ตามพระราชกฤษฎีกาการจัดตั้งสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) พ.ศ. 2543 มาตรา 8 (4) กำหนดให้สถาบันฯ มีภารกิจหลักในการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชน และเครือข่ายองค์กรชุมชน ซึ่งสถาบันฯได้ดำเนินการมาจนถึงปัจจุบัน มีพัฒนาการในเรื่องงานรับรองสถานภาพองค์กรชุมชน ดังนี้
ระดับนโยบายสถาบัน
- ปี พ.ศ. 2544 จัดตั้งคณะทำงานยกร่างแนวทางการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชนเสนอต่อที่ประชุมคณะอนุกรรมการประสานงานการพัฒนาองค์กรชุมชน
- ปี พ.ศ. 2545 คณะอนุกรรมการประสานงานการพัฒนาองค์กรชุมชนตั้งคณะทำงานเพื่อศึกษาและยกร่างกรอบแนวคิดการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชน
- ปี พ.ศ. 2547 คณะอนุกรรมการพิจารณาแนวทางการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชน จำนวน 10 คน มีบทบาทหน้าที่ในการพิจารณาแนวทางการดำเนินงานการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชน ให้ครอบคลุมและเชื่อมโยงกับงานอื่นๆ แต่ไม่ได้มีการดำเนินการเนื่องจากมีการปรับเปลี่ยนผู้รับผิดชอบงานภายใน
- ใน ปี พ.ศ. 2549 ได้มีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชน ซึ่งคุณไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม เป็นประธาน มีคณะอนุกรรมการ 11 คน (เป็นตัวแทนจากบอร์ด 3 หน่วยงานฯ 1 ชุมชน 4 นักวิชาการ 1 พอช. 1) ซึ่งคณะอนุกรรมการฯ ได้ประชุมไปแล้ว 8 ครั้ง ได้ออกข้อบังคับฯ ฉบับที่ 18 ว่าด้วยการรับรองสถานภาพ (มีนาคม 2549) เห็นชอบแผนปฏิบัติการรับรองสถานภาพ คู่มือการรับรองสถานภาพ ออกระเบียบว่าด้วยหลักเกณฑ์การรับรองสถานภาพฯ (พฤศจิกายน 2549)
- ในปี พ.ศ. 2550 มีการปรับรายชื่อคณะอนุกรรมการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชน และแต่งตั้งคณะอนุกรรมการรับรองสถานภาพการเป็นองค์กรชุมชนและเครือข่าย องค์กรชุมชน ชุดใหม่ โดยมี ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนเป็นประธาน มีคณะอนุกรรมการ 18 คน (เป็นตัวแทนจากบอร์ด 1 หน่วยงานฯ 3 ชุมชน 10 นักวิชาการ 1 พอช. 2)
ระดับปฏิบัติการในสำนักงาน
- ปี พ.ศ. 2546 จัดตั้งคณะกรรมการที่มีส่วนร่วมหลายฝ่ายทั้งจากตัวแทนเครือข่ายองค์กรชุมชนและตัวแทนหน่วยงานภาครัฐ ภาคประชาสังคม
- ปี พ.ศ. 2546 จัดตั้งหน่วยส่งเสริมสถานภาพองค์กรชุมชน ทำหน้าที่ในการสร้างกลไกการทำงานในพื้นที่แต่ละภาคเพื่อผลักดันให้เกิดการ ดำเนินงานรับรองสถานภาพองค์กรชุมชนตามแนวทางที่คณะทำงานชุดต่างๆได้ร่วมกัน กำหนด และทำหน้าที่เป็นกองเลขานุการ สนับสนุนและเอื้ออำนวยในพื้นที่ ปฏิบัติงานในแต่ละพื้นที่
- ปี พ.ศ. 2547 จัดตั้งคณะกรรมการระดับภาค ประกอบด้วยตัวแทนเครือข่ายองค์กรชุมชน ตัวแทนภาคพัฒนาในท้องถิ่น เพื่อทำหน้าที่ในการแปรแนวคิดสู่การปฏิบัติที่ให้เกิดความเหมาะสมในพื้นที่ ระดับจังหวัด ในพื้นที่นำร่อง 14 จังหวัด ได้แก่
ภาคอีสาน จังหวัดเลย มุกดาหาร อุบลราชธานี มหาสารคาม
ภาคเหนือ จังหวัดพิษณุโลก อุตรดิตถ์ พะเยา
ภาคกลาง จังหวัดตราด ปทุมธานี อุทัยธานี ราชบุรี
ภาคใต้ จังหวัดพัทลุง กระบี่ สตูล - ปี พ.ศ. 2549 ในส่วนของการสนับสนุนการรับรองสถานภาพ ได้มีการจัดทำโครงการรับรองสถานภาพ งบประมาณ 4 ล้านบาท จัดทำแนวทางการจัดการงบประมาณโครงการรับรอง สร้างข้อตกลงเรื่องบทบาท หน้าที่ ภาค ส่วน หน่วย ที่เกี่ยวข้องกับการรับรอง จัดทำคู่มือการรับรองสถานภาพเผยแพร่ 10,000 เล่ม ออกแบบระบบฐานข้อมูลองค์กรชุมชนที่ผ่านกระบวนการรับรองให้สามารถบันทึก ข้อมูลจากพื้นที่ โดยทำงานบนเว็บไซด์ได้ (อยู่ระหว่างการดำเนินการ) นำเสนอใบประกาศรับรองโดยสถาบัน (ยังไม่ได้ข้อยุติ) ประมวลภาพรวมผลการรับรองสถานภาพตามตัวชี้วัดการดำเนินสถาบันฯ
ในส่วนของการปฏิบัติการพื้นที่ สำนักงานปฏิบัติการภาคได้จัดทำโครงการรับรองสถานภาพระดับพื้นที่ทั้ง 7 ภาค จำนวน 419 ตำบล ระยะเวลาสิ้นสุดโครงการ ธันวาคม 2549 ได้นำเสนอสู่การรับรองโดยสถาบันฯ แล้ว 2 ภาค (ภาคอีสาน 2,048 องค์กร จาก 81 ตำบล 7 จังหวัด / ภาคใต้ 431 องค์กร จาก 22 ตำบล 5 จังหวัด) ส่วนใหญ่กระบวนการรับรองระดับท้องถิ่นยังไม่แล้วเสร็จ การรับรองสถานภาพองค์กรที่รับประโยชน์จากสถาบันตามฐานงานประเด็นยังไม่ได้ เสนอผล ในการประมวลผลการดำเนินการรับรองสถานภาพ ได้รวบรวมข้อมูลผลการรับรองทั้งจากการปรับปรุงข้อมูลให้เป็นปัจจุบันของ องค์กรชุมชนที่เข้าร่วมขบวนการพัฒนา และการรับรองโดยกระบวนการท้องถิ่น จำนวนองค์กรที่รายงานผล 27,510 องค์กร จากเป้าหมาย 30,000 องค์กร
