การประชุมคณะอนุกรรมการโครงการพัฒนาความมั่นคงในการอยู่อาศัยของคนจนในเมืองและชนบทพื้นที่ห้าจังหวัดชายแดนภาคใต้ เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2552 ได้อนุมัติแผนงานงบประมาณแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยในพื้นที่จำนวน 12 ตำบล 68 หมู่บ้านเพื่อสร้างและซ่อมแซมบ้านให้กับครอบครัวที่ยากจน 3,109 หลังคาเรือน รวมงบประมาณที่อนุมัติ 142.8 ล้านบาท
          นางทิพย์รัตน์ นพลดารมย์ ประธานคณะอนุกรรมการพัฒนาที่อยู่อาศัยของคนจนในเมืองและชนบทพื้นที่ห้าจังหวัดชายแดนภาคใต้กล่าวว่า คณะอนุกรรมการฯ ได้อนุมัติแผนงานและงบประมาณโครงการซ่อมแซมและก่อสร้างที่อยู่อาศัยในพื้นที่ จ.นราธิวาส จ.ปัตตานี และจ.สตูล รวม 3,109 หลัง ซึ่งมีทั้งบ้านที่สร้างใหม่และการซ่อมแซมต่อเติม ที่ได้ผ่านการกลั่นกรองทั้งเวทีประชาคมในหมู่บ้าน ตำบลและคณะทำงานพัฒนาที่อยู่อาศัยในระดับจังหวัดมาแล้ว รวมผู้รับประโยชน์ทั้งสิ้น 3,109 ครัวเรือน ครอบคลุมพื้นที่ 12 ตำบล 68 หมู่บ้าน ภายใต้กรอบงบประมาณ 142.8 ล้านบาท โดยให้มีการเบิกจ่ายระยะที่ 1 ไม่เกินหมู่บ้านละ 1 ล้านบาท เมื่อรัฐบาลได้จัดสรรงบประมาณเพิ่มเติมจึงจะมีการเบิกจ่ายได้เต็มจำนวนตามที่ได้รับอนุมัติทั้งหมด
          นายกิตติโชติ ทัพหลวง ผู้นำชุมชน จ.สตูล ระบุว่าการคัดเลือกผู้เดือดร้อนได้ดำเนินการอย่างรอบคอบ เนื่องจากมีครอบครัวที่ยากจนรายได้ต่ำกว่า 64,000 บาท เป็นจำนวนมาก คณะทำงานในหลายตำบลทั้งห้าจังหวัดจึงได้กำหนดเกณฑ์อื่นๆ เพื่อช่วยเหลือครอบครัวที่ลำบากที่สุด นอกเหนือจากเกณฑ์พื้นฐาน เช่น ให้ความสำคัญกับครอบครัวที่หัวหน้าครอบครัวเสียชีวิต ประสพภัยพิบัติ ผู้สูงอายุที่ไม่มีญาติพี่น้องดูแล หรือครอบครัวที่มีรายได้น้อยและไม่แน่นอน หรืออยู่กันอย่างแออัดเป็นต้น โดยผู้ที่ได้รับการช่วยเหลือที่มีรายได้แน่นอน มติคณะทำงานระดับตำบลกำหนดให้มีการคืนทุนเข้ากองทุนระดับตำบล ตามกำลังความสามารถ เพื่อความยั่งยืนของกองทุนและช่วยเหลือผู้เดือดร้อนอื่นๆ  นายกิตติโชติ ระบุ
          นางรุสนี แมเลาะ ผู้นำชุมชนตำบลบาเจาะ กล่าวว่าปัญหาที่อยู่อาศัยในพื้นที่ตำบลบาเจาะ ได้ต่อยอดจากงานแก้ไขปัญหาที่ดินกรณีประกาศอุทยานบูโด-สุไหงปาดีทับที่ทำกินของชาวบ้าน และงานสวัสดิการชุมชน การคัดเลือกผู้เดือดร้อนจึงใช้กระบวนการถึงแปดขั้นตอน เพื่อช่วยเหลือคนยากลำบากที่สุดก่อน และเนื่องจากมีผู้เดือดร้อนอีกหลายครอบครัวที่ต้องการซ่อม สร้างบ้าน คณะทำงานตำบลจึงตกลงร่วมกันว่าให้ผู้ที่ได้รับการช่วยเหลือมีการคืนเงินเข้ากองทุนของตำบลสัปดาห์ละ 100 บาท ต่อครอบครัว ทั้งนี้มีครอบครัวที่ยากลำบากมากๆ ไม่ต้องคืนทุนจำนวน 23 ครอบครัว นางรุสนีกล่าวว่า 23 ครอบครัวนี้ กองทุนพัฒนาที่อยู่อาศัยของชุมชนจะมีการดูแลช่วยเหลือต่อเนื่องในเรื่องพัฒนาอาชีพเป็นต้น
          นายสะมะแอ หะมะ ผู้ใหญ่บ้าน บ้านซือเลาะ ต.เรียงกล่าวว่า ผู้นำชุมชนบ้านซือเลาะมีความตื่นตัวในเรื่องการพัฒนา อยากเห็นประชาชนมีชีวิตที่ดีขึ้น รวมทั้งบ้านพักอาศัยที่มั่นคงจึงได้ประสานงานกับหน่วยงานและเจ้าหน้าที่ๆ รับผิดชอบเรื่องนี้ การทำงานได้มีการประชุมหารือกับสี่เสาหลักในตำบลคือ ผู้นำศาสนา ผู้นำชุมชน ผู้นำท้องถิ่นและปราชญ์ผู้รู้ นายสะมะแอ กล่าวต่อว่าการคัดเลือกผู้เดือดร้อนใช้กระบวนการทำงานถึงสิบขั้นตอนตั้งแต่เวทีสร้างความเข้าใจระดับอำเภอ เวทีระดับหมู่บ้าน การลงทะเบียนผู้เดือดร้อน การทำผังชุมชน การปิดประกาศบัญชีผู้เดือดร้อนเพื่อให้มีการตรวจสอบรายชื่อ การเปิดประชุมสภาผู้นำ การบรรยายธรรม การทำประชาคมเพื่อคัดเลือก และการรับรองรายชื่อ นายสะมะแอ กล่าวต่อว่าในขั้นตอนการบรรยายธรรมทำให้สมาชิกหลายคนที่เดือดร้อนน้อยได้ถอนตัวออกไป และที่ซื้อเลาะก็เป็นพื้นที่ๆ คณะทำหมู่บ้านกำหนดให้มีการคืนทุนเช่นเดียวกับพื้นที่อื่นๆ คือคืนวันละ 11 บาทเท่ากับเดือนละ 330 บาทต่อครอบครัว โดยแยกสามร้อยบาทแรกเป็นทุนแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยให้กับผู้เดือดร้อนรอบต่อไป และอีกสามสิบบาทจะเข้ากองทุนสวัสดิการชุมชนของหมู่บ้าน ที่บ้านซือเลาะมีอยู่สองรายที่ไม่ต้องคืนเงินเข้ากองทุน
          อนึ่งโครงการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนด้านที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกินโดยชุมชนในพื้นที่ห้าจังหวัดชายแดนภาคใต้ เป็นส่วนหนึ่งของแผนยกระดับรายได้และคุณภาพชีวิตประชาชนในระดับหมู่บ้าน ภายใต้แผนพัฒนาพื้นที่พิเศษห้าจังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่ได้รับการอนุมัติโครงการและงบประมาณจากรัฐบาลวงเงิน 5,020 ล้านบาท ดำเนินการระหว่างปี 2552 -2555 มีเป้าหมายเพื่อการแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยของคนยากจนในชนบท 100,000 ครัวเรือน ใน จ.สงขลา สตูล ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส และแก้ปัญหาที่ดินทำกินใน 50 พื้นที่ โดยในปี 2553 มีเป้าหมายเพื่อแก้ปัญหาที่อยู่อาศัย 24,000 ครัวเรือน
          และตามข้อเท็จจริงมีผู้เดือดร้อนเรื่องที่อยู่อาศัยในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นจำนวนมากประกอบกับเป็นนโยบายเร่งด่วนของรัฐบาล ณ ปัจจุบันจึงมีกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการประมาณ 247 ตำบล จำนวน 1,100 หมู่บ้าน
          ในด้านหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการอนุมัติโครงการ สำหรับการซ่อมแซมและสร้างบ้านหลักเกณฑ์ทั่วไป คือ เน้นการช่วยเหลือครอบครัวยากจน รายได้น้อย มีสมาชิกในครอบครัวที่เป็นผู้สูงอายุ ผู้พิการ หรือบุคคลที่ต้องได้รับการช่วยเหลือเป็นพิเศษ รวมทั้งครอบครัวที่หัวหน้าครอบครัวเสียชีวิต/ทอดทิ้ง ในด้านการสนับสนุนงบประมาณเพื่อที่อยู่อาศัย เกณฑ์การสนับสนุนคือ 1. การซ่อมแซมที่อยู่อาศัย 15,000-50,000 บาทต่อครอบครัว 2. การก่อสร้างที่อยู่อาศัยใหม่ 80,000-120,000 บาทต่อครอบครัว 3. สัดส่วนการซ่อมแซมและสร้างใหม่ที่อยู่อาศัยในแต่ละตำบลเป็นไปตามสภาพความเป็นจริงในพื้นที่โดยให้อยู่ในงบประมาณการสนับสนุนระดับตำบล 4. งบประมาณการสนับสนุนการซ่อมแซมและก่อสร้างบ้านใหม่ คิดเฉลี่ยตำบลละประมาณ 240 ครอบครัว งบประมาณรวมไม่เกิน 11,780,000 บาท/ตำบล 5. การประมาณค่าใช้จ่ายในการซ่อม/สร้างให้ประมาณการตามความเป็นจริง ความจำเป็นของแต่ละครอบครัว ไม่ใช่การแบ่งเฉลี่ยเท่ากันทุกครอบครัว

อุดมศรี ศิริลักษณาพร
สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)

ที่มา คอลัมน์ ประชาธิปไตยชุมชน:ไทยโพสต์ ฉบับวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2552