วันที่ ๒๙ มกราคม ๒๕๕๒ พลเอกสุรินทร์ พิกุลทอง ประธานคณะกรรมการสถาบันพัฒนาองค์การชุมชน(พอช.) นางทิพย์รัตน์ นพลดารมย์ ผู้อำนวยการพอช. พร้อมคณะกรรมการฯและผู้บริหารพอช.ได้เดินทางไปเยี่ยมชมงานพัฒนาในพื้นที่ตำบลบ้านเลือก จ.ราชบุรี และตำบลหนองสาหร่าย ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติท่ามะขาม จ.กาญจนบุรี
พื้นที่แรกของการศึกษาดูงานคือตำบลบ้านเลือก อ.โพธาราม จ.ราชบุรี ซึ่งเป็นพื้นที่ๆ อดีตรองนายกรัฐมนตรี นายไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม ได้ลงไปสนับสนุนชุมชนทำเป้าหมายและตัวชี้วัดการพัฒนา หรือตัวชี้วัดความสุขมวลรวมของประชาชนในตำบล ซึ่งมีเป้าหมายการพัฒนา ๙ด้าน ๑๖ ตัวชี้วัดได้แก่ คนในตำบลมีสุขภาพสมบูรณ์ แข็งแรง มีความสามัคคี มีรายได้และชีวิตที่มั่นคง มีส่วนร่วมในการพัฒนาและแก้ปัญหาของหมู่บ้าน/ตำบล เป็นตำบลปลอดยาเสพติด มีการอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณี ผู้นำมีคุณธรรม ประชาชนมีสวัสดิการ และกลุ่มองค์กรชุมชนในตำบลมีความเข้มแข็ง
นายธัมมสัญญ์ อุ่มเอิบ ผู้นำในคณะทำงานขบวนองค์กรชุมชน จ.ราชบุรี กล่าวว่า ขบวนชุมชนจ.ราชบุรี มีพัฒนาการจากการทำงานเชิงประเด็นในปี ๒๕๔๔ โดยในปี ๒๕๔๘ ได้เริ่มจัดทำแผนแม่บทชุมชนในพื้นที่ ๔๘ ตำบล ทำให้ทราบปัญหาต่างๆที่ชุมชนต้องเผชิญ ได้แก่ ผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น มีโรงงานในชุมชนมากขึ้นทำให้ชาวบ้านต้องขายที่ให้กับนายทุนและชาวบ้านต้องกลายเป็นลูกจ้างในโรงงาน ปัญหามลภาวะจากโรงงานและน้ำเน่าเสีย รวมทั้งการขาดน้ำเพื่อการทำเกษตร และขบวนชุมชนในจังหวัดได้ทำงานรับรองสถานภาพองค์กรชุมชนในปี ๒๕๔๙ รวมทั้งการร่วมผลักดัน พรบ.สภาองค์กรชุมชนในปี ๒๕๕๐
ในด้านการทำงานเพื่อให้บรรลุเป้าหมายการพัฒนาและตัวชี้วัดของตำบลบ้านเลือกนั้น สภาองค์กรชุมชนตำบลบ้านเลือกและคณะทำงานพัฒนาระดับตำบล ได้ให้ความสำคัญกับการเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นจากผู้สูงอายุ และการพัฒนาเยาวชนเพื่อเตรียมผู้นำสำหรับอนาคต เช่นเยาวชนเป็นผู้ทำแผนเพื่อดูแลแรงงานนอกระบบของประชาชนในตำบล
ในด้านการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นของตำบล ในหมู่ ๓ มีศูนย์รวมพิพิธภัณฑ์ลาวเวียง ซึ่งตำบลบ้านเลือกมีทั้งหมด ๙ หมู่บ้าน เป็นชาวลาวเวียง ๗ หมู่บ้านนอกนั้นเป็นชาวมอญ ๑ หมู่บ้านและไทย ๑ หมู่บ้าน ในด้านแผนงานพัฒนาอื่นๆของชุมชนได้แก่ธนาคารชุมชน สวัสดิการชุมชน เป็นต้น
จุดที่สองของการดูงานคือตำบลหนองสาหร่าย อ.พนมทวน จ.กาญจนบุรี ที่ศูนย์เรียนรู้ชุมชนตำบลหนองสาหร่าย ซึ่งเป็นพื้นที่ๆมีการทำงานพัฒนาในหลายๆด้าน รวมทั้งการทำ ๒๒ ตัวชี้วัดความดีในตำบลหนองสาหร่าย รูปธรรมงานพัฒนาได้แก่ การจัดทำแผนชุมชน การมีสถาบันการเงินของชุมชน กองทุนสวัสดิการชุมชน ธนาคารความดี การฟื้นฟูวัฒนธรรมชุมชน และปัจจุบันเป็นพื้นที่ๆมีการจดแจ้งจัดตั้งเป็นสภาองค์กรชุมชน
นายศิวโรฒ จิตนิยม รองนายกอบต.หนองสาหร่ายและที่ปรึกษาสภาองค์กรชุมชนตำบลหนองสาหร่าย กล่าวว่า ชุมชนได้สนับสนุนการฟื้นฟูชุมชนโดยผ่านเยาวชนคนรุ่นใหม่อยู่ ๕ หลักสูตรคือ ๑.หลักสูตรวัฒนธรรมชุมชน ๒.โรงเรียนวิถีพุทธ ๓.เศรษฐกิจพอเพียง ๔.การจดบันทึกรายจ่ายของเด็ก และ๕.การจดบันทึกความดีของเด็กและเยาวชนวันละ ๑ เรื่อง
นายศิวโรฒ จิตนิยม ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ตำบลหนองสาหร่ายเป็นพื้นที่หนึ่งที่ได้ใช้สินเชื่อองค์รวมจากพอช.จำนวน ๕ ล้านบาท สิ่งสำคัญที่ได้ดำเนินการคือการปลดหนี้นอกระบบให้กับผู้เดือดร้อน โดยใช้ความดีค้ำประกันเป็นหลัก มีการส่งเสริมวิสาหกิจของชุมชน ซึ่งปัจจุบันใน ๙ หมู่บ้านมีโรงงานแห่งละ ๑ โรงงานรวม ๙ โรงงาน ได้แก่ โรงงานผลิตปุ๋ย โรงงานน้ำดื่ม ร้านค้าชุมชน สถาบันการเงินชุมชน น้ำยาเอนกประสงค์ โรงสีข้าวชุมชน น้ำหมักอินทรีย์ การผลิตขนมเด็ก การผลิตไม้กวาด เครื่องจักสาน เป็นต้น
พื้นที่สุดท้ายที่มีการดูงานคือศูนย์กสิกรรมธรรมชาติท่ามะขาม อ.เมือง จ.กาญจนบุรี ซึ่งดำเนินงานภายใต้เครือข่ายป่าต้นน้ำจ.กาญจนบุรี ที่ทำงานด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งศูนย์กสิกรรมธรรมชาติ ได้ดำเนินการมาตั้งแต่ปี ๒๕๔๗ โดยมีคุณทิวาพร ศรีวรกุลเป็นผู้นำสำคัญร่วมกับทีมงาน
คุณทิวาพร ศรีวรกุล กล่าวว่าเป้าหมายสำคัญของศูนย์ฯ คือการเสริมสร้างขีดความสามารถของชาวชุมชนทั้งในเมืองและชนบทให้รู้จักการพึ่งตนเอง โดยมีฐานงานสำคัญของการเรียนรู้ที่ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติคือ ฐานเรียนรู้เรื่องเศรษฐกิจพอเพียง ฐานน้ำยาอเนกประสงค์ ฐานน้ำส้มควันไม้ ฐานปุ๋ยชีวภาพ ฐานก๊าสชีวภาพ ฐานเกษตรธรรมชาติ และฐานหมูหลุม
จากการศึกษาดูงานในครั้งนี้ พลเอกสุรินทร์ พิกุลทอง ประธานคณะกรรมการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน กล่าวว่า ทั้งสามพื้นที่ๆได้ลงศึกษาดูงาน เป็นพื้นที่ ๆมีการจัดการงานพัฒนาได้ดีมาก ทั้งแต่กระบวนการจัดการข้อมูล การวางแผน และดำเนินการตามแผนเกิดผลงานเป็นที่ประจักษ์ชัดเจน โดยใช้ทุนในท้องถิ่นเป็นตัวตั้ง รวมทั้งการประสานความร่วมมือเป็นอย่างดีทั้งกับส่วนราชการและท้องถิ่น
ดาวโหลดการข้อมูลและผลการทำงานพัฒนาของ ตำบลบ้านเลือก ตำบลหนองสาหร่าย และ ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติ
