งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการสนับสนุนการพัฒนาระบบสวัสดิการชุมชน
เมื่อวันที่ 21 เมษายน 2550 ที่ผ่านมา ได้มีเสวนาเรื่อง “งานวิจัยและพัฒนาเพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนขบวนองค์กรการเงินและระบบสวัสดิการชุมชน” จัดโดยหน่วยจัดการความรู้องค์กรการเงินชุมชน มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ สนับสนุนโดย สกว. ในการเสวนาครั้งนี้เป็นการระดมความคิดเห็นเกี่ยวกับแนวทางการขับเคลื่อนขบวนองค์กรชุมชนและสวัสดิการชุมชน มีตัวแทนจากหน่วยงานต่างๆเข้าร่วม เช่น กระทรวงการคลัง/ ธกส. / นักวิชาการจาก ม.ธรรมศาสตร์ ม.เกษตรศาสตร์ ม.วลัยลักษณ์ ม.สงขลานครินทร์/ ตัวแทนธนาคารหมู่บ้าน / สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน /พอช. /เครือข่ายสัจจะสะสมทรัพย์จังหวัดจันทบุรี /กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ /สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ความน่าสนใจของการเสวนาดังกล่าวคือมีการนำเสนอผลการวิจัยเกี่ยวกับการจัดสวัสดิการองค์กรชุมชนที่มีฐานมาจากองค์กรการเงินของชุมชน ซึ่งงานวิจัยได้ให้ความสำคัญของการจัดสวัสดิการชุมชนที่มาจากฐานองค์กรการเงิน และการออมสมทบเนื่องจากเป็นทุนเดิมที่มีอยู่ควรยกระดับให้มีการจัดสวัสดิการเพิ่มเติมจากเดิมที่มีอยู่เพื่อให้ครอบคลุมทั้งการช่วยเหลือและกลุ่มเป้าหมาย เช่น การออมวันละบาท เนื่องมาจากต้นทุนที่สามารถพัฒนาต่อยอดให้เกิดการจัดสวัสดิการชุมชนได้ เช่น ขบวนสัจจะวันละ 1 (ครูชบ ยอดแก้ว) ขบวนองค์กรการเงินชุมชน และขบวนสวัสดิการชุมชน ซึ่งสนับสนุนโดย พอช. ขบวนกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต ขบวนกองทุนหมู่บ้าน ขบวนเครดิตยูเนี่ยน ขบวนสัจจะสะสามทรัพย์ และขบวนธนาคารหมู่บ้าน มีผลการศึกษาวิจัยที่น่าจะเป็นประโยชน์ต่อการเคลื่อนขบวนสวัสดิการชุมชนที่ พอช. โดยมีข้อสรุปสำคัญที่เกี่ยวกับ หลักการสำคัญของการจัดสวัสดิการชุมชนคือ
- การจัดสวัสดิการชุมชนต้องมีความสอดคล้องในแต่ละพื้นที่ ลอกเลียนแบบกันไม่ได้
- การเริ่มต้นควรค่อยเป็นค่อยไป คนในชุมชนต้องเข้าใจและมีความพร้อม รู้สึกเป็นเจ้าของ
- ใช้เงินเป็นเครื่องมือมิใช่เป้าหมาย โดยใช้เงินเป็นเครื่องมือที่ทำให้คนอยากทำความดี สร้างความคิด
- การจัดสวัสดิการที่ดีต้องช่วยเหลือแบบไม่ก่อให้เกิดความแตกแยกในชุมชนโดยการสร้างข้อตกลงร่วมกันใช้ระเบียบกติกา
- กิจกรรมทุกอย่างสามารถก่อให้เกิดสวัสดิการชุมชนได้อย่างเป็นองค์รวม
- การจัดสวัสดิการต้องทำให้เกิดระบบการเป็นทั้งผู้ให้และผู้รับ
- การจัดสวัสดิการชุมชนต้องทำด้วยความรักและความอดทน เสียสละ
ข้อเสนอแนวทางการส่งเสริมสนับสนุนให้เกิดสวัสดิการชุมชน
- ให้ความสำคัญของ การสร้างพลังความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดสวัสดิการชุมชนเพื่อให้เกิดความเชื่อมั่น และให้การสนับสนุนงบประมาณตามความจำเป็น
- การพัฒนาด้านการบริหารจัดการกองทุน ทั้งทางด้านการพัฒนาสมาชิก การสร้างความเติบโตให้กองทุน
- การส่งเสริมให้เกิดสถาบันการเงินชุมชน เพื่อก่อให้เกิดการจัดสวัสดิการได้อย่างกว้างขวางและสามารถพึ่งตนเอง พัฒนาจากต้นทุนของชุมชนได้
- สนับสนุนการพัฒนาระบบสวัสดิการชุมชนในพื้นที่นำร่อง มีการสร้างองค์ความรู้ มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างพื้นที่ต่างๆและมีการยกระดับอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เกิดการต่อยอกและการขยายผล
ผลงานวิจัยและการสรุปบทเรียนจากขบวนสวัสดิการชุมชน 191 ตำบล มีทิศทางการพัฒนาขบวนสวัสดิการที่สอดคล้องกัน เพื่อให้การจัดสวัสดิการชุมชนขับเคลื่อนให้เกิดการขยายผลทุกตำบลและสามารถดำเนินการได้อย่างมีคุณภาพ ผู้ร่วมประชุมได้มีข้อเสนอในการพัฒนาขบวนสวัสดิการชุมชนควรให้ความสำคัญหรือถอดชุดประสบการณ์เพื่อยกระดับการจัดสวัสดิการชุมชน ที่สำคัญคือ
- ศึกษารูปแบบ วิธีการจัดสวัสดิการชุมชนที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชนท้องถิ่น
- ศึกษาแนวทางการพัฒนาด้านจิตใจ จิตสำนึก แก่ชุมชนท้องถิ่น เพื่อทำให้เกิดอุดมการณ์ คุณธรรม พัฒนาฐานคิด เปิดใจเข้าหากัน ไม่เน้นเรื่องของสิทธิ อันเป็นฐานสำคัญของการช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน
- ค้นคิด ค้นหา วิธีการบูรณาการ การทำงานร่วมกันอย่างเป็นองค์รวม ทั้งในระดับของชุมชน หน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้อง
- การพัฒนาศักยภาพด้านการบริหารจัดการองค์กรที่ทำหน้าที่ในการจัดสวัสดิการชุมชน (ทั้งในพื้นที่เก่าและพื้นที่ใหม่)
- ควรมีการศึกษากฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดสวัสดิการชุมชน
- การศึกษาเกี่ยวกับความเสี่ยงในการจัดสวัสดิการชุมชน
- ศึกษาแนวทางและรูปแบบการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกเพื่อเสริมประสิทธิภาพของการจัดสวัสดิการโดยชุมชน (เน้นให้เกิด How to )
- การค้นหาพื้นที่ต้นแบบ และวิธีการขยายผลการจัดสวัสดิการชุมชน
ประเด็นความรู้ที่ต้องร่วมกันค้นหาจากขบวนสวัสดิการชุมชน ที่กล่าวมาข้างต้น เป็นเพียงส่วนหนึ่งเป็นมุมมองจากส่วนต่างๆที่เกี่ยวข้องที่มีส่วนในการสนับสนุนให้เกิดสวัสดิการชุมชน ในขณะที่ฐานความรู้ใหญ่กำลังผลิตความรู้ เรื่องการจัดสวัสดิการชุมชนอย่างต่อเนื่องซึ่งขยายฐานจาก 191 ตำบลกำลังจะขยายสู่พื้นที่อื่นๆอีก นับพันตำบลในปี 2550 บทบาทของการเป็นเลขาสนับสนุนขบวนสวัสดิการชุมชนเราจะต้องร่วมกันรวบรวมและการค้นหาความรู้จากการทำงานเพื่อรองรับกับสิ่งที่เราตั้งเป้าหมายว่าระบบสวัสดิการชุมชนจะต้องมีการขยายเต็มพื้นที่ทั้งจังหวัด เราจะต้องค้นหา สร้างทีม ที่มีความหลากหลาย เช่น นักวิชาการ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ พอช. มาร่วมกันพัฒนาความรู้การจัดสวัสดิการชุมชนเพื่อสนับสนุน ขบวนสวัสดิการชุมชนให้ก้าวไปอย่างมั่นคง....เต็มผืนผืนแผ่นดินไทย
