เมื่อวันที่ ๒๙-๓๐ มิถุนายน ๒๕๕๔ ที่ผ่านมา พลเอกสุรินทร์ พิกุลทอง ประธานกรรมการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน และคณะได้ลงพื้นที่เพื่อพบปะแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดตราด และตัวแทนสภาองค์กรชุมชน ณ คชา รีสอร์ท เทศบาลตำบลเกาะช้าง อำเภอเกาะช้าง จังหวัดตราด และได้ลงพื้นที่ดูงานกลุ่มองค์กรชุมชน “ชมรมนำเที่ยวพื้นบ้านสลักคอก” กลุ่มท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์โดยชุมชนท้องถิ่น และลงพื้นที่เกาะกลางอ่าว หมู่ ๓ บ้านคลองสน เพื่อศึกษาการจัดการที่ดินโดยชุมชนท้องถิ่น
พลเอกสุรินทร์ พิกุลทอง ประธานกรรมการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน กล่าวว่า บทบาทภารกิจของสถาบันฯ คือการมุ่งสร้างความเข้มแข็งให้กับองค์กรชุมชน โดยอาศัยสภาองค์กรชุมชนเป็นเวที และใช้แผนชุมชนเป็นเครื่องมือ การเดินทางลงพื้นที่ในครั้งนี้มีความตั้งใจที่จะมาดูการดำเนินงานของสภาองค์กรชุมชนทั้ง ๒ แห่ง คือ สภาองค์กรชุมชนเทศบาลตำบลเกาะช้าง และสภาองค์กรชุมชนตำบลเกาะช้างใต้ และทำความเข้าใจถึงบทบาทของสภาฯ รวมทั้งการจัดทำแผนชุมชนให้เกิดความเข้าใจที่ตรงกันด้วย
วิธีการแก้ไขปัญหาที่ดีที่สุดคือการที่เจ้าของปัญหาลุกขึ้นมาแก้ปัญหาด้วยตนเอง ต้องเอาทุกฝ่ายเข้ามา มองภาพรวมของเกาะช้าง มาร่วมกันกำหนด คือวิธีการที่ดีที่สุด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องเข้ามามีส่วนร่วม หากชาวบ้านเกาะช้างทั้งหมดลุกขึ้นมาพูดคุยกัน ฝ่ายปกครอง กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน อำเภอ คงไม่มีเจ้าหน้าที่รัฐ หรือหน่วยงานไหนกล้าเบี้ยว
ประชาชนเจ้าของปัญหา หน่วยงานฝ่ายปกครองหรือท้องที่ อำเภอ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน หน่วยงานพัฒนาหรือท้องถิ่น อบจ. เทศบาล อบต. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ๔ ฝ่ายนี้ คือส่วนสำคัญที่ต้องเข้ามาอยู่ในสภาองค์กรชุมชน ซึ่งถือเป็นจุดเด่น จุดแข็งของเกาะช้าง ที่มีสภาฯ เป็นเวทีมาร่วมกันคิด โดยสภาฯ ทั้ง ๒ แห่งมาร่วมกันเป็นสภาฯ ในระดับอำเภอ และมีนายอำเภอเป็นส่วนที่คอยเชื่อมประสาน เอื้ออำนวย
และเรื่องที่สำคัญอีกด้านคือ แผนชุมชน ที่ต้องฝันให้ไกลและไปให้ถึง โดยต้องมีการบูรณาการเชื่อมโยงแผนในทุกระดับ จากหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ สู่ระดับจังหวัด โดยแผนที่จัดทำขึ้นต้องเป็นแผนที่มีกรอบระยะเวลา และเป้าหมายที่ชัดเจน ตัวอย่างเช่น ภายใน ๕ ปี เราจะลดจำนวนคนชราที่เจ็บป่วยเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล จาก ๙ คน ให้เหลือ ๔ คน ภายใน ๕ ปี โดยกำหนดวิธีการที่จะให้บรรลุผล ปีที่ ๑ ทำกิจกรรมโครงการอะไร คนป่วยต้องลดลงเหลือเท่าไหร่ ซึ่งต้องมีการทบทวนประเมินผลอยู่ด้วย และที่สำคัญทุกคนต้องเห็นชอบร่วมกัน โดยเชื่อมโยงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามามีส่วนร่วม ซึ่งในแผนที่ชุมชนกำหนดมานั้นส่วนใหญ่ยังขาดความชัดเจนในเรื่องนี้อยู่
นางสุเนตรา ภาคเจริญ อนุกรรมการภาคกรุงเทพปริมณฑลและตะวันออก กล่าวถึงทิศทางการขับเคลื่อนงานในระดับภาค ๑๒ จังหวัด ๕๖๓ พื้นที่ โดยระบุว่า เป้าหมายสูงสุดที่ขบวนองค์กรชุมชนของภาคต้องการไปให้ถึงนับจากปี ๒๕๕๔-๒๕๕๘ คือ ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเองอย่างยั่งยืน โดยมีชุมชน สังคมเข้มแข็ง และสามารถจัดการพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน บนพื้นฐานปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยการฟื้นฟูประเทศไทย
ซึ่งมีแนวทางการขับเคลื่อนงานที่สำคัญ ๖ ประการด้วยกัน ๑) การใช้พื้นที่เป็นตัวตั้ง ใช้สภาฯเป็นกลไกสำคัญในการดำเนินงาน ๒) เชื่อมโยงขบวนองค์กรชุมชนและรูปธรรมพื้นที่ ๓) พัฒนาคน และกลไก ๔) จัดระบบข้อมูล การจัดการความรู้ และการสื่อสารประชาสัมพันธ์ ๕) พัฒนาระบบการบริหารจัดการที่ดีและติดตามประเมินผล และ ๖) เชื่อมโยงประเด็นยุทธศาสตร์ และเสนอต่อนโยบายสาธารณะ
โดยมุ่งเน้นเคลื่อนในประเด็น สภาองค์กรชุมชน ประชาธิปไตยชุมชน การแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน องค์กรการเงินและสวัสดิการชุมชน การจัดการทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม เกษตรธรรมชาติ และผลกระทบจากนโยบายและแผนพัฒนาของรัฐ
นางสาวจันทนา เสี่ยงสลัก กองเลขาองค์กรชุมชนฅนตราด รายงานภาพรวมการดำเนินงานขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดตราด โดยกล่าวว่า วิสัยทัศน์องค์กรชุมชนฅนตราด คือ “สร้างกระบวนการเรียนรู้สู่ชุมชน พัฒนาคนสู่การยอมรับ ปรับฐานคิด จิตมั่นคุณธรรมนำวิถีชีวิต บนฐานเศรษฐกิจพอเพียง” มีทิศทางที่มุ่งขยายพื้นที่ มีการยอมรับกันฉันท์พี่น้อง คล้องเกี่ยวภาคีพัฒนา แสวงหาความเข้มแข็ง และมั่นคงให้ชุมชนโดยมียุทธศาสตร์การพลิกฟื้นวิถีชุมชนฅนตราด เพื่อเป็นรากฐานของชาติโดยใช้พื้นที่เป็นตัวตั้ง เจ้าของพื้นที่เป็นแกนหลัก เราเป็นนักประสาน ราชการเป็นผู้เสริมหนุน
โดยวางทิศทางการพัฒนาเพื่อนำไปสู่การป้องกัน และแก้ไขปัญหาชุมชน เริ่มต้นที่การพัฒนาคนให้พร้อมทำงาน การประสานรวบรวมข้อมูล การเพิ่มพูนความรู้ประเด็นงานที่ถนัด พื้นที่ปฏิบัติการคือ “ตำบล” สรุปผลที่ประจักษ์ด้วยหลักประเมินและตรวจสอบ ซึ่งมีพื้นที่ปฏิบัติการทั้งหมด ๔๓ ตำบล โดยใช้ศูนย์ประสานงานที่ตั้งขึ้น ๗ ศูนย์ เป็นจุดในการเชื่อมประสาน
นายดนัย จันทษี ประธานสภาองค์กรชุมชนเทศบาลตำบลเกาะช้าง กล่าวถึง กระบวนการแก้ไขปัญหาที่ดินและที่อยู่อาศัยตำบลเกาะช้าง โดยสภาองค์กรชุมชนเทศบาลตำบลเกาะช้าง และสภาองค์กรชุมชนตำบลเกาะช้างใต้ ได้ประสานเชื่อมโยง ร่วมมือกันแก้ปัญหาเรื่องที่ดิน เพราะเป็นประเด็นร่วมกันของคนเกาะช้าง
เรื่องที่ดินเป็นปัญหาร่วมกันของคนทั้งสองตำบล ที่ถูกรัฐประกาศทับที่ดินทำกิน บางรายถูกทุบบ้านทิ้ง มีการถูกจับกุม เป็นความเดือดร้อน มีการจัดตั้งคณะทำงานเรื่องที่ดินขึ้นมา เพื่อจะได้บรรเทา ไกล่เกลี่ยปัญหาให้กับชาวบ้าน
นายดนัย เล่าว่า ชาวบ้านที่นี่ต้องการที่จะต่อเติม ปรับปรุงที่อยู่อาศัย ปลูกสร้างบ้าน และต้องการที่จะพัฒนาเศรษฐกิจ ทำธุรกิจเล็กๆ น้อยๆ ที่จะพัฒนาด้านรายได้ จากปัญหาที่เกิดขึ้น เรามีการประสานงานกับภาคีหน่วยงาน ทั้งกรมเจ้าท่า กองทัพเรือ หน่วยงานรัฐต่างๆ และกลุ่มองค์กรภาคประชาชน โดยได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดีจากทางอำเภอ
ภายหลังจากมีการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนขึ้นแล้ว บทบาทการทำงานสภาองค์กรชุมชนที่นี่ทั้ง ๒ แห่ง ได้ทำหน้าที่จัดกระบวนการให้เกิดการพบปะกันเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ มีการรวบรวมปัญหา สะท้อนปัญหาของชาวบ้าน วางแนวทางการแก้ไขปัญหาร่วมกันและเสนอต่อนโยบาย และเชื่อมโยงภาคีหน่วยงานท้องถิ่น อำเภอ จังหวัดเพื่อนำไปสู่การแก้ไขปัญหาต่อไป
รุ่งโรจน์ เพชระบูรณิน รายงาน/ภาพ
