ขบวนชุมชนภาคใต้ผนึกภาคประชาสังคม หน่วยงานพัฒนา ราชการ และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน สัมมนาเตรียมความพร้อมป้องกันและรับมือภัยพิบัติ ที่ลำปำรีสอร์ท อ.เมือง จ.พัทลุง มีผู้นำชุมชนที่มีประสบการณ์การจัดการภัยพิบัติน้ำท่วม วาตภัย ดินโคลนถล่ม สึนามิ พร้อมหน่วยงานและองค์กรร่วมจัด เข้าร่วมกว่า ๑๐๐  คน ผู้มีประสบการณ์เสนอให้ชุมชนทำแผนที่จัดการระดับตำบลและสายน้ำ

          ในการอภิปราย “ประสบการณ์เผชิญภัยพิบัติและการเตรียมความพร้อม” ซึ่งดำเนินการโดยนายภาคภูมิ วิธานติรวัฒน์

นายสุภาพร ปราบราย ผู้ประสานงานแก้ปัญหาภัยพิบัติ ต.ถ้ำพรรณรา อ.ถ้ำพรรณรา จ.นครศรีธรรมราช ระบุว่าพื้นที่ตำบลถ้ำพรรณราเป็นพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบขนาดหนักจากอุทกภัยและวาตภัยเมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา สภาองค์กรชุมชนและประชาชนในตำบลจึงได้สรุปบทเรียนความเสียหายที่เกิดขึ้น สู่การทำแผนจัดการภัยพิบัติของชุมชน สิ่งที่ได้ทำแล้วคือ ๑. การทำแผนที่ของชุมชนระดับตำบล โดยได้กำหนดพื้นที่ๆปลอดภัย พื้นที่เสี่ยงภัย พื้นที่ที่ต้องจัดเป็นที่พัก พื้นที่ที่จะใช้เฮลิคอปเตอร์ขึ้นลงได้  ๒. มีการจัดทีมอาสาสมัครของตำบลที่ได้รับการอมรมความรู้ความเข้าใจและทักษะที่ต้องใช้ในการช่วยเหลือผู้ประสบภัยและชุมชน

          ๓.มีการเตรียมการในเรื่องเครื่องมือสื่อสาร ตอนนี้เรามีวิทยุเครื่องแดงสื่อสารในช่วงเตือนภัยครอบคลุมพื้นที่สองสามจังหวัด มีการประสานงานกับเครือข่ายวิทยุชุมชนในลุ่มน้ำตาปี ที่พร้อมสื่อสาร 24 ชั่วโมงในช่วงเกิดภัย มี e-mail tape 2544  @gmail.com และมีการสื่อสารเรื่องนี้ให้คนทุกหมู่บ้านรับรู้โดยใช้แผ่นไวนิวส์ ติดประกาศให้รู้ว่าในยามประสบภัยใครมีหน้าที่ต้องทำอะไร ให้สมาชิกระดับครอบครัวต้องเตรียมความพร้อม และมีรายชื่อหน่วยงานที่ต้องประสาน ๔.เราได้รณรงค์ให้คนในตำบลเห็นความสำคัญของกองทุนระดับตำบลเพื่อการจัดการภัยพิบัติ ๕. การเตรียมเรือของชุมชนตอนนี้ชุมชนมีเรือทั้งหมด ๔ ลำ เราได้สอนให้คนในชุมชนพายเรือหรือขับเรือเป็นด้วย ในช่วงที่ผ่านมามีคนพายเรือได้ไม่กี่คน 

          ตอนนี้ชุมชนได้ส่งเรือไปช่วยเพื่อนที่กทม.อยู่สองลำ นายสุภาพรกล่าวและว่า แผนที่ทำมือของชาวบ้านเป็นเรื่องสำคัญมากเมื่อเกิดภัยพิบัติให้ใช้คู่กับแผนที่ของนักบิน ทั้งนี้ตำบลถ้ำพรรณรา ได้จัดอบรมอาสาสมัครระดับตำบลให้กับพื้นที่อื่นๆในจังหวัดนครศรีธรรมราช ที่เป็นพื้นที่เสี่ยงภัยแล้ว ๖ ตำบลๆละ ๑๖ คน ระยะเวลาในการฝึกสามวัน เพื่อให้มีความรู้ในเรื่องทฤษฎี ความรู้เรื่องภาคสนามในการใช้เครื่องมือสื่อสาร ความรู้เรื่องการปฐมพยาบาล และการฝึกทางน้ำเป็นต้น นายสุภาพร กล่าวต่อว่า ประชาชนควรได้ประสานงานกับราชการ หน่วยทหารราบที่ตั้งศูนย์ปฏิบัติการตามจุดต่างๆ ในช่วงประสบภัยเพราะทหารมีเครื่องมือ มีรถ มีกำลัง  ทั้งนี้ตำบลถ้ำพรรณราได้เปิดศูนย์จัดการภัยพิบัติอย่างเป็นทางการแล้วเมื่อวันที่ ๑๔ ตุลาคม โดยมีการบริหารศูนย์ในรูปแบบคณะกรรมการ ที่ผ่านได้ให้การช่วยเหลือเรือและผู้ประสบภัยน้ำท่วมที่กรุงเทพฯ

ด้านนายชาคริต โภชะเรือง ผู้จัดการมูลนิธิชุมชนสงขลา ได้เล่าถึงการจัดทำแผนชุมชนเพื่อเสริมสร้างศักยภาพชุมชนในการรับมือกับภัยพิบัติ ทั้งก่อนเกิดเหตุ ในระยะเกิดเหตุ และหลังเกิดเหตุในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ว่า ตอนนี้ได้ทำนำร่องในสองจุดคือคือที่ชุมชนพะตง เทศบาลตำบลพะตง และชุมชนวัดหาดใหญ่ใน ในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ ชาคริตระบุว่าการทำแผนป้องกันภัยพิบัติของชุมชนเป็นการป้องกันและแก้ปัญหาที่ปลายทาง(ชุมชน) ซึ่งต้องมีองค์ประกอบในการจัดการอยู่หลายเรื่อง ที่เราได้ดำเนินการคือการจัดการในระดับชุมชน และเรื่องกลไกที่ต้องเกิดความร่วมมือของภาคประชาชนและหน่วยราชการในระดับจังหวัด ให้มีกลไกที่ผู้ว่าราชการจังหวัดแต่งตั้ง เพราะเราคาดหวังให้เกิดการจัดการที่มีประสิทธิภาพ   มีการศึกษาข้อมูลการเกิดภัยพิบัติย้อนหลัง ศึกษาเรื่องอุณหภูมิ ปริมาณน้ำ การขึ้นลงของน้ำทะเล ศึกษาข้อมูลของกรมอุตุนิยมวิทยา ข้อมูลกรมชลประทาน และใช้ข้อมูลเหล่านี้เพื่อการวางแผน การแก้ปัญหาภัยพิบัติน้ำท่วมในหาดใหญ่ต้องทำทั้งระดับจังหวัด และระดับลุ่มน้ำ ปัจจุบันเราทดลองทำแผนป้องกันในระดับชุมชน ให้ชุมชนได้ศึกษาเรื่องชุมชนเอง ได้ทำแผนด้วยตนเอง ได้กำหนดผังบ้านของพี่เลี้ยง สำรวจข้อมูลคนเจ็บป่วย คนพิการ คนชรา มีการอบรมการใช้วิทยุเครื่องแดงเพื่อการสื่อสาร การกำหนดจุดอพยพ การตั้งกล้อง CCTV วงจรปิด และวางในเวปซ์ไซท์ แผนที่ๆเราทำได้มีการสื่อสารให้คนในชุมชนทราบโดยการเดินสายคุยสร้างความร่วมมือกับคนในชุมชนทั้งหมด รวมทั้งการทำงานผ่านระบบเครือข่าย   แผนของเราจะใช้การได้ดีต้องมีการสื่อสารที่ดี มีศูนย์บัญชาการ มีความร่วมมือทั้งภาคประชาชนและหน่วยงาน สามารถดูรายละเอียดได้ที่ www.hatyaicityclimate.org

นายรอเก็ก หัดเหม ผู้นำชุมชนเครือข่ายชุมชนลุ่มน้ำตรัง เล่าประสบการณ์และแผนจัดการภัยพิบัติของชุมชนตำบลหนองตรุด  จ.ตรัง ว่าพื้นที่นี้ได้ผ่านภัยพิบัติน้ำท่วมมาแล้วหลายครั้งแต่ชุมชนก็พบกับความเสียหายที่มากขึ้นทุกครั้ง ชุมชนจึงได้ทำแผนที่ป้องกันระดับตำบลเพราะคาดหวังว่าจะทำให้ความเสียหายของชุมชนลดน้อยลง จึงเริ่มต้นด้วยการให้ความรู้ ความเข้าใจกับสมาชิกตั้งแต่ระดับครัวเรือนเพื่อการมีส่วนร่วมในการทำแผน การประสานกับเครือข่ายในลุ่มน้ำต่างๆ สิ่งที่เราได้กำหนดในแผนที่ของชุมชนคือ การแสดงจุดน้ำท่วม จุดเส้นทางอพยพ จุดสถานที่ปลอดภัย จุดเส้นทางของการให้ความช่วยเหลือ จุดครัวอาหารกลาง กำหนดผู้ประสานงาน โดยในช่วงที่ประสบภัยหนักๆอาหารที่เหมาะสมและต้องการมากที่สุดคืออาหารแห้งและอาหารสำเร็จรูป ความสำคัญที่สุดของแผนคือการให้ความรู้กับประชาชน

         ทั้งนี้ในระดับครอบครัวก็ต้องมีการเตรียมความพร้อมด้วย เช่น การใช้ภูมิปัญญาในการสังเกตการณ์ การเฝ้าระวัง การเตรียมการขนย้าย การยกระดับพื้นบ้านให้ความสูง 2-3 เมตร การจัดพื้นที่สูงเพื่อรองรับสัตว์เลี้ยง การเตรียมอาหารแห้ง เป็นต้น

         นางพูนทรัพย์ ศรีชู ผู้นำชุมชนตำบลท่าหิน อ.สะทิงพระ จ.สงขลา กล่าวว่าพื้นที่ท่าหิน   ประสบภัยทั้งน้ำท่วมซ้ำซากและวาตภัยในช่วงปลายปีที่ผ่านมา ทั้งสภาองค์กรชุมชนและอบต.ร่วมกันจัดทำข้อมูลและช่วยเหลือผู้เดือดร้อน แต่เราต้องแก้ปัญหาแบบเดิมๆ กันทุกปี สุดท้ายเราได้เลือกวิธีป้องกันเพื่อแก้ปัญหาที่คิดว่าดีที่สุดด้วยการยกระดับแผนชุมชนของเราที่มีอยู่แล้ว ให้มีแผนที่แก้ปัญหาภัยพิบัติของชุมชนไว้ในแผนด้วย เรามีการประชุมทำความเข้าใจ ให้ความรู้กับชาวบ้านทุกหมู่บ้าน การเตรียมศูนย์อพยพ การอบรมให้ความรู้กับเยาวชน การอบรมอาสาสมัครทุกหมู่บ้าน การจัดเก็บข้อมูลเด็ก ผู้สูงอายุ   กำหนดจุดเส้นทางอพยพ อบรมการใช้วิทยุเครื่องมือสื่อสาร และเราจะประชุมทำความเข้าใจกับสมาชิกทุกครัวเรือนในตำบล 

      นางอารยา แก้วสามดวง ผู้นำชุมชน จ.ตรัง ให้ข้อมูลว่า เธอเป็นคนหนึ่งที่มีส่วนในการรณรงค์เพื่อให้มีการแก้ปัญหาภัยพิบัติที่ปลายทาง (ชุมชน) คนกรุงเทพฯคิดเรื่องการทำแนวกั้นน้ำ คิดเรื่องกระสอบทราบ แต่เราจะชวนคิดเรื่องการระบายน้ำที่ จ.ตรังมีพนังกั้นน้ำสี่จุด แต่มันไม่เคยกั้นน้ำได้เมื่อเร็วๆนี้ได้มีการประสานงานกับผู้ว่าราชการจังหวัด เรื่องการทำแผนที่ชุมชน การจัดตั้งศูนย์ประสานงานของภาคประชาชนที่จัดการร่วมกับหน่วยราชการในจังหวัด การเตรียมการเรื่องการสื่อสารประสานกับสมาคมสื่อ ๒๔ สถานีหลัก การกำหนดพื้นที่ๆปลอดภัยในระดับจังหวัด การให้ความรู้และอบรมอาสมัครกลางเริ่มจาก ๑๐ ๐ คน  การสำรวจป่าในเขตจังหวัดกระบี่ นครศรีธรรมราช ตรัง เพื่อให้พื้นที่ป่าต้นน้ำได้ดูแลพื้นที่เก็บน้ำและเฝ้าระวัง  พื้นที่ปลายน้ำได้เตรียมการเรื่องการตั้งรับเป็นต้น

         ทั้งนี้ในวันที่สองของการสัมมนา (๒๕ ตุลาคม) จะมีการสรุปทิศทางการเตรียมความพร้อมของชุมชน และต้นทุนที่มีอยู่ทั้งหมด ผู้เข้าร่วมสัมมนามีความเห็นตรงกันว่าชุมชนมีจุดแข็งในเรื่องกลุ่ม เครือข่าย และกองทุนที่มีอยู่ในหลายพื้นที่ แต่แผนที่ดีและใช้การได้ ต้องอยู่บนพื้นฐานของข้อมูลที่ต้องมีอย่างรอบด้านและเป็นปัจจุบัน การใช้ภูมิปัญญาดั้งเดิม การมีส่วนร่วมและความเข้าใจของชุมชน การจัดระบบอาสาสมัคร การสื่อสารทั้งภายในและนอกชุมชน การประสานกับหน่วยงาน การทดลองฝีกและซ้อมแผน  เพื่อให้ผู้นำชุมชนที่เข้าร่วมสัมมนา ได้ปกลับไปวางแผนรับมือกับภัยพิบัติต่างๆในพื้นที่ของตนเองต่อไป