การประกาศธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญเมื่อวันที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕  ที่ศาลากลางจังหวัดอำนาจเจริญ มีคนร่วมงานกว่าหมื่นคน ทั้งผู้ว่าราชการจังหวัด หน่วยงานที่สนับสนุนการพัฒนาและเครือข่ายชุมชนในจังหวัดอำนาจเจริญ และทั่วประเทศต่างได้ร่วมเรียนรู้ถึงระบอบประชาธิปไตยทางตรง ผ่านธรรมนูญฉบับแรกของประชาชนในระดับจังหวัด ที่จะเดินไปสู่จังหวัดจัดการตนเอง เพื่อสังคมที่ร่มเย็นเป็นสุข

ธรรมนูญฉบับดังกล่าวมาจากการยกร่างของตัวแทนสภาองค์กรชุมชนตำบล ๖๓ สภาร่วมกับภาคีการพัฒนา ผ่านการประชาพิจารณ์ระดับ ตำบล จังหวัด เพื่อเป็นทิศทางการพัฒนาของภาคประชาชนระดับจังหวัด เป็นเครื่องมือการประสานความร่วมมือ การทำงานพัฒนากับภาคราชการ ภาคธุรกิจ และภาคประชาชน

เจตนารมณ์ของธรรมนูญ

ในหมวด ๒ ของธรรมนูญ ได้ระบุถึงวัตถุประสงค์ของธรรมนูญไว้ดังนี้ ๑. เป็นกติกา หรือข้อตกลงของคน และชุมชนใช้ร่วมกัน ในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ ๒. เพื่อนำไปสู่สังคมอยู่เย็นมีสุข ของ คนอำนาจเจริญ ที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยขั้นพื้นฐานของมนุษย์ มีการจัดสรรทรัพยากรอย่างเป็นธรรม มีความสมดุลระหว่างการพัฒนาทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง บนฐานหลักศาสนา วีถีภูมิปัญญา ขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรมของคนอานาจเจริญ และมีการพึ่งตนเองสอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง

๓. เพื่อการสร้างจิตสานึก สร้างความตระหนักถึงสิทธิชุมชนร่วมกัน หลอมรวมดวงใจของผู้ที่เกี่ยวข้อง ให้ทุกคนมีคุณธรรมจริยธรรมรวมถึงการเสียสละเพื่อส่วนรวมในการร่วมกันจัดการชุมชนตนเอง ๔. เพื่อการพัฒนาระบบการเมืองภาคพลเมืองของชุมชนไปสู่การจัดการตนเอง

สาระสำคัญของธรรมนูญ

ทั้งนี้ธรรมนูญฯฉบับนี้มี ๙ หมวดด้วยกัน คือ ๑ คือบททั่วไป ๒ ปรัชญาแนวคิด หรือเจตนารมณ์ของธรรมนูญ  ๓ การเมืองภาคพลเมือง ที่มีเนื้อหาสร้างสังคมเครือข่ายแห่งการเรียนรู้ตามแนวทางวิถีประชาธิปไตยชุมชน โดยอาศัยสภากลางตำบล สภากลางจังหวัดฯลฯ  ๔ ด้านสังคม เพื่อชุมชนเข้มแข็ง ผู้คนฮักแพงแบ่งปัน สานต่อวัฒนธรรมประเพณี โดยมีข้อเสนอจัดการด้านการศึกษา ด้านสตรี เด็กและเยาวชน ผู้สูงอายุ ผู้ด้อยโอกาส และศาสนาความเชื่อ 

          ๕ ระบบเศรษฐกิจชุมชน กล่าวถึงการยกระดับการกินดีอยู่ดีของคนในชุมชน โดยทุกครอบครัวจะปลูกพืชผักสวนครัวไว้กินและแบ่งปัน กองทุนเพื่อการผลิตดอกเบี้ยต่ำ ปรับวิถีการผลิตพืชเชิงเดี่ยวมาเป็นวิถีเกษตรอินทรีย์ ฯลฯ  

          ๖ ด้านสุขภาพ สุขภาวะที่สมบูรณ์ทั้งกาย จิต สังคม และจิตวิญญาณ หมวดนี้มีความน่าสนใจตรงการกำหนดให้มี “ธรรมนูญสุขภาพ”  ระดับตำบล 

          ๗ ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นเรื่องสิทธิชุมชนในการบริหารจัดการทรัพยากรในท้องถิ่นของตนเอง ที่ชาวบ้านขอเข้าไปมีส่วนร่วมในการกำหนดและตัดสินใจ 

         และหมวด ๘ ด้านการรับรู้ การเข้าถึง และการกระจายข่าวสาร เป็นข้อเสนอด้านการสื่อสารของชุมชน โดยชุมชนต้องเข้าถึง อิสระ เท่าเทียม และเป็นเจ้าของพื้นที่สื่อสาธารณะ ผลิตเนื้อหาสาระด้วยตนเอง หลากหลายเนื้อหาสาระ และหมวด ๙ คือบทเฉพาะกาล

ความคืบหน้าของธรรมนูญในช่วง ๗ เดือน

นายสตพร ศรีสุวรรณ คณะประสานงานขบวนชุมชนจ.อำนาจเจริญ เล่าว่า สิ่งที่ขบวนชุมชนได้ดำเนินการต่อหลังจากการประกาศธรรมนูญฯ คือการนำธรรมนูญไปสู่ภาคปฏิบัติ   พื้นที่ปฏิบัติการที่สำคัญคือหมู่บ้าน ตำบล และจังหวัด โดยในระดับหมู่บ้านได้ส่งเสริมให้มีสภากลางระดับหมู่บ้าน ที่มีองค์ประกอบของชุมชน ท้องถิ่น ท้องที่ ที่ต้องมีธรรมนูญฉบับหมู่บ้านพร้อมแผนปฏิบัติการ ในระดับตำบลก็เช่นเดียวกันต้องมีสภากลางระดับตำบล ที่มีองค์ประกอบของสภาองค์กรชุมชน สภาองค์การบริหารส่วนตำบล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคีการพัฒนา เช่นวัด โรงเรียน เพื่อกำหนดทิศทางแผนการพัฒนาในตำบล   ส่วนในระดับจังหวัดให้มีสภากลางจังหวัด ทีมีผู้แทนของภาคประชาชน อบจ. ภาคธุรกิจและภาคราชการ ตัวธรรมนูญทีประกาศไปนั้นเสมือนกฎหมายแม่ของภาคประชาชนในจังหวัด

แผนในระดับหมู่บ้านและตำบลอาจจะเริ่มจากเรื่องใดเรื่องหนึ่งก่อน   ตามสภาพปัญหาและความพร้อมของประชาชนในพื้นที่ ไม่ต้องทำทันทีทั้ง ๗ หมวด สตพรเล่าว่ารูปธรรมที่เกิดขึ้นตามธรรมนูญที่ดำเนินการไปแล้ว ได้แก่ มีพื้นที่ระดับหมู่บ้านที่ได้ประกาศปลอดอบายมุขทั้งการพนัน หวยและเหล้าแล้ว 1 หมู่บ้าน คือบ้านโนนผึ้ง ตำบลนาจิก ประกาศเป็นตำบลปลอดเหล้าแล้ว ๒๑ ตำบล พื้นที่ปลอดอบายมุขทุกประเภทแล้ว ๑ ตำบล พื้นที่ๆมีแผนและดำเนินการตามแผนในเรื่องการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ๒ ตำบลคือตำบลธรรมพระ ทีมีการอนุรักษ์วังปลา และตำบลกุดปลาดุกที่มีการดูแลป่าชุมชน ๒,๑๘๐ ไร่ ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ทั้งอาหาร  สมุนไพร โดยรวมมีพื้นที่ตำบลจัดการตนเองที่เป็นเป้าหมายในปี ๒๕๕๕ จำนวน ๒๓ ตำบล การไปสู่จังหวัดจัดการตนเองของประชาชนในจ.อำนาจเจริญ จึงหมายถึงการจัดการตนเองของประชาชนทั้งระดับหมู่บ้าน ตำบล ที่มีกลไกของสภากลางเป็นตัวขับเคลื่อน ซึ่งมีฐานสำคัญของการขับเคลื่อนในพื้นที่คือสภาองค์กรชุมชน ๖๓ ตำบล

 เครือข่ายภาคพลเมืองคือกลไกสำคัญของการขับเคลื่อน

เครือข่ายภาคพลเมืองที่สนับสนุนธรรมนูญประชาชน ได้แก่เครือข่ายสื่อ ซึ่งมีทั้งสื่อของภาครัฐเช่นสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จ.อำนาจเจริญ เคเบิ้ลทีวี วิทยุชุมชน หอกระจายข่าว ฯลฯ เครือข่ายพระสงฆ์ เครือข่ายเยาวชน เครือข่ายท้องที่ เครือข่ายพลังสตรี เครือข่ายสมัชชาสุขภาพ ทั้งนี้ปัจจุบันมีอาสาสมัครประชาสัมพันธ์ในทุกหมู่บ้าน ฯลฯ สำหรับการทำงานของแกนนำในขบวนชุมชนจังหวัดและตำบลนั้น ใช้กลยุทธ์ ๑ ๓ ๕ เพื่อการสื่อสารและขยายผลในพื้นที่ ซึ่งปัจจุบันมีคณะประสานงานตำบล ๒๓ คน แต่ละคนต้องทำงานกับแกนนำในพื้นที่ ๓ ตำบล ผู้นำในแต่ละตำบลต้องทำงานเชิงลึกกับผู้นำในพื้นที่ ๕ หมู่บ้าน 

หวังประกาศจังหวัดจัดการตนเองในปี ๒๕๕๗

ขบวนชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ กำหนดประกาศจังหวัดจัดการตนเองในปี ๒๕๕๗ โดยจะเสนอเป็นพระราชบัญญัติจังหวัดจัดการตนเอง ที่มีพื้นที่รูปธรรมรองรับ หมายถึงมีการจัดการตนเองของประชาชนในหมู่บ้านและตำบล ในด้านต่างๆ อย่างหลากหลายตามเจตนารมณ์ของธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญ