เมื่อวันที่ ๒๑ สิงหาคมที่ผ่านมา คณะประสานงานขบวนองค์กรชุมชนจ.อำนาจเจริญ ร่วมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ประชุมวางแผนการสื่อสารของขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ ณ ห้องประชุมราชสี ศาลากลางจังหวัดอำนาจเจริญ มีผู้นำชุมชนและหน่วยงานสนับสนุนเข้าร่วมการประชุมกว่า ๕๐ คน
นายอัมพร แก้วหนู เจ้าหน้าที่บริหารอาวุโส สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน ได้กล่าวถึงเป้าหมายของการสื่อสารงานพัฒนาของขบวนชุมชนว่าเพื่อสร้างความเข้าใจ การยอมรับ และสนับสนุน กับกลุ่มเป้าหมายที่ขบวนชุมชนทำงานด้วย ซึ่งมี ๕ กลุ่มสำคัญคือ ๑.สมาชิกในขบวนองค์กรชุมชนที่ต้องให้เกิดความเข้าใจตรงกัน ๒.สหายคือเพื่อน/ภาคีทีสนับสนุนงานพัฒนา ๓.สถาบันหรือหน่วยงาน ทั้งภาครัฐ เอกชน ฝ่ายการเมือง ท้องถิ่นและผู้กำหนดนโยบาย ๔.สาธารณะชน และ๕.สื่อมวลชน ที่ต้องมีการทำความเข้าใจกับสื่อมวลชน ว่าเรื่องที่เราเคลื่อนคืออะไร หากเขาเข้าใจเขาจะช่วยเราขยายความรู้ความเข้าใจในพื้นที่สื่อต่อไป
ประสบการณ์งานสื่อสารเพื่อการพัฒนา
อัชฌาวรรณ พันธุ์มี ผู้นำชุมชน จ.อุบลราชธานี ระบุว่าที่ผ่านมาการสื่อสารงานพัฒนาในพื้นที่ มีการสื่อสารในช่วงที่มีคนส่วนกลางหรือคนในระดับรัฐมนตรีลงไปในพื้นที่ หรือการประสานกับสื่อในกรณีที่เป็นเรื่องที่ประชาชนได้รับผลกระทบ ได้รับความเดือดร้อน เช่นกรณีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์มีการเคลื่อนไหวของภาคประชาชนว่าไม่เห็นด้วย แต่การจัดการของภาคประชาชนมักขาดความต่อเนื่อง และคนที่เอาจริง ทั้งการสื่อสารภายในขบวนองค์กรชุมชนเองและกับภายนอก
นายสตพร ศรีสุวรรณ ผู้นำชุมชน จ.อำนาจเจริญ กล่าวว่าการทำงานของชุมชนในระยะหลัง มีการบริหารจัดการให้มีการสื่อสารกับกลุ่มเป้าหมายทั้งภายในและภายนอกมากขึ้น เช่นเรื่องการประกาศธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญ มีการสื่อสารกับประชาชนทั้งประเทศ ส่วนในระดับชุมชนยังแคบอยู่ รับรู้เฉพาะคนที่เข้าถึงข่าวสาร
การประสานกับสื่อ จะเริ่มจากสื่อที่ใกล้ตัวเราก่อน เช่น ประชาสัมพันธ์จังหวัด สถานีวิทยุกระจาเสียงแห่งประเทศไทยในจังหวัด รวมทั้งการหาตัวช่วยเรา ที่จะสื่อสารกับกลุ่มเป้าหมายภายนอกเช่น คุณสุชาติ สูงเรือง ช่วยสื่อสารผ่านสื่อมวลชน ใช้ช่องทางอินเตอร์เน็ต แต่เรายังมีจุดอ่อนในเรื่องความถี่ และความต่อเนื่อง
จุดอ่อนอีกอย่างของชุมชนคือการจัดการกับเนื้อหา ที่จะสื่อสารออกไป เรามี้ข้อมูลมาก แต่ไม่ถนัดที่จะทำให้มันเข้าใจง่าย ให้สั้นกระชับ ให้คนเข้าใจทั้งโลก ที่ผ่านมาพยายามจะทำ เช่น เรามี “หมู่บ้านปลอดอบายมุข ที่บ้านโนนผึ้ง” เป็นหมู่บ้านแรกของโลก ที่ประกาศเลิกดื่มสุราตลอดชีวิตแล้ว ๔๐ กว่าคน เราอยากทำ สปอร์ตวิทยุสั้นๆ เพื่อแจกไปตามหอกระจายข่าว และวิทยุชุมชน
ในด้านการสื่อสารภายในขบวนชุมชน มีชุดประสานงานตำบล ๒๓ คนใช้วิธีการ ๑ , ๓ , ๕ คือ คือแกนนำ ๑ คนต้องทำงานกับคนในพื้นที่ ๓ ตำบล คนในพื้นที่สามตำบลต้องขยายความรู้ความเข้าใจยังกลุ่มเป้าหมายใน ๕ หมู่บ้าน เป็นสูตรที่อำนาจเจริญใช้ ลงสู่ระดับรากหญ้าจริงๆ รวมทั้งการใช้สื่อวิทยุชุมชน วิทยุสวท. หอกระจายข่าว การจัดประชุม การใช้สื่อวัฒนธรรมหมอลำเป็นตัวนำ อธิบายเป็นกลอนรำไปทั้งขบวนการ
ด้านการเลือกประเด็นในการสื่อสาร การตัดสินใจเราจะเลือกในเวทีระดับจังหวัด เรื่องอะไรที่เป็นเรื่องด่วน เรื่องไหนที่จะนำเสนอก่อน เวทีประชุมจังหวัดมีผู้ประสานงานหลัก ๒๓ คน เมื่อรวมทีมวิชาการ ยุทธศาสตร์ ประมาณ ๓๐ คน คุยกันทุกเดือน ส่วนการพูดคุยกันในระดับตำบล ขึ้นอยู่กับพื้นที่ว่าจะบ่อยแค่ไหน เรามีการวางแผนการสื่อสารกันทั้งปี ประเด็นสำคัญคือจังหวัดจัดการตนเอง หลังจากที่มีการประกาศธรรมนูญคนอำนาจเจริญ มีคนเข้าร่วม ๑๒,๐๐๐ กว่าคน ตั้งเป้าอีก ๓ ปี (ในปี ๕๗) จะประกาศจังหวัดจัดการตนเองให้มีคนมาร่วม ๓๐,๐๐๐ คนเป็นอย่างน้อย
นางผุสดี เสริมใหม่ ผู้อำนวยการสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จ.อำนาจเจริญ กล่าวว่าการสนับสนุนบทบาทของภาคประชาชนในการสื่อสารงานพัฒนา สำหรับ สวท. หรือกรมประชาสัมพันธ์ เน้นการสร้างความสมดุลย์ระหว่างภาคราชการและภาคประชาชน ที่หวังทำงานควบคู่กัน ที่ผ่านมาได้จัดสรรเวลาวัน เสาร์-อาทิตย์ ช่วง ๑๕.๐๐ - ๑๖.๓๐ น. เชิญเครือข่ายรุ่นเก่าๆที่เคยทำงาน ทำเป็นเครือข่ายภาคประชาชน ประมาณ ๒๐ ประเด็น จัดกลุ่มประเด็นหลักให้เข้ากัน มีการอบรมอาสาสมัครประจำหมู่บ้าน และให้อาสาดังกล่าวมาจัดรายการในเวลา ๑๐.๐๐-๑๑.๐๐ น. ปัญหาที่พบคือ ผู้นำบางคนมาเดี่ยวๆ ทำแล้วหมดมุข แล้วก็เริ่มหาย หรือบางคนมาแล้ว มาโปรโมทตัวเอง
จึงอยากให้ขบวนชุมชนใช้สื่ออย่างมีเนื้อหา และทำอย่างต่อเนื่อง เราใช้จุดแข็งของเราให้เป็นประโยชน์ คือนำคนที่มีความรู้ความเข้าใจในงานมาสื่อสาร อย่างเรื่องสภาองค์กรชุมชน มีการพูดเสมอว่าเราต้องไปขบวน เหมือนรถไฟ ตอนนี้เปิดวู๊ดแล้ว ขบวนองค์กรชุมชนจะวิ่งไปไหน ขบวนพร้อมหรือยัง เปิดวู๊ดแล้วขบวนไหนที่ไม่พร้อมเราก็ต้องค้นหา เราคงไม่อยากได้ขบวนรถด่วนที่วิ่งไปอย่างเร็ว แต่ไม่เห็นวิว แต่เราอยากได้ขบวนรถไฟ-ขบวนองค์กรชุมชน ที่วิ่งอย่างสง่างาม มองเห็นวิว มีความเร็วพอประมาณ ได้ประโยชน์ในทุกๆ ด้าน สวท.อำนาจเจริญ เป็นวิทยุกระแสหลักคลื่นเดียวในพื้นที่ แต่ชุมชนมีวิทยุชุมชนกระจายอยู่ในพื้นที่มากมาย การประชาสัมพันธ์ไม่ใช่การจัดรายการอย่างเดียว วิทยุมีคำโดนใจก็เป็นสปอร์ตได้ แต่เราไม่ใช่แค่ทำสปอร์ตอย่างเดียว ต้องมีข่าว เปิดเป็นระยะๆ อยากให้ทำข่าว ควบคู่กับเนื้อหาเป็นบทสารคดีหรือบทความ รวมทั้งพื้นที่ชุมชนมีอะไรดีก็จัดเวทีเสวนา เชิญ สวท. ลงไปถ่ายทอดสดได้เหมือนกัน
นางผุสดีกล่าวต่อว่า การทำงานของชุมชนมีเนื้อหามีเป้าหมายของงานอยู่แล้ว ขาดเพียงเทคนิคและวิธีการ ส่วนหอกระจายข่าวก็มีประโยชน์อย่างแน่นอน รวมถึงวิทยุชุมชน เรื่องสภาองค์กรชุมชนพูดได้ทุกวัน และเพื่อการสื่อสารที่มีน้ำหนัก มาเชื่อมกันดีไหม รวมตัวกันมาออกอากาศ สวท. และเชื่อมต่อกับวิทยุชุมชน ส่งผ่านหอกระจายข่าวได้อีกทอดหนึ่ง ชุมชนช่วยนำเนื้อหาที่มีประโยชน์ มาใส่ในช่องทางต่างๆทำให้เนื้อหานั้นมีคุณค่ามากขึ้น
ประพจน์ ภู่ทองคำ เสนอว่าสื่อควรเป็นเครื่องมือเพื่อรับใช้งานชุมชน แต่ไปสนับสนุนพื้นที่ที่สำเร็จและโด่งดังมากด้านเดียว แต่ควรสนับสนุนพื้นที่ที่ยังไม่แข็งแรงด้วย และให้ชุมชนที่แข็งแรงหนุนเสริม เพราะจะทำให้พื้นที่ที่ยังไม่แข็งแรงมีพลัง การออกสื่ออาจจะเป็นดาบที่มาทิ้มแทงชุมชน หากพื้นที่ของชุมชนยังไม่เข้มแข็งพอ และเห็นว่าสื่อบุคคลยังเป็นสื่อที่มีพลังของชุมชนอยู่เสมอ
ผู้นำชุมชนตำบลเปือย ระบุว่าที่ตำบลเปือยมีการใช้วิทยุชุมชน เป็นเครื่องมือในการสื่อสารหลัก : ช่วงเช้ามีตัวแทนชุมชน , ตัวแทนสภาองค์กรชุมชน สื่อสารเรื่องการจัดการตนเอง มีการจัดผังออกอากาศคือ ๑๐.๐๐-๑๑.๐๐น. สื่อสารการจัดการตนเอง ๑๑.๐๐-๑๒.๐๐ รายการสัจจะพัฒนาชีวิต (สวัสดิการชุมชน/สะสมทรัพย์) ๑๒.๐๐-๑๓.๐๐ น. เป็นเวลาของภาคราชการ ๑๓.๐๐ – ๑๔.๐๐ น. เครดิตยูเนียน ๑๔.๐๐ -๑๕.๐๐ น. ท้องที่ท้องถิ่นสัมพันธ์ ๑๕-๑๗.๐๐ น. บันเทิง และหากเป็นช่วงเสาร์-อาทิตย์ ก็จะให้หน่วยงานเข้ามาร่วมในการสื่อสารมีการกำหนดเนื้อหาประเด็นในการสื่อสาร ผ่านกลไก/คณะทำงานของสภาองค์กรชุมชน
และมีหอกระจายข่าวในช่วง เวลา ๐๕.๐๐ – ๐๗.๐๐ น. โดยให้ผู้ใหญ่บ้านเป็นผู้สื่อสาร หลังจากนั้นก็เป็นวิทยุชุมชน เติมเต็มกันทั้งวัน
ด้านนายบุญยง สาระ ประธานอาสาสมัครประชาสัมพันธ์หมู่บ้าน ให้ข้อมูลว่า ปีนี้รัฐบาลให้หมู่บ้านเลือกอาสาสมัครประชาสัมพันธ์หมู่บ้าน มีการอบรมและเลือกตั้งคณะทำงาน มีการประสานงานกับ ผอ.สวท.อำนาจเจริญ ประชาสัมพันธ์จังหวัด เพื่อขับเคลื่อนงานสภาองค์กรชุมชน สื่อสารการจัดการตนเอง ตามธรรมนูญคนอำนาจเจริญ หากเราใช้สื่อทุกช่องทาง งานของเราจะสำเร็จเร็วขึ้นเพราะคนรับรู้มากขึ้น
ขบวนชุมชนอำนาจเจริญเลือกจังหวัดจัดการตนเองเป็นเป้าหมายการสื่อสาร
ทั้งนี้ในส่วนของจ.อำนาจเจริญ ผู้เข้าร่วมประชุมได้ให้ความสำคัญกับการสื่อสารทั้งภายในขบวนชุมชนและกับภายนอก สำหรับการสื่อสารภายใน ได้ใช้วิธีการและช่องทางการสื่อสารหลายๆช่องทาง ที่สำคัญเช่นใช้กลยุทธ์ ๑ ๓ ๕ เพื่อขับเคลื่อนอำนาจเจริญจัดการตนเอง และการทำงานกับภาคพลเมืองหลายเครือข่าย เช่นเครือข่ายท้องที่ ท้องถิ่น ที่ประกอบด้วยผู้ใหญ่บ้าน กำนัน อบต. เครือข่ายสื่อ เครือข่ายสตรี เครือข่ายร่วมด้วยช่วยกัน โยงใยการสื่อสารทั้งเคเบิ้ลทีวี สถานีวิทยุ ซึ่ง มี สวท. เป็นหลัก มีกรรมการภาคประชาชนทำเรื่องนี้ เป็นทีม สวท. มีที่มอาสาสมัครประชาสัมพันธ์หมู่บ้าน เชื่อมโยงกับวิทยุชุมชนและหอกระจายข่าว เครือข่ายสมัชชาสุขภาพ เครือข่ายเยาวชน เครือข่ายพระสงฆ์ ฯลฯ
นอกจากนี้ ยังใช้เวทีเสวนาสภาองค์กรชุมชน จัดเวทีลานบ้าน ลานปัญญา เดือนละ ๑ ครั้ง ประสานกับ อปท. ในพื้นที่ ถ่ายทอดผ่าน สวท. และในวันเสาร์-อาทิตย์ วันละ ๑ ชม. เป็นรายการเครือข่ายองค์กรชุมชนสนทนา เป็นต้น
มีการใช้สื่อวัฒนธรรม สื่อบุคคล สื่อหมอลำ ประกอบกับสือสิ่งพิมพ์ ควบคู่กับการทำงานของเครือข่าย สำหรับพื้นที่ระดับตำบลที่จะส่งเสริมให้มีแผนการสื่อสารที่เข้มข้น ได้มีการเลือกพื้นที่ตำบลเปือยและตำบลนาผือ
ในด้านการสื่อสารกับภายนอกสื่อภายนอก เป้าหมายสำคัญในการสื่อสารคือจังหวัดจัดการตนเอง โดยการประสานกับสื่อในพื้นที่ทั้งสื่อของภาครัฐ สื่อท้องถิ่น สื่อบุคคล รวมทั้งการประสานกับสื่อมวลชนส่วนกลาง
นอกจากนี้ได้มีการจัดทำสื่อเป็นเครื่องมือการสื่อสารทั้งสปอร์ต วีดีโอ งานพัฒนา .พร้อมข้อมูลรายงานการพัฒนาของขบวนชุมชนตำบลและจังหวัด ซึ่งมีทีมข้อมูลและการสื่อสารประชาสัมพันธ์ของชุมชนระดับจังหวัด ทำหน้าที่นี้โดยตรงกับเครือข่ายภาคพลเมือง ที่ร่วมขับเคลื่อนธรรมนูญ
