หัวใจของงานเขียนคือการลงมือทำ ชุมชนต้องทำสื่อเอง บริหารสื่อของชุมชนเองให้ได้ เรียนรู้หลักการเขียน เริ่มลงมือถอดบทเรียนตำบลสวัสดิการสู่เรื่องเล่า หรือการรายงาน จังหวัดละ 2 ตำบล โดยจะนำแนวทางกลับไปเขียน เรียบเรียงเรื่องสวัสดิการ 12 ตำบลเรียนรู้สวัดิการชุมชน และกลับมาเจอกันอีกครั้ง ในเดือนพฤษภาคมเพื่อปรับแก้ให้มีความสมบูรณ์พร้อมเผยแพร่ต่อไป
มหาสารคาม/ เมื่อวันที่ 25-26 มีนาคม 2556 สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) โดยสำนักสื่อสารสาธารณะและสำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน เปิดเวทีพัฒนาศักยภาพนักสื่อสารชุมชนเพื่อการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง 6 จังหวัด ณ ศูนย์การเรียนรู้นิเวศชุมชน บ้านกุดร่อง ตำบลท่าขอนยาง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสาสรคาม โดยผู้เข้าร่วมประมาณ 20 คน
นายสุวัฒน์ กิขุนทด นักเขียนอิสระ วิทยากรผู้แนะนำหลักการเขียน นำฝึกปฏิบัติการเขียน การถอดบทเรียน การเขียนบทความ เขียนข่าว เพื่อให้ง่ายต่อการเขียน วิทยากรแนะนำว่า เราจำเป็นที่จะต้องมีแบบในการเก็บข้อมูล เพื่อให้ง่ายในการเก็บข้อมูล ในการบันทึก ทำเพื่อให้เห็นหัวข้อ หลักการ หรือจะเพิ่มเติมหัวข้อที่เราสนใจ เพราะการเขียนนั้นมีจุดเริ่มต้นมาจากข้อมูล และข้อมูลมีที่มาจากเอกสาร หรือการสัมภาษณ์บุคคล เมื่อได้ข้อมูลมาครบถ้วนแล้วจึงมาเรียบเรียงเป็นเรื่องราวผ่านวิธีการเล่าในแบบต่างๆ
ข้อมูลเป็นฐานงานเขียน
ในการเก็บข้อมูลนั้น เราอาจเก็บตั้งแต่ สภาพพื้นที่ ประวัติศาสตร์ ความเป็นมาของชุมชน สภาพเศรษฐกิจ ปัญหาหลักของชุมชน กิจกรรมการแก้ปัญหา กิจกรรมก่อนตั้งกองทุนสวัสดิการ กองทุนตั้งเมื่อใด เหตุผล ใครเป็นประธาน วิธีการเตรียมการจัดตั้งกองทุน การชี้แจงช่วยบ้าน สมาชิกเริ่มแรก จำนวนเงินออม ระเบียบข้อบังคับกองทุน การจัดประเภทการช่วยเหลือ การบริหารจัดการเงินกองทุน ปัญหาอุปสรรค ผลการดำเนินงาน การเชื่อมโยงกองทุนกับกิจกรรมอื่นๆในตำบล จุดเด่น จุดแข็ง ข้อเสนอที่ควรปรับปรุง แผนงานเป้าหมายระยะสั้น คำขวัญ หรือคติเตือนใจของกองทุน ตัวอย่างของสมาชิกที่ได้รับสวัสดิการ รายชื่อผู้ที่ให้สัมภาษณ์ ซึ่งข้อมูลคือฐานสำคัญเป็นอย่างมากต่องานเขียน
9 ข้อแนะนำในการสัมภาษณ์ และเก็บข้อมูล
1.ควรมีการนัดหมายกรรมการกองทุนสวัสดิการและสมาชิกกองทุนฯ ล่วงหน้าหากกองทุนใดมีการจัดทำข้อมูลเป็นเอกสาร รายงาน หรือแผ่นพับ หรือบันทึกข้อมูลลงในคอมพิวเตอร์ อาจจะขอข้อมูลมาศึกษาก่อนล่วงหน้า เพื่อช่วยให้ผู้สัมภาษณ์หรือบันทึกข้อมูลรู้ข้อมูลเบื้องต้น ช่วยให้สัมภาษณ์ได้ตรงประเด็น ไม่ถามเยิ่นเย้อ เช่น หากรู้ประเด็นปัญหาของกองทุนแล้ว จะทำให้เราถามเจาะลึกลงไปในรายละเอียดมากขึ้นว่ากองทุนนี้จะแก้ไขปัญหาอย่างไร หรือจะพัฒนากองทุนไปอย่างไร ซึ่งจะทำให้เรากำหนดประเด็นการเขียนได้ล่วงหน้าว่ากองทุนนี้ควรจะเขียนรายงานไปในแนวทางใด หรือจะนำเสนอเรื่องใดเป็นจุดเด่น
2.อาจจัดเป็นวงพูดคุยแลกเปลี่ยนและซักถามข้อมูลควรถามความเห็นหรือข้อมูลจากหลายๆ คน ไม่ผูกขาดนำเสนอข้อมูลเพียงด้านเดียว
3.หากมีเวลาควรสำรวจสภาพชุมชน ไปดูกิจกรรมอื่นๆ หรือเก็บข้อมูลอื่นๆ เช่น ซักถามชาวบ้านที่ไม่ได้เป็นสมาชิกกองทุนว่ามีเหตุผลใด
4.การพูดคุยหรือซักถาม ควรใช้ท่าทีที่ผ่อนคลาย ไม่เคร่งเครียด สร้างบรรยากาศที่เป็นมิตร ไม่ใช้วิธีคาดเค้น หรือจับผิด หากเป็นกองทุนฯ ที่อยู่ในระหว่างการปรับปรุงแก้ไขปัญหา ควรเกริ่นนำในทำนองว่าจะเอาข้อมูลไปใช้ศึกษาเพื่อเป็นประสบการณ์ของกองทุนอื่นๆ
5.ระหว่างการพูดคุยหรือซักถามข้อมูล หากกองทุนใดมีกิจกรรมเด่นๆ หรือแตกต่างไปจากกองทุนอื่นๆ ที่เคยรับรู้มา ควรซักถามให้ได้รายละเอียดชัดเจน เป็นรูปธรรม เช่น มีหลักในการบริหารกองทุนอย่างไร? แก้ไขปัญหาความขัดแย้งในกองทุนด้วยวิธีใด? ทำอย่างไร ชาวบ้านจึงเกิดความเชื่อถือ ศรัทธาต่อกองทุน ฯลฯ
6.หากกลัวจดบันทึกไม่ทัน ควรใช้เทปบันทึกเสียงช่วย หรือถามซ้ำในกรณีที่ผู้ถามยังไม่เข้าใจคำตอบ
7.แบบฟอร์มบันทึกที่ส่งมาเป็นเพียงตัวอย่าง อาจเพิ่มเติม แก้ไข ได้ตามเป้าหมายหรือเนื้อหาที่ต้องการจะใช้
8.การจดบันทึกตามลำดับจะช่วยให้ผู้สัมภาษณ์เรียบเรียงข้อมูลได้เห็นภาพหรือเห็นพัฒนาการของกองทุนได้ชัดเจน เมื่อนำมาเขียนหรือเรียบเรียงเป็นรายงานจะไม่สับสน
9.เมื่อจดบันทึกข้อมูลเสร็จแล้ว ควรจะทบทวนข้อมูลทันทีว่าเราถามครบทุกประเด็นหรือยัง หากขาดตกจะได้ถามเพิ่มเติม หรือใช้วิธีการอ่านสรุปข้อมูลให้ผู้ที่ถูกสัมภาษณ์ฟัง หากข้อมูลไม่ถูกต้อง ผู้ที่ให้สัมภาษณ์หรือให้ข้อมูลจะได้ท้วงติง แก้ไขให้ถูกต้อง
ลงมือเขียน เรียนจากการลงมือทำ
หัวใจสำคัญคือการลงมือเขียน ช่างคิดช่างถาม หลักในการเขียนเริ่มจากการทบทวนข้อมูล พิจารณาประเด็นหลัก แก่นหรือจุดเด่นของเรื่อง ต่อจากนั้นก็กำหนดชื่อเรื่อง ให้น่าสนใจ กระชับมีจุดเด่น ตัวอย่างเช่น กองทุนแก้หนี้แก้จน กองทุนสร้างครอบครัวสร้างสุข กองทุนชุมชนคน 3 วัย กองทุนเพื่อความมั่นคงทางอาหาร กองทุนเมล็ดพันธุ์ข้าวเพื่อชาวห้วยโพธิ์ ฯลฯ
จากนั้นก็เกริ่นนำ ถึงความสำคัญของเรื่องที่เราจะนำเสนอ ต่อด้วยที่มาของกองทุน ตั้งแต่จุดเริ่มถึงปัจจุบัน ในส่วนของเนื้อหานั้น เราก็นำข้อมูลจากแบบเก็บข้อมูลมาใช้ ที่มีรายละเอียดในด้านต่างๆ รวมถึงสถานภาพกองทุนทั้งในเรื่องของจำนวนสมาชิก จำนวนเงินกองทุน เป็นต้น และก่แผนการทำงานก่อนที่เราจะสรุปส่งท้าย เราอาจใส่แผนการทำงาน จังหวะก้าวในอนาคต
ข้อแนะนำการเขียนง่ายๆ ความคิด การเรียบเรียงความคิดเป็นด่านแรกที่เราต้องคิดให้ชัดเจน อาจใช้เส้นเวลาช่วยในการลำดับความคิด ส่วนการเขียนนั้นเราควรใช้ภาษาง่ายๆ อย่างภาษาพูดก็สามารถนำมาใช้เขียนได้ ในการอ้างถึงคนให้ข้อมูลเราควรใส่ชื่อและตำแหน่งให้ถูกต้อง และเมื่อจบประโยคเราก็ขึ้นย่อหน้าใหม่เสมอ
ทั้งนี้ ภายหลังจากที่เรียนรู้จากประสบการณ์การเขียนจากวิทยากรแล้ว ทีมงานนักสื่อสารชุมชนอีสานกลาง ก็นำโจทย์ฝึกการเขียน และนำมาเสนอ รับฟังความคิดเห็น ก่อนที่จะกลับไปเรียบเรียงงานจากพื้นที่ตำบลเรียนรู้งานสวัสดิการ ทั้ง 12 ตำบล ของพื้นที่ภาคอีสานตอนกลางต่อไป
