เมื่อวันที่ ๒๐ มิถุนายน ๒๕๕๖ คณะทำงานสวัสดิการชุมชนระดับชาติ ร่วมกับเครือข่ายองค์กรสวัสดิการชุมชน ๑๑ ภาค และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ได้จัดงานสมัชชาสวัสดิการชุมชน สู่ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง ณ ห้องประชุมพระปกเกล้า อาคารเอนกนิทัศน์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช จ.นนทบุรี  เพื่อนำเสนอผลการเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากระบบสวัสดิการชุมชน และร่วมกำหนดยุทธศาสตร์สวัสดิการชุมชน ๒๕๕๗-๒๕๖๑   มีผู้นำชุมชนและหน่วยสนับสนุนเข้าร่วมกว่า ๑,๐๐๐ คน

     ในงานสมัชชามีการอภิปรายโดยผู้ทรงคุณวุฒิในหัวข้อ "ร่วมกำหนดยุทธศาสตร์สวัสดิการชุมชนสู่ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง ด้วยพลังองค์กรชุมชนและภาคี"   ผู้ร่วมอภิปราย ได้แก่ นางนันทนา ทิมสุวรรณ ประธานคณะกรรมาธิการสวัสดิการสังคม  นายมณเฑียร สอดเนื่อง คณะทำงานสวัสดิการชุมชน นางปราณีต ถาวร รองเลขาธิการฝ่ายวิชาการ สมาคมสันนิบาตเทศบาลแห่งประเทศไทย นายแพทย์ประทีป ธนกิจเจริญ  รองเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ผศ.ดร.จิตติ มงคลชัยอรัญญา คณะสังคมศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ และ นายอัมพร แก้วหนู ผู้ช่วยผู้อำนวยการพอช.เป็นผู้ดำเนินการอภิปราย

     นายมณเฑียร สอดเนื่อง   ตัวแทนคณะทำงานสวัสดิการชุมชน กล่าวว่า การจัดงานสมัชชาในครั้งนี้ถือเป็นครั้งแรกที่ผู้ร่วมงานจากทุกจังหวัดมีส่วนร่วมในการจัดการตนเองร่วมรับผิดชอบค่าใช่จ่าย ในด้านการกำหนดยุทธศาสตร์ได้ใช้กระบวนการมีส่วนร่วมและรับฟังความเห็นจากผู้นำองค์กรสวัสดิการชุมชนจากทุกจังหวัด ภายใต้ ๔ ยุทธศาสตร์คือ ๑.การสร้างความเข้มแข็งของระบบสวัสดิการชุมชน สิ่งที่เราอยากเห็นคือขนาดของกองทุน และความหลากหลายของการจัดสวัสดิการเพื่อดูแลสมาชิกและคนที่ไม่ได้เป็นสมาชิก  การข้ามพ้นเรื่องเกิด แก่ เจ็บ ตาย เพื่อให้ทุกคนทั้งที่เป็นและไม่เป็นสมาชิกเข้าถึงได้   ๒. การสร้างและเชื่อมโยงเครือข่าย ที่หมายรวมการขยายให้เต็มพื้นที่เต็มจังหวัด ด้านการเชื่อมโยงนั้นคือการทำงานเชื่อมโยงกับเครือข่ายอื่นๆ กับกองทุนอื่นๆ เพราะการทำเฉพาะตนจะไม่มีพลังที่มากพอ ขาดทั้งความสามัคคีและความมั่นคง  ขณะเดียวกันต้องคิดร่วมกันว่าเราจะจัดการสวัสดิการโดยไม่ต้องพึ่งเรื่องเงินให้มาก  แต่เน้นที่ความมั่นคง ความเข้มแข็ง ความสามัคคีของชุมชนเป็นหลัก   ๓.การพัฒนาระบบข้อมูลให้แข็งแรง  เพราะถ้าข้อมูลไม่แข็งแรงจะนำมาวิเคราะห์เพื่อใช้ในการพัฒนาได้ยาก เช่นมีแต่ข้อมูลเชิงเดี่ยวหรือข้อมูลพื้นฐานอย่างเดียว  ๔.การพัฒนานโยบายสาธารณะ  อยากให้สวัสดิการชุมชนไปยู่ในนโยบายในทุกระดับ  ทั้งระดับตำบล จังหวัด และชาติ

     นางนันทนา ทิมสุวรรณ ประธานคณะกรรมาธิการสวัสดิการสังคม  กล่าวว่าคนที่เป็นผู้แทนของประชาชนระดับชาติ มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ประชาชนในพื้นที่มีความกินดีอยู่ดี  ในขณะที่งานของพอช.และขบวนชุมชนมีเป้าหมายเพื่อสร่างชุมชนเข้มแข็ง  สส.สว.ก็มีจุดมุ่งหมายที่จะดูแลพี่น้องประชาชน    ด้านรัฐบาลก็เห็นความสำคัญกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน   ดังที่ได้จัดสรรงบประมาณร้อยละ ๔๐ เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต  สวัสดิการที่รัฐบาลจัดให้ได้แก่เรื่องการส่งเสริมเรื่องการศึกษา เบี้ยยังชีพ รถคันแรก บ้านหลังแรก  ซึ่งจะมีการติดตามความคืบหน้าในแต่ละโครงการ ในส่วนบทบาทของกรรมาธิการสวัสดิการสังคม ซึ่งมีองค์ประกอบของผู้แทนทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน จะทำหน้าที่ในการดูแลประชาชนในเรื่องสวัสดิการสังคม  การที่ประชาชนจะผลักดันเรื่องพ.ร.บ.สวัสดิการชุมชน   ก็สามารถทำงานและหารือร่วมกันระหว่างเครือข่ายชุมชนกับคณะกรรมาธิการได้ตั้งแต่ต้น

     น.พ. ประทีป ธนกิจเจริญ รองเลขาธิการสำนักงานประกันหลักสุขภาพแห่งชาติ  ได้กล่าวถึงการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ในมิติของการมีส่วนร่วมและการจัดการ หรือการบูรณาการระบบสวัสดิการสังคม  คือตอนนี้มีกองทุนสวัสดิการชุมชน ๕,๐๐๐ กว่ากองทุน หากมีการเชื่อมโยงกับระบบสุขภาพชุมชนของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ๗,๗๐๐ กองทุน น่าจะเป็นหนทางที่ดี เพราะกองทุนสวัสดิการชุมชนมีจุดแข็งเรื่องการจัดการตนเอง ขณะที่กองทุนสุขภาพชุมชนเป็นนโยบายของ สปสช. เป็นงาน นโยบายที่รัฐสนับสนุนซึ่งมีกลไกการทำงานร่วมระหว่างสปสช.กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  ที่ได้รับงบประมาณจากรัฐบาล การดำเนินงานที่ผ่านมามีงานประมาณ ๓-๔ แสนโครงการ

      หากมีการบูรณาการของสองกองทุน   เพื่อการทำงานสวัสดิการและสุขภาพควบคู่กัน  จะทำให้สามารถขยายฐานกองทุนสวัสดิการชุมชนได้เร็วขึ้น  ประกอบกับอีก ๑๐ ปีข้างหน้า สังคมไทยจะเป็นสังคมผู้สูงอายุ     เมื่อมองในภาพรวมขณะนี้มีคนที่ได้รับสวัสดิการในระบบราชการ ๖ ล้านคน  ได้รับสวัสดิการในระบบประกันสังคม ๙ ล้านคน  แต่ยังมีคนไทยอีก ๔๘ ล้านที่ไม่มีสวัสดิการ  จึงเสนอให้มีการทำงานหรือบูรณาการร่วมกันระหว่างกองทุนสวัสดิการชุมชนกับกองทุนสุขภาพชุมชน

     ผศ.ดร.จิตติ มงคลชัยอรัญญา   มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์   กล่าวว่าจากประสบการณ์การศึกษากองทุนสวัสดิการชุมชน ๒๒ ตำบลและการติดตามสถานการณ์บ้านเมือง  อยากชวนคิดนอกกรอบ  ขบวนชุมชนไม่ควรหยุดแค่การสมทบหนึ่งต่อหนึ่ง ไม่คิดแค่ทำอย่างไรให้ได้กำไร  หากเราเป็นภาคประชาชนจริงๆ เมื่อเราจะหยิบจะทำอะไรเรามักจะหยิบขึ้นมาสำหรับสิ่งที่ขาดแคลน 

     ในขณะเดียวกัน  เมื่อมองสังคมตอนนี้มีปัญหามากมาย เช่นเด็กไทยมีปัญหามากไอคิวลดลง มีปัญหาการฆ่าตัวตาย คนไทยตายด้วยโรคมะเร็งมากขึ้น  อาหารที่บริโภคมีพิษมากขึ้น  มีการสูญเสียที่ดินทำกิน  มีความไม่มั่นคงทางอาหาร ทรัพยากรธรรมชาติเสื่อมโทรมลง เด็กวัยใสท้องเร็วขึ้น (ปีละแสนคน) เด็กไทยมีทักษะทางสังคมต่ำลง  ทำตัวเองให้เป็นคนที่รักไม่เป็น แนวโน้มก้าวร้าวมากขึ้น เราลงทุนเรื่องการศึกษาสูงกว่าญี่ปุ่น แต่เราสู้เวียดนามไม่ได้ เราอ่านหนังสือน้อย ภายใต้สถานการณ์เช่นนี้  ถ้าภาคชุมชนไม่เข้มแข็ง ปัญหาเหล่านี้จะเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ

     สิ่งเหล่านี้ สวัสดิการชุมชนน่าจะเป็นคำตอบ ถ้าชุมชนตระหนักว่าเราจะทำให้ชุมชนของเราอยู่ดีมีสุขได้อย่างไร ถ้าเราทำระบบสวัสดิการชุมชนให้ดีๆ ก็จะทำให้สี่ยุทธศาสตร์ของรัฐบาลกับยุทธศาสตร์ของเราไปด้วยกันได้หมดทุกข้อ  ความคิดท่ามกลางสังคมไทยที่มีแต่ค่าใช้จ่าย เด็กๆจะไมได้อะไรจากระบบของรัฐ จึงคิดว่าใน ๑๐ ปีข้างหน้าเราจะดูแลระบบสวัสดิการสังคมให้มากขึ้น  การดูแลไม่ใช่การทำเอง  ไม่ใช่การจ้างคนอื่นมากินเงินเดือนของรัฐ อาจใช้วิธีให้คน ๑ คน ดูแลคน ๑๐ คน

     ขณะเดียวกัน เมื่อรัฐมีการจัดสวัสดิการให้ประชาชนมากขึ้น เราก็มีหน้าที่เหมือนหมาเฝ้าบ้าน เฝ้าดูว่าการจัดสวัสดิการของรัฐดีไหม ถ้าดีก็จงชื่นชม มอบดอกไม้ แต่ถ้ารัฐทำได้ไม่ดี ก็จงเสนอตัว เจรจากับรัฐบาลขอชุมชนจัดการเอง อีกอย่างจุดอ่อนของรัฐคือ การประสานงานระหว่างกระทรวงต่างๆ เข้าด้วยกัน ถ้าเราสามารถทำงานโดยเชื่อมโยงงานของกระทรวงต่างๆ เข้าด้วยกันได้ สิ่งนี้ก็จะกลายเป็นจุดแข็งของเรา

     นางปราณีต ถาวร รองเลขานายกสมาคมสันนิบาตเทศบาลแห่งประเทศไทย  มีความเห็นว่า  ในปัจจุบันประชาชนสามารถเป็นใหญ่ในแผ่นดินได้ หากมีความกล้าหาญที่จะวิพากษ์ตัวเอง  มีความร่วมมือในการแก้ปัญหา ไม่รอรับจากรัฐบาลอย่างเดียว  และในงานสวัสดิการชุมชน ไม่ได้เกี่ยวข้องกับเรื่องเงินเพียงอย่างเดียว แต่เป็นส่วนหนึ่งของการแบ่งปันเอื้อเฟื้อ  เฉลี่ยทุกข์และสุข  สิ่งที่เป็นนามธรรมก็เป็นสวัสดิการได้เช่นความสุข  มีตัวอย่างของกองทุนสวัสดิการชุมชนที่ดีๆมากมายที่ต้องส่งเสริมเป็นศูนย์เรียนรู้ เพราะมันจะเกิดสวัสดิการที่ไม่รู้จบ และส่งเสริมให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างชุมชน 

     นายอัมพร แก้วหนู  ผู้ช่วยผู้อำนวยการพอช. กล่าวว่า ภารกิจของกองทุนสวัสดิการชุมชนในทิศทางข้างหน้าคือการพัฒนาระบบสวัสดิการที่พร้อมแก้วิกฤติของสังคมและชุมชนไปพร้อมๆกัน ซึ่ง รศ.ดร.จิตติ มงคลชัยอรัญญา ได้สรุปในช่วงท้ายของการอภิปรายว่า  เราอย่าปล่อยตัวไปตามกระแสโลก และเชื่อว่าพลังของสมาชิกกองทุนสวัสดิการชุมชน ๓ ล้านกว่าคนสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ได้

อุดมศรี ศิริลักษณาพร/ สร้อยแก้ว คำมาลา