ตำบลดู่ใต้ เป็นตำบลหนึ่งในจังหวัดน่าน เป็นตำบลที่อยู่ชานเมืองก่อนที่เข้าถึงตัวอำเภอเมืองน่าน ประชาชนมีวิถีชีวิตกึ่งเมืองกึ่งชนบททำให้ตำบลดู่ใต้ มีความหลากหลายในการดำรงชีวิตแต่อยู่บนฐานของความพอเพียง มีภูมิทัศน์สวยงาม อุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพยากรธรรมชาติ มีศิลปะวัฒนธรรมหลากหลายผสมผสานอย่างทรงคุณค่า มีอาณาบริเวณ   25  ตารางกิโลเมตร (  15,625  ไร่ ) ภูมิประเทศส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นที่ราบ 76%  พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่เกษตรกรรมประมาณ 60% และพื้นที่สำหรับอยู่อาศัย 36% พื้นที่ภูเขา และป่าไม้ 6% 

ตำบลบ้านดูใต้ มีทั้งหมด 15 หมู่บ้าน และชุมชนบ้านเอื้ออาทร 1ชุมชน รวมประชากรทั้งตำบลมีจำนวนทั้งสิ้น 8,435  คน แยกเป็น ชาย  4,106      คน หญิง  4,350   คน  ความหนาแน่นของประชากร 338 คนต่อตารางกิโลเมตร (ที่มา:เทศบาลตำบลดู่ใต้)

              ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำการเกษตรกรรม ดำเนินวิถีชีวิตด้วยวัฒนธรรมการไปมาหาสู่ฉันท์พี่น้องและเครือญาติ ตั้งถิ่นฐานโดยพื้นเพเดิมในการทำกินรุ่นต่อรุ่น วิถีชีวิตรักความสงบ มีจิตใจโอบอ้อมอารี ใจบุญสุนทานยึดมั่นในขนบธรรมเนียมและพุทธศาสนา

         ตำบลดู่ใต้มีน้ำไหลผ่าน 2 สาย คือ แม่น้ำสมุน และแม่น้ำน่าน  ทำให้มีน้ำในการชลประทานทำการเกษตรตลอดทั้งฤดูกาล ทั้งการเกษตรแบบพื้นล้มลุกและไม้ผลยั่งยืน และยังมีสายน้ำสาขาคือ ลำน้ำสมุนที่ใช้ในการหล่อเลี้ยงไม้ผล ซึ่งส่วนของลำน้ำสมุนจะไหลผ่านป่าชุมชนจากหลายตำบลและมารวมกับลำน้ำน่านที่หมู่บ้านดู่เหนือพัฒนา หมู่ที่ ๑๒  ทำให้การชลประทานครบวงจรในตำบลมีน้ำใช้ตลอดทั้งฤดูกาล

ประชาชนส่วนใหญ่ในเทศบาลตำบลดู่ใต้ประกอบอาชีพเกษตรกรรม อาชีพหลักที่สำคัญ ได้แก่ การทำนา ทำสวน ทำไร่ ค้าขายและรับราชการ พืชหลักที่สำคัญ ได้แก่ ข้าวโพด ข้าว และปลูกไม้เศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ ไม้สัก และยางพารา 

การอนุรักษ์ธรรมชาติป่า เพื่อความมั่นคงทางอาหารและการสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน

ตำบลดู่ใต้มีทรัพยากรธรรมชาติที่สมบูรณ์เป็นต้นทุนอยู่แล้วทำให้สภาองค์กรชุมชนตำบลดู่ใต้ได้เห็นถึงประโยชน์ของทรัพยากรที่มีอยู่และมีความคิดที่จะอนุรักษ์และรักษาไว้ให้นาน ๆ แต่ปัจจุบันตำบลดู่ใต้กำลังประสบปัญหาทางสภาพแวดล้อมและป่าไม้ถูกทำลายเนื่องจากการทำแนวสายส่งน่าน 2 แม่เมาะ 3 ซึ่งเป็นโครงการของการไฟฟ้าแห่งประเทศไทย ทำให้ป่าชุมชนพื้นที่สาธารณะของหมู่บ้านชุมชนและที่ทำกินที่อยู่อาศัยของประชาชนกบุกรุกโดยการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย( กฟผ.)  อาศัยอำนาจตาม พรบ.ที่ กฟผ. ถืออยู่ในมือละเมิดสิทธิของประชาชนในชุมชน โดยที่ประชาชนและคณะกรรมการหมู่บ้านไม่อาจที่จะดำเนินการใดๆได้

การสร้างสถานีรับไฟฟ้าและแนวสายส่ง ทำให้พื้นที่สำหรับทำการเกษตรลดน้อยลงเพราะมีการกว้านซื้อที่ดินมากขึ้นทั้งจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย( กฟผ.)  และนายทุน  และการถมดินเพื่อปรับพื้นที่เพื่อทำสถานีรับไฟฟ้ายังไปปิดกันทางน้ำไหล ซึ่งเป็นร่องน้ำธรรมชาติ โดยที่ประชาชนในพื้นที่ไม่ได้มีส่วนร่วมในการวางผังการไหลของน้ำ ทำให้น้ำไหลย้อนกลับเข้าท่วมในบ้านดู่เหนือพัฒนา หมู่ที่ ๑๒ ตำบลดู่ใต้ นอกจากนี้การตัดโค่นป่าชุมชนทำให้ประชาชนขาดแหล่งอาหารธรรมชาติที่ได้จากธรรมชาติของป่าชุมชน อันได้แก่ อาหารป่า อาทิ เห็ดต่าง ๆ ตามฤดูกาล หน่อไม้  ไข่มดแดง ที่มีอย่างอุดมสมบูรณ์ อันเป็นรายได้ของประชากรและ เป็นแหล่งอาหารในการดำรงชีวิต โดยเฉพาะในฤดูฝน จะมีเห็ด และหน่อไม้ ที่ประชาชนตำบลดู่ใต้และตำบลใกล้เคียงสามารถที่จะนำมาเป็นอาหารและนำมาจำหน่ายได้ทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้นจากรายได้ที่ทำการเกษตร ในหน้าแล้งก็จะมีไข่มดแดง ทำให้มีความมั่นคงด้านอาหารและยังให้ความมั่นคงทางด้านเศรษฐกิจอีกด้วย หลายครอบครัวในชุมชนสามารถที่จะมีรายได้ที่จะส่งลูกเรียนหนังสือได้

ดังนั้นสภาองค์กรชุมชนตำบลดู่ใต้จึงมีความคิดที่จะปรับเปลี่ยนระเบียบข้อบังคับของตำบลให้เป็นข้อบัญญัติของตำบลและให้เป็นธรรมนูญของตำบล จึงขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน ) สำนักงานภาคเหนือตอนบน เพื่อดำเนินการจัดทำระเบียบข้อบังคับของตำบลนำไปสู่เทศบัญญัติจะนำไปเป็นธรรมนูญของตำบลดู่ใต้ โดยมีการเชื่อมร้อยกับหน่วยงานต่างๆ ในลักษณะภาคีเครือข่ายร่วมกับสภาองค์กรชุมชนตำบลดู่ใต้ในการอนุรักษ์สืบสานวัฒนธรรมประเพณี และทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งถือเป็นแนวทางการทำงานที่สอดคล้องกับเจตนารมย์สภาองค์กรชุมชนตำบลดู่ใต้  เพื่อร่วมคิด ร่วมทำ ให้พื้นที่ทำกิน ดิน น้ำ ป่า สายน้ำ ของชุมชนตำบลดู่ใต้ได้รับการเหลียวแลและอนุรักษ์ โดยเฉพาะผืนป่า สายน้ำน่าน “สายน้ำแห่งชีวิต” และพื้นที่ทำกิน

การจัดการสิ่งแวดล้อมโดยการแก้ไขปัญหาขยะ

ตำบลดู่ใต้เป็นตำบลที่อยู่ในตัวอำเภอเมืองน่านและเป็นตำบลที่อยู่ใกล้ตัวอำเภอเมืองที่สุดทำให้มีสภาพกึ่งเมือง กึ่งชนบท จึงทำให้ยากแก่การที่จะปกครองและดูแลได้ทั่วถึง การที่พื้นที่อยู่ใกล้ตัวเมืองน่านจึงทำให้เกิดปัญหาขยะสะสมเป็นอย่างมาก ด้วยเหตุนี้คนในชุมชนตำบลดู่ใต้ร่วมกับเทศบาลดู่ใต้และสภาองค์กรชุมชนจึงร่วมกันวางแผนการฟื้นฟูและอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไว้ให้ลูกหลาน โดยให้เด็กและเยาวชนเรียนรู้ถึงการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งที่มีค่าของชุมชน พร้อมทั้งรณรงค์เกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาขยะในเขตพื้นที่

             ขยะ  ที่เป็นปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและด้านสุขภาพ ได้มีบุคคลบางกลุ่มบางหมู่บ้าน ทั้งจากในเขตพื้นที่ตำบลดู่ใต้ และนอกเขตตำบลดู่ใต้ มักง่ายและไร้จิตสำนึก นำขยะครัวเรือน ขยะจากการจัดงานต่าง ๆ ในชุมชน นำมาทิ้งในพื้นที่ของตำบล ซึ่งเป็นทางผ่านของถนนสายหลักที่จะผ่านเข้าและออกจากตัวเมืองน่าน ทิ้งเรี่ยราดตลอด 2 ข้างทาง ที่มีที่ว่างและในส่วนของประชาชนที่ทิ้งขยะ โดยไม่มีการคัดแยกและเก็บให้มิดชิด จึงทำให้ได้รับผลกระทบด้านกลิ่นเน่าเสียของขยะที่ทิ้งเรี่ยราดทำให้เกิดความสกปรกและหมู่บ้านชุมชนไม่มีระเบียบ ซึ่งทางเทศบาลไม่สามารถที่จะไล่เก็บได้เพราะเป็นขยะที่มาจากแหล่งอื่น ๆดังนั้นสภาองค์กรชุมชนตำบลดู่ใต้และ เทศบาลตำบลดู่ใต้จึงได้ร่วมมือกับชุมชนตำบลดู่ใต้จัดเวทีประชาคม  ระดับหมู่บ้าน จำนวน 15 หมู่บ้าน จึงได้มาซึ่งมติร่วมกันว่าทุกครอบครัว ทุกครัวเรือนจะร่วมกันกำจัดขยะในครัวเรือน โดยการกำจัดขยะ คือ Reduce ( รีดิวซ์ ) ลดการใช้ , Reuse( รียูซ ) การใช้ซ้ำ, Recycle( รีไซเคิล ) การนำกลับมาใช้ใหม่

              พร้อมกันได้สร้างความรู้ ความเข้าใจ ในด้านการกำจัดขยะและการคัดแยกขยะ เพื่อที่ทางเทศบาลจะได้จัดเก็บให้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ สะดวก สะอาด รวดเร็ว ในลักษณะภาคีเครือข่าย 

โดยเทศบาลตำบลดู่ใต้ได้จัดทำถุงขยะมีโลโก้ของเทศบาลตำบลดู่ใต้ นำมาให้กับหมู่บ้านแต่ละหมู่บ้านจำหน่ายเพื่อใช้ในการบรรจุและคัดแยกขยะ     โดยมีมติจะไม่เก็บค่าขนขยะในแต่ละหมู่บ้าน และได้ให้ทุนแต่ละหมู่บ้านเป็นถุงขยะที่มีตราสัญญาลักษณ์ของเทศบาลตำบลดู่ใต้หมู่บ้านละ ๒๐ กิโลกรัม จำหน่ายในหมู่บ้านและจัดตั้งเป็นกองทุนขยะในแต่ละหมู่บ้านให้มีการบริหารกันเองแล้วแต่หมู่บ้านจะดำเนินการกันเอง แต่ถุงขยะที่ไม่มีตราสัญญาลักษณ์ของเทศบาลตำบลดู่ใต้ ทางเทศบาลจะไม่ดำเนินการเก็บถุงขยะนั้นๆให้ ชาวบ้านแต่ละหมู่บ้านจะต้องช่วยสอดส่องดูแลผู้ที่นำขยะมาทิ้งในหมู่บ้าน เศษขยะที่ย่อยสลายได้ก็ให้ประชากรในแต่ละหมู่บ้านทำเป็นปุ๋ยหมัก เพื่อ ใช้ในครัวเรือน โดยที่มีศูนย์เรียนรู้เรื่องการบริหารจัดการขยะอยู่ในเทศบาลตำบลดู่ใต้

สืบสานศิลปะวัฒนธรรม

จากที่การดำเนินงานต่างๆเริ่มต้นจากชุมชนตั้งแต่แรก ทางสภาองค์กรชุมชนจึงมองเห็นการอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุขทุกด้าน และการ “อยู่อย่างวัฒนธรรมนำวิถีชีวิต” ทางสภาองค์กรชุมชนตำบลดู่ใต้จึงร่วมกับสภาวัฒนธรรมตำบลดู่ใต้  เชื่อมร้อยกับวิทยาลัยชุมชนจังหวัดน่าน จัดให้มีการฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรมดั้งเดิมของตำบลดู่ใต้ คือ ให้มีการอบรมฟ้อนล่องน่าน  และอบรมรำวงมะเก่า ทั้ง ๑๕ หมู่บ้าน ในตำบลดู่ใต้ซึ่งขณะนี้ได้เป็นที่รู้จักและชื่นชมของตำบลใกล้เคียง จากการที่ได้รำถวายต่อหน้าพระพักตร์ของสมเด็จพระเทพรัตนสุดา สยามบรมราชกุมารี ฯ และส่งเสริมการสร้างจิตสำนึกในการรักษ์ป่า  รักษ์น้ำ โดยให้มีการจัดเป็นประเพณีทุกปี คือ การสืบชะตาแม่น้ำที่บ้านดู่เหนือพัฒนา หมู่ที่ ๑๒ และสืบชะตาป่า เกือบทุกหมู่บ้านที่มีป่าชุมชน

ทั้งนี้สภาองค์ชุมชนตำบลดู่ใต้กำลังขับเคลื่อนให้มีเทศบัญญัติตำบล โดยเริ่มต้นจากข้อขัญญัติเรื่องการลดเหล้าและการพนันทุกชนิดในงานศพ ซึ่งได้รับความร่วมมืออย่างดีจากเจ้าภาพงาน สิ่งที่ตำบลกำลังดำเนินการต่อไปคือ การจัดทำผังเมืองในตำบลดู่ใต้ให้เป็นธรรมนูญของตำบล ซึ่งขณะนี้กำลังอยู่ในขั้นเริ่มดำเนินการสำรวจข้อมูลของตำบลดู่ใต้

สภาองค์กรชุมชนตำบลดู่ใต้ ต้องขอขอบคุณภาคีเครือข่ายทั้ง สภาวัฒนธรรมตำบลดู่ใต้ เทศบาลตำบลดู่ใต้ และวิทยาลัยชุมชนจังหวัดน่าน  เป็นอย่างสูงที่ได้ดูแลและมอบสิ่งดี ๆ ให้ชุมชนตำบลดู่ใต้ โดยสนับสนุนให้ทำเรื่อง ตำบลจัดการตนเองและพัฒนาให้ได้มาซึ่งความสงบ สะอาด และสุขภาวะตำบลอย่างยั่งยืนสืบไป