เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม 2558 ที่ผ่านมา สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ร่วมกับสำนักงานสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยสำนักสนับสนุนสุขภาวะ (สำนัก 3) ได้จัดเวทีผู้นำชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง ครั้งที่ 2 “การจัดการที่ดินโดยชุมชนท้องถิ่น” เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์จากพื้นที่รูปธรรมที่ดำเนินการเรื่องจัดการที่ดินโดยชุมชนท้องถิ่นในรูปแบบต่างๆ ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญที่จะต้องมาพูดคุยและนำไปสู่การออกแบบเพื่อขับเคลื่อนการจัดการที่ดินต่อไป ซึ่งมีผู้เข้าร่วมเวทีกว่า 250 คน จากผู้แทนองค์กรชุมชนที่ขับเคลื่อนเรื่องที่ดิน ผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้แทนนักวิชาการ ผู้แทนหน่วยงานภาคีที่เกี่ยวข้อง เจ้าหน้าที่ พอช. และเจ้าหน้าที่ของ สสส.
ในช่วงเช้าของเวทีเป็นการแลกเปลี่ยน นำเสนอรูปธรรม ความสำเร็จ ว่าการจัดการที่ดินโดยชุมชนท้องถิ่น นำไปสู่การจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่นได้อย่างไร โดยมีผู้แทนจากพื้นที่รูปธรรม ผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้แทนนักวิชาการ มาร่วมแลกเปลี่ยน ทั้งนี้ ทุกภาคส่วนเห็นร่วมกันว่าการจัดการที่ดินเป็นเรื่องของทุกพื้นที่ที่จะต้องดำเนินการ โดยอาจจะไม่ต้องเริ่มจากการจัดการที่ดินของชุมชน ควรเริ่มจากประเด็นงานพัฒนาอื่นที่มีความพร้อมในพื้นที่จนนำไปสู่การจัดการที่ดินของชุมชนท้องถิ่น แต่ต้องให้ความสำคัญเรื่องระบบข้อมูลของชุมชน เพราะจะสามารถข้อมูลของชุมชนไปแก้ไขปัญหา และต่อรองเจรจากับหน่วยงานภาครัฐ รวมทั้งการมีกองทุนการเงินของชุมชนเพื่อเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหาที่ดิน
ช่วงบ่ายของได้รับเกียรติจาก ศ.นพ.ประเวศ วะสี มาเป็นประธานกล่าวเปิดงานการจัดเวทีฯ โดยกล่าวว่า “เวทีผู้นำชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเองจัดขึ้น ด้วยความเชื่อพื้นฐานแห่งสัจธรรมว่า การปฏิรูปประเทศไทย คือ การคืนอำนาจให้ประชาชน ให้ท้องถิ่น ให้จังหวัดจัดการตนเอง ชุมชนท้องถิ่นถือเป็นฐานสำคัญของประเทศ หากฐานประเทศแข็งแรงจะสามารถสร้างประเทศให้แข็งแรงได้ และเพื่อเป็นการส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้นำชุมชนท้องถิ่น ที่มีประสบการณ์ดีๆ ในพื้นที่ มาแลกเปลี่ยนกัน ทำให้เกิดการต่อยอดการพัฒนาอย่างบูรณาการในพื้นที่ และยกระดับไปสู่การพัฒนานโยบาย การประชุมในวันนี้เป็นเรื่องการจัดการที่ดินของชุมชนท้องถิ่น จะเห็นได้ว่าที่ดินถือเป็นทรัพยากรที่มีความสำคัญ ใครเกิดมาก็ย่อมมีสิทธิในทรัพยากร เป็นสิทธิที่มีตามธรรมชาติ เมื่อรัฐเข้มแข็งขึ้นรัฐก็ยึดสิทธิของประชาชน แต่เวลาที่ผ่านมาพิสูจน์แล้วว่ารัฐไม่สามารถจัดการทรัพยากรอย่างเป็นธรรมและยั่งยืน ขณะนี้มีกระบวนการชุมชนท้องถิ่นเข้มแข็งทำเรื่องการจัดการที่ดินประมาณ 1,000 กว่าตำบล และทำเรื่องข้อมูลทำให้เราเข้าใจง่ายขึ้น ส่งผลให้รัฐเชื่อถือข้อมูลที่ชาวบ้านทำขึ้น ฉะนั้น จะเห็นได้ว่าปัจจุบันหลายภาคส่วนได้ให้ความสนใจเรื่องชุมชนมากขึ้นเรื่อยๆ หากทุกคนช่วยกันทำดีต่อไป ภายในปี 2575 ก็จะเห็นการเปลี่ยนแปลงชุมชนท้องถิ่นเข้มแข็งทั่วประเทศ”
จากนั้น ทาง ศ.ดร.มิ่งสรรพ์ ขาวสอาด ได้ให้ข้อมูลเพื่อชี้ให้เห็นว่าอะไรเป็นเหตุผลที่ชุมชนท้องถิ่นควรจัดการที่ดินเอง สถานภาพทางกฎหมายในปัจจุบันก่อนและหลัง คสช. รวมถึงข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย
ต่อด้วยการให้ข้อมูลด้านนโยบายการจัดการที่ดินของประเทศ โดยคุณสุวรรณี คำมั่น เลขามูลนิธิพัฒนาไท โดยมีการวิเคราะห์ประเด็นปัญหาและแนวทางแก้ไขปัญหาที่ดินของประเทศไทย ข้อเสนอแนวทางเพื่อขับเคลื่อนและบูรณาการการแก้ไขปัญหาที่ดินของประเทศไทย นโยบายรัฐบาลที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนผลการดำเนินงานตามนโยบายรัฐบาลเกี่ยวกับการบริหารจัดการที่ดิน
ท้ายสุดของเวทีทาง รศ.ดร.ขนิษฐา นันทบุตร คณบดีคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้
สรุปประเด็นการจัดการที่ดินโดยชุมชนท้องถิ่นจากรณีศึกษา ซึ่งมีหลากหลายรูปแบบเพื่อนำไปประยุกต์ใช้และขยายผลให้สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่อื่นต่อไป
หลังจากนั้นที่ประชุมได้ร่วมกันกำหนดการจัดเวทีผู้นำชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง ครั้งที่ 3ในประเด็น “สถาบันการเงินชุมชน” ในวันที่ 10มิถุนายน 2558 ณ สสส.
รายงาน : ดวงใจ ดวงจันทร์โชติ ภาพ : รุ่งโรจน์ เพชระบูรณิน
