เมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2559 ที่ผ่านมา คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบ อนุมัติงบประมาณเพื่อพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองและการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มคนไร้บ้าน ตามที่กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) เสนอ โดยมีสาระสำคัญดังนี้ 

โครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง (พ.ศ. 2559 - 2561)

1. การดำเนินงานโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง (พ.ศ. 2559 - 2561) เป้าหมาย 11,004 ครัวเรือน งบประมาณ 4,061.44 ล้านบาท โดยการดำเนินงานในปี พ.ศ. 2559 ให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์กรมหาชน) (พอช.) นำเงินที่ได้รับการจัดสรรจากโครงการบ้านมั่นคงมาใช้จ่ายในโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง และการสนับสนุนสินเชื่อเพื่อที่อยู่อาศัย ใช้จากเงินทุนหมุนเวียนของ พอช. ตามความจำเป็นเร่งด่วน

2. การสนับสนุนเงินช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบและเสียโอกาสเฉลี่ยครัวเรือนละ 80,000 บาท เนื่องจากนโยบายการจัดระเบียบชุมชนริมคลองเป็นนโยบายที่สำคัญและเร่งด่วน ที่ต้องเห็นรูปธรรมการแก้ไขปัญหาอย่างชัดเจนภายในระยะเวลาจำกัดและชุมชนมีข้อจำกัดในการเตรียมความพร้อมเพื่อที่อยู่อาศัยซึ่งต้องรับภาระ จึงจำเป็นต้องมีการช่วยเหลือเพื่อเป็นการแบ่งเบาภาระ

สำหรับการดำเนินงานตามโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง พอช. มีลักษณะการดำเนินงานในรูปแบบการพัฒนาที่อยู่อาศัยที่มีหลักการสำคัญในการจัดการร่วมกันของชุมชน โดยใช้ระบบจัดการร่วมในรูปแบบของสหกรณ์หรือรูปแบบอื่นที่ใกล้เคียงกัน มีการขยับบ้านเรือน/ครัวเรือที่รุกล้ำคลองขึ้นมาจัดระเบียบร่วมกัน ซึ่งมีรูปแบบการพัฒนาที่อยู่อาศัยที่หลากหลาย ได้แก่ 1) การปรับปรุงในที่ดินเดิม มีการเช่าที่ดินร่วมกัน จัดระเบียบการอยู่อาศัยเพื่อรองรับครัวเรือนที่รุกล้ำคูคลอง 2) การสร้างชุมชนในที่ดินใหม่ที่ชุมชนจัดการที่อยู่อาศัยร่วมกัน ในลักษณะการซื้อ หรือเช่าที่ดินและปลูกสร้างที่พักอาศัยร่วมกัน ในกรณีที่ไม่สามารถปรับปรุงในที่ดินเดิมได้ และ 3) การเช่าซื้ออาคารในโครงการที่มีอยู่แล้ว เช่น โครงการบ้านเอื้ออาทร โครงการที่พักอาศัยของบรรษัทบริหารสินทรัพย์ของกระทรวงการคลัง เป็นต้น

โดยการดำเนินงานตามโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองแบ่งเป็น 2 ระดับ ประกอบด้วย   

2.1 ระดับนโยบาย ได้แก่ จัดตั้งกลไกคณะกรรมการระดับชาติ จัดทำข้อมูลคูคลองให้เป็นปัจจุบัน ศึกษาวิจัยและพัฒนารูปแบบการอยู่อาศัยของชุมชนริมคลองที่เหมาะสม รวมถึงรูปแบบการใช้พื้นที่สาธารณะริมคลอง ระบบสัญจรทางน้ำและจัดทำนโยบายแผนงานมาตรการ ประสานผู้เกี่ยวข้องและประกาศนโยบายวาระแห่งชาติ เรื่องการพัฒนาชุมชนริมคลอง ประสานการดำเนินการจัดตั้งคณะกรรมการระดับกระทรวง                 ระดับกรุงเทพมหานคร และระดับพื้นที่เขต รวมทั้งประสานพื้นที่ สร้างที่พักชั่วคราว ที่ดินรองรับชุมชนใหม่และบันทึกความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

2.2 ระดับพื้นที่ ประกอบด้วย 4 กิจกรรม ดังนี้ 1) สนับสนุนการพัฒนาระบบสาธารณูปโภคและอุดหนุนที่อยู่อาศัย 2) ช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบและเสียโอกาส 3) สนับสุนสินเชื่อเพื่อที่อยู่อาศัย 4) สนับสนุนการพัฒนาและดำเนินงานสำรวจ จัดทำฐานข้อมูล วิจัย พัฒนา องค์กรชุม ติดตามประเมินผลบริหารจัดการ



โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มคนไร้บ้าน 2 ปี (พ.ศ. 2559 – 2560)

คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มคนไร้บ้าน 2 ปี (พ.ศ. 2559 – 2560) ตามที่กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) เสนอ โดยมีสาระสำคัญ ดังนี้

1. กลุ่มคนไร้บ้าน เป็นองค์กรของคนไร้บ้านที่รวมตัวจัดตั้งเมื่อปี 2544 มีวัตถุประสงค์เพื่อดูแลช่วยเหลือคนไร้บ้านเร่ร่อน สร้างโอกาสการเข้าถึงบริการของรัฐสร้างโอกาสในการพัฒนาตนเอง และเป็นกลไก                   ในการผลักดันเชิงนโยบายของรัฐ โดยนิยามคำว่า “คนไร้บ้าน” หมายถึง คนที่พักอาศัยในที่สาธารณะโดยมีเจตนาและพฤติกรรมการอยู่อาศัยในพื้นที่อย่างชัดเจน เป็นกลุ่มคนที่ไม่มีความสามารถในการเข้าถึงที่อยู่อาศัยในรูปแบบใด ๆ ได้ ไม่มีบ้านเป็นของตนเอง ไม่ว่าจะเป็นบ้านมาตรฐานหรือบ้านในสลัม ไม่มีความสามารถในการจ่ายค่าที่อยู่อาศัย แม้แต่ห้องเช่าราคาถูก จำเป็นต้องหลับนอนตามที่สาธารณะ

2.โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มคนไร้บ้าน 2 ปี (พ.ศ. 2559 – 2560) มีแนวทางการดำเนินงาน ดังนี้

          2.1 แต่งตั้ง “คณะกรรมการพัฒนากลุ่มคนไร้บ้านแบบบูรณาการและมีส่วนร่วมจากภาคีทุกภาคส่วน” ภายใต้ พม. ประกอบด้วย หน่วยงานภาครัฐ ประชาสังคม นักวิชาการ และเครือข่ายคนไร้บ้าน โดยมีบทบาทกำหนดแนวทางการพัฒนากลุ่มคนไร้บ้าน การสำรวจข้อมูล แนวทางการพัฒนาคนไร้บ้าน และพัฒนานโยบาย มาตรการ แผนงานต่าง ๆ

          2.2 ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภายในที่เกี่ยวข้องในการสนับสนุนการดำเนินโครงการร่วมกัน เช่น การพัฒนาศักยภาพของกลุ่มคนไร้บ้านการส่งเสริมอาชีพ รายได้ สุขภาวะ การจัดทำฐานข้อมูล การศึกษา

          2.3 การสร้างศูนย์คนไร้บ้านรองรับให้บริการใน 3 เมืองหลัก (กรุงเทพมหานคร ขอนแก่น เชียงใหม่) โดยสร้างความร่วมมือกับท้องถิ่นและภาคีอื่น ๆ

          2.4 การรับรองกลุ่มคนไร้บ้านที่มีปัญหาสถานะทางทะเบียนราษฎร์ที่ผ่านการรับรองของเครือข่ายคนไร้บ้าน (ไม่ใช่การรับรองสถานะทางทะเบียนราษฎร์) เพื่อให้บุคคลดังกล่าวได้รับการช่วยเหลือดูแล             ด้านสุขภาพอนามัย การศึกษา และอื่น ๆ

          2.5 สนับสนุนพัฒนาเสริมศักยภาพและระบบการดำเนินงานของเครือข่ายคนไร้บ้าน

          2.6 สำรวจข้อมูลคนไร้บ้านทั่วประเทศ ให้เป็นฐานข้อมูลเดียวที่ทำและใช้ร่วมกันระหว่างเครือข่ายคนไร้บ้าน หน่วยงานภาครัฐ และภาคประชาสังคมและเป็นข้อมูลตั้งต้นสำหรับการพัฒนาแก้ไขปัญหา                คนไร้บ้าน

          2.7 พัฒนาและจัดทำแผนงานโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตคนไร้บ้านในภาพรวม โดยใช้ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจวิเคราะห์และการวิจัยการพัฒนาและแก้ไขปัญหาคนไร้บ้านเป็นฐานการวางแผนที่ครอบคลุมการแก้ปัญหาคนไร้บ้านเชิงโครงสร้างในมิติต่าง ๆ

          2.8 เชื่อมโยงและสร้างความร่วมระหว่างคนไร้บ้านกับหน่วยงานองค์กร (Matching)               ทั้งหน่วยงานภาครัฐ ท้องถิ่น ภาคธุรกิจเอกชน และประชาสังคม ครอบคลุมมิติด้านสาธารณสุข สังคม การพัฒนาอาชีพ และการพัฒนาชุมชน เป็นต้น เพื่อให้บริการหรือช่วยเหลือสนับสนุนการพัฒนาทักษะความสามารถคนไร้บ้านอย่างเป็นระบบ เช่น การจัดหน่วยเคลื่อนที่ให้บริการด้านสุขภาพอนามัย และผู้สูงอายุ ที่ศูนย์คนไร้บ้าน

          2.9 นำร่องการพัฒนา “ที่อยู่อาศัยของคนไร้บ้าน” เพื่อการช่วยเหลือกลุ่มคนไร้บ้านที่ยั่งยืนสามารถครอบคลุมช่วยเหลือคนไร้บ้านได้หลากหลายรูปแบบ เพื่อเป็นแนวทางที่สามารถดำเนินการได้อย่างกว้างขวางในมิติที่มีส่วนร่วมทั้งจากรัฐและคนไร้บ้าน

          2.10 นำร่องการพัฒนา “Social Enterprise ธุรกิจเพื่อสังคมของเครือข่ายคนไร้บ้าน”