การทำงานของชาวบ้านในเมืองศรีสะเกษ ซึ่งดำเนินการผ่านทางแกนนำชาวบ้านที่มีประสบการณ์ในการทำงานเครือข่ายชุมชนเมือง  โดยใช้กระบวนการกลุ่มออมทรัพย์ การส่งเสริมอาชีพของคนเมือง การจัดการสิ่งแวดล้อมภายในเมือง ทำให้เกิดภาพการเคลื่อนไหวของภาคประชาชนอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นการสร้างความเชื่อมโยงไปสู่การแก้ไขปัญหาเรื่องที่ดินที่อยู่อาศัย

แกนนำเครือข่ายชุมชนเมืองศรีสะเกษ เห็นความสำคัญของปัญหาในการจัดการที่ดินที่อยู่อาศัยและสิทธิของชุมชน เป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไขเป็นอันดับต้นๆ แกนนำชุมชนเมืองศรีสะเกษ จึงได้จัดสัมมนาแกนนำการจัดการปัญหาที่ดินที่อยู่อาศัยของชุมชน เป็นการเตรียมความพร้อมและวางแผนงานร่วมกันเพื่อจะนำไปสู่แนวทาง วิธีการแก้ไขปัญหาของชุมชน อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพของแกนนำชุนชนในการจัดการที่ดินที่อยู่อาศัยและสิทธิของชุมชน และสร้างเครือข่ายในการแก้ไขปัญหาที่ดินที่อยู่อาศัยร่วมกัน

หลังจากอบรมพัฒนาศักยภาพแกนนำฯ ชาวบ้านประกาศตัวจัดตั้งเป็นเครือข่ายชุมชนเมืองเพื่อการแก้ไขปัญหาที่ดินและที่อยู่อาศัยคนจนเมืองศรีสะเกษ โดยชุมชนหนองยางได้เป็นชุมชนนำร่องในการยื่นเสนอเช่าที่ดินจากกรมธนารักษ์จังหวัดศรีสะเกษ เนื่องจากมีความพร้อมทั้งแกนนำชุมชนและคนในชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากปัญหา ได้ดำเนินการเก็บข้อมูลชุมชนเชิงลึก และนัดประชุมกับสมาชิกกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อซักซ้อมความเข้าใจในกระบวนการยื่นหนังสือกับธนารักษ์จังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งเครือข่ายอุบลฯได้มาเป็นพี่เลี้ยงช่วยให้คำปรึกษาในการประชุมแต่ละครั้ง และได้เข้ายื่นหนังสือขอใช้ประโยชน์จากที่ดิน สร้างความสนใจให้กับเจ้าหน้าที่ของธนารักษ์ได้เป็นอย่างมาก เนื่องจากจังหวัดศรีสะเกษยังไม่มีกลุ่มของชาวบ้านที่อยู่ในเขตชุมชนเมืองมารวมตัวกันเคลื่อนไหว โดยผู้เข้าร่วมยื่นหนังสือฯ เป็นตัวแทนมาจากบ้านละอย่างน้อย ๑ คน บางหลังก็มา ๒-๓ คน การแสดงพลังในครั้งนี้เป็นการสร้างความมั่นใจให้กับประชาชนที่จะลุกขึ้นมาจัดการปัญหาของชุมชน แม้ว่าการยื่นหนังสือฯ ยังไม่ได้รับคำตอบจากธนารักษ์ ซึ่งขอตรวจสอบข้อมูลให้ถูกต้องอีกครั้ง โดยแนะนำให้ทางชุมชนไปจดทะเบียนเป็นสมาชิกสหกรณ์เสียก่อน แล้วกลับมาเจรจากันใหม่ในครั้งต่อไป

จากนั้นก็เปิดเวทีแลกเปลี่ยนแนวทางในการแก้ไขปัญหาของแต่ละพื้นที่อย่างต่อเนื่อง รวมทั้งการจัดทำข้อมูลขอบเขตชุมชนที่ชัดเจน การทำแผนในการแก้ไขปัญหากับแนวทางการพัฒนาของชุมชน ทำให้พิสูจน์ได้ว่ากระบวนการชุมชนที่เข้มแข็งสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการเจรจาในการแก้ปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

และทางเครือข่ายชุมชนเมืองได้จัดรวบรวมเป็นเอกสารเสนอต่อ ผู้ว่าราชการจังหวัดศรีสะเกษ  เทศบาลเมืองศรีสะเกษ การรถไฟแห่งประเทศไทยพื้นที่ศรีสะเกษ กรมธนารักษ์พื้นที่ศรีสะเกษ ล่าสุดได้ยื่นหนังสือต่อรองนายกรัฐมนตรี นายไพบูลย์  วัฒนศิริธรรม ในโอกาสที่เดินทางมาลงพื้นที่จังหวัดศรีสะเกษ ทำให้เกิดการตื่นตัวในการแก้ไขปัญหาทั้งในส่วนของทางราชการและชุมชนเอง

ส่วนในด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมเครือข่ายชุมชนเมืองศรีสะเกษ ชาวเครือข่ายฯได้จัดทำกิจกรรม การบำบัดน้ำเสียในครัวเรือน การจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชนถือว่าเป็นเรื่องใหญ่ที่ชาวชุมชนต้องร่วมกันดำเนินการ ชุมชนที่เป็นพื้นที่แออัดในเมืองศรีสะเกษยังไม่ได้รับการวางระบบสาธารณูปโภค จึงทำให้เกิดน้ำเสียจากการระบายน้ำในครัวเรือนลงสู่พื้นดินและคู คลองโดยที่ยังไม่ได้รับการบัด ทำให้เกิดการเน่าเสียมีกลิ่นเหม็นเป็นแหล่งเพาะพันธุ์เชื้อโรคนานาชนิด จึงได้จัดให้มีการอบรมการกำจัดน้ำเสียในชุมชนเพื่อลดมลภาวะซึ่งเกิดจากการใช้น้ำในชีวิตประจำวัน ได้จัดอบรมการทำน้ำหมักชีวภาพ (EM) สูตรพืชสด ที่หาได้ในชุมชน ไม่ว่าจะเป็นหญ้า ผักบุ้ง ผักตบชวา จอก แหน หรือใบไม้ชนิดต่างๆ เพื่อใช้เทราดในโถส้วม ร่องระบายน้ำ แหล่งที่มีน้ำขังในชุมชน และผสมน้ำรดต้นไม้เป็นการประหยัดในการซื้อปุ๋ยมาใส่ต้นไม้ โดยชาวบ้านที่อยู่ในเครือข่ายฯ มีความเชี่ยวชาญในการทำน้ำหมักชีวภาพมาอบรมให้ความรู้และฝึกปฎิบัติกับพี่น้องในชุมชน ตัวแทนชุมชนละ 4 คนหลังจากนั้นจะนำไปขยายผลต่อในชุมชนของตนเอง ผลที่เกิดจากการอบรมทำให้ลดปริมาณน้ำเสียในชุมชน มีการทำความสะอาดชุมชนเนื่องจากนำพืชผักใบหญ้าไปจัดทำน้ำหมัก และเป็นการสร้างการมีส่วนร่วมต่อการพัฒนาชุมชนของตนเอง 

นอกจากนั้นยังได้มีการรณรงค์การลดปริมาณขยะในเขตเมือง โดยใช้วิธีการจัดการคัดแยกขยะรีไซเคิลก่อนนำไปทิ้ง ซึ่งใช้ชื่อกิจกรรมว่า “ทัวร์ขยะ”

ทัวร์ขยะเป็นกิจกรรมที่ต่อเนื่อง จากการรักษาสิ่งแวดล้อมเมืองของเครือข่ายการจัดการที่ดินที่อยู่อาศัยคนจนเมืองศรีสะเกษ ต้องการที่จะรณรงค์การคัดแยกขยะก่อนที่จะนำไปทิ้ง เป็นการช่วยกันทำความสะอาดเมืองพร้อมลดขยะของเมือง เริ่มจากแกนนำทุกคนในเครือข่ายฯ ได้ประชุมปรึกษากันในการทำกิจกรรมเพื่อการรักษาสิ่งแวดล้อมของเมือง ซึ่งเป็นการกระตุ้นให้รู้ว่าคนจนก็สามารถทำให้บ้านเมืองสะอาด จึงเกิดแนวความคิดที่จะให้คนมีการรวมกลุ่มกัน เพื่อทำให้เมืองมีสิ่งแวดล้อมที่ดีขึ้น เครือข่ายฯ ต้องการสร้างกระแสรณรงค์การคัดแยกขยะ เพื่อให้คนในเมืองทุกคนช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อมของเมือง ออกรณรงค์ช่วยกันทำความสะอาดและได้เก็บขยะในเขตเทศบาล

กิจกรรมนี้สามารถปรับนำไปใช้ในชุมชนได้ ซึ่งทางเครือข่ายก็ได้การตอบรับ จากคนในชุมชนที่อยู่ในเขตเทศบาลเป็นอย่างดี และเครือข่ายก็ได้เรียนรู้ในการคัดแยกขยะ เช่น ขยะเปียกเราก็จะทำเป็นปุ๋ยชีวภาพ ขยะรีไซเคิลเราก็จะนำไปขาย อุปกรณ์ที่เราใช้ในการทัวร์ขยะก็จะมี รถเข็น ถุงดำ ถุงมือ เข่ง โดยได้รับความร่วมมือจากเทศบาลในด้านรถเครื่องเสียงประชาสัมพันธ์ รถยนต์ขนขยะไปทิ้งและนำไปคัดแยกเก็บไว้ที่โรงเก็บขยะที่ชุมชนหนองตะมะ ในการทัวร์ขยะในครั้งนี้ก็ถือว่าประสบผลสำเร็จเป็นอย่างมาก ชาวบ้านที่เข้ามาร่วมทำกิจกรรมทัวร์ขยะทุกคนก็มีความสุขที่ได้รับการตอบสนองเป็นอย่างดี จากภาครัฐรวมทั้งจากชาวบ้านตลอดเส้นทางการเดินทัวร์ขยะ และมีข้อตกลงร่วมกันว่าจะมีการทัวร์ขยะของเครือข่ายคนจนอีกต่อไป

ธิปไตย  ฉายบุญครอง