ตำบลบ้านหลวง อ.ดอนพุด จ.สระบุรี มี 7 หมู่บ้าน เป็นพื้นที่ที่ถูกน้ำท่วมทั้งหมด นับตั้งแต่วันที่ 10 กันยายน ที่ผ่านมา องค์กรชุมชนและท้องถิ่นได้จัดระบบศูนย์ดูแลผู้ประสบภัยและมีการสื่อสารระหว่างกันตลอดเวลา    

สภาองค์กรชุมชนตำบลบ้านหลวง ผู้นำชุมชน กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ได้ใช้ปั๊มเอสโซ่ ริมถนนใหญ่ ในตำบล บางนา อ.มหาราช จ.พระนครศรีอยุธยา เป็นจุดประสานการช่วยเหลือผู้ประสบภัยในหมู่ 1,2,3, 4 ของตำบลบ้านหลวง จ.สระบุรี เพราะเป็นพื้นที่ติดต่อกัน ในพื้นที่น้ำได้เริ่มลดลงมากกว่า 40 เซ็นติเมตรแล้ว แต่บางจุดยังสูงเกือบสามเมตร ซึ่งชาวบ้านที่นี่จะคำพูดเดียวกันกับชาวบ้านที่อยุธยา คือ ไม่คิดว่าน้ำจะท่วมมากมายขนาดนี้ ซึ่งเป็นประโยคที่ได้ยินจากปากชาวบ้านแทบทุกจุดที่ทีมเราเข้าไป

         ศูนย์ประสานงานของตำบลบ้านหลววง (ปั๊มเอสโซ่ใน ต.บางนา อ.มหาราช จ.อยุธยา ) เป็นพื้นที่ที่มีตัวแทนแกนนำขบวนองค์กรชุมชนระดับจังหวัดอยู่ที่นี่ ได้แก่ ผู้ใหญ่สุรัตน์ จำเนียรธรรม ซึ่งเป็นผู้ใหญ่บ้าน ของหมู่ 3 ตำบลบ้านหลวง จัดทำเป็นศูนย์พักพิงและประสานงานของชาวบ้าน ซึ่งส่วนหนึ่งได้อพยพมาอาศัยที่นี่ พร้อมเครื่องมือทำมาหากินและอุปกรณ์การเกษตรอื่นๆที่พอเก็บกวาดมาได้ เนื่องจากน้ำได้เข้าท่วมบ้านชาวบ้านอย่างรวดเร็ว หลังจากประตูน้ำบางโฉมศรีแตกไม่กี่วัน

แกนนำชุมชน 4 หมู่บ้าน ที่มาอยู่ประจำ ประสานงานที่เต้น ในบริเวณปั้มน้ำมัน ช่วยกันจัดระบบข้าวของที่ได้รับการช่วยเหลือจากผู้บริจาค ผู้นำชุมชนและอาจารย์ประยงค์ จันทร์ฉาย ซึ่งเป็นครูในตำบล ได้ช่วยกันจัดระบบขึ้น ประสานการรับของบริจาค ประสานข้อมูลความเดือดร้อน ความต้องการกับผู้นำชุมชนในแต่ละหมู่บ้าน กระจายของลงไปในแต่ละหมู่บ้าน และมีการสื่อสารปัญหาและความต้องการกันทุกวัน ก่อนที่แกนนำจะแยกย้ายกันกลับไปนอนที่บ้านหรือพักผ่อนในแต่ละวัน

เบื้องหลังการทำงานศูนย์ฯ ผู้ใหญ่บ้านและ อบต.แต่ละหมู่บ้าน จะต้องสำรวจข้อมูลลูกบ้านตนเองว่าแต่ละหมู่ มีประชาการตามทะเบียนบ้านเท่าไหร่ ที่อยู่จริงกี่ครัวเรือน มีครัวเรือนใดบ้างที่ยังอยู่ในบ้านไม่ยอมออกมาอยู่ที่ศูนย์และมีเครื่องมือ สื่อสารหรืออุปกรณ์ช่วยเหลือใด จากนั้น จึงได้มีการนำข้อมูลทั้งหมดมาปรึกษาร่วมกัน โดยพบว่า ศูนย์แห่งนี้ มีชาวบ้านจาก หมู่ 1-4 จำนวน 281 ครัวเรือน ที่ต้องดูแลช่วยเหลือ ส่วนหมู่ 5-7 ได้เข้าพัก ณ อีกที่หนึ่งที่เป็นอีกทีมงานชุดหนึ่งจัดไว้

         ในระยะแรกศูนย์ฯมีความยากลำบาก ในการจัดการดูแลผู้เดือดร้อน เนื่องจากยังขาดเรือขนาดใหญ่ที่จะโดยสารผู้คนออกมาจากชุมชน มายังศูนย์ประสานงานที่ปั้มเอสโซ่ แต่เมื่อได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอก ชาวบ้านก็ได้รับความสะดวกมากขึ้น

          การประสานงานกับภายนอก จะใช้การประสานงานผ่านตัวแทนแต่ละหมู่ และให้แจ้งความประสงค์ไปยังหน่วยงานหรือผู้ต้องการช่วยเหลือว่า ชาวบ้านต้องการอะไร หากเป็นเรื่องอาหาร หรือน้ำดื่ม ที่ผู้ที่จะนำมาช่วยเหลือ ศูนย์ประสานงานฯ จะจัดระบบการช่วยเหลือให้ครบทั้ง 4 หมู่ เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาความเหลื่อมล้ำ และไม่เพียงพอต่อประชากรที่มีทั้งหมด

          ระบบที่ดำเนินการในปัจจุบันคือทั้งสี่หมู่บ้านได้จัดทำทะเบียนครัวเรือน ที่ทีมงานผู้ใหญ่บ้าน จะต้องถือไว้ทุกคน พร้อมกับการจัดทำคูปองแบบง่ายๆ เพื่อนำมาแสดงหลักฐานการเข้ารับของช่วยเหลือ โดยมีการจัดเข้าแถวรับสิ่งของอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย ส่วนระบบการรับมาและจ่ายไป จะมีการจัดทีมรับผิดชอบด้านเอกสารบัญชี ที่ชัดเจน เพื่อให้ทุกอย่างโปร่งใสและเป็นหลักฐานที่จะตรวจสอบกันได้

         ด้วยสภาพอากาศที่ร้อนจัดในตอนกลางวัน ชาวบ้านส่วนหนึ่ง จะพายเรือออกมาพักที่ศูนย์ประสานงาน เพื่อพักผ่อน และสนทนากับคนอื่นๆ แต่หากวันใดที่มีคลื่นลมแรง ชาวบ้านส่วนใหญ่ก็จะอยู่กับบ้าน เพราะเรือเล็กไม่สามารถออกมารับอาหารได้ ศูนย์ฯจึงจัดระเบียบให้มีเรือกลาง นำข้าวของ อาหาร น้ำดื่ม ไปส่งถึงบ้าน และกับบางคนที่ชราภาพมากแล้ว แต่ยังคงพักอาศัยอยู่ในบ้านของตนเอง

         จากการสอบถามผู้ใหญ่สุรัตน์ ทราบว่าชาวบ้านในขณะนี้ ส่วนใหญ่กำลังทำการสำรวจความเสียหายของตนเอง เพื่อที่จะส่งให้เทศบาลตำบลรวบรวมและเสนอขอการช่วยเหลือตามมาตรการของรัฐต่อไป หากแต่ชาวบ้านและแกนนำชุมชนที่นี่ เห็นว่า ข้อมูลที่จะสำรวจนั้น จะต้องนำมาใช้เพื่อการวางแผนและรับมือกับภัยพิบัติที่อาจจะเกิดขึ้นได้อีกในอนาคต

          ทั้งนี้ชุมชนตำบลบ้านหลวง เคยได้รับการสนับสนุนการพัฒนาจาก สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ภายใต้โครงการเสริมสร้างขีดความสามารถของชุมชน เพื่อการฟื้นฟูภัยพิบัติเมื่อปี 2549 แม้ว่าประสบการณ์ครั้งนั้น จะเป็นเหตุการณ์ที่ชาวบ้านเจอน้ำท่วมที่ไม่รุนแรงและยาวนานนัก แต่การได้มีงบประมาณอุดหนุนให้ชุมชน ได้มีโอกาสปรึกษาหารือกันหลังจากนั้น ทำให้ชุมชนได้เรียนรู้ถึงการเตรียมการเพื่อจัดระบบของชุมชน หลังเหตุการณ์น้ำท่วม มีการวางแผนการเตรียมเมล็ดพันธุ์ ในฤดูกาลเพาะปลูกต่อไป และเตรียมการที่จะปรับวิถีการทำนาในช่วงนี้ มาสู่การทำนาปี และนาปรัง เพื่อเลี่ยงความเสี่ยงจากน้ำท่วม ซึ่งชาวบ้านพบว่าเริ่มมีน้ำท่วมถี่ขึ้น

          จากประสบการณ์เดิมและบทเรียนที่ผ่านมานี่เอง ที่ทำให้ชาวตำบลบ้านหลวง จัดระบบตัวเองได้ชัดเจน ไม่เกิดความวุ่นวาย ตื่นตระหนก แต่ยังคงรักและเข้าใจกันมากขึ้น มีผู้ที่มีจิตอาสามาทำงานเพื่อชุมชนตนเองมากขึ้น คงเป็นการยืนยันได้ว่า โอกาสในการเรียนรู้สร้างความพร้อมให้กับชาวบ้านจะเกิดขึ้นได้อย่างแท้จริง

          ตอนนี้ชาวบ้าน รอให้น้ำลดลง เพื่อที่จะได้กลับไปดำเนินชีวิตตามปกติ โดยคาดว่าอีก 1 เดือน น้ำจะลดลง ซึ่งได้รับธารน้ำใจจากพี่น้องประชาชนคนไทย ในพื้นที่และหน่วยงานอื่นๆ โดยประชาชนผู้เดือดร้อนยังขาดแคลนน้ำดื่ม ผู้สนใจติดต่อสอบถาม ได้ที่ ผู้ใหญ่สุรัตน์ จำเนียรธรรม โทร. 088-4055991