เมื่อวันที่ ๙ กรกฎาคม ๒๕๕๕ ที่ผ่านมา มีการจัดทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ ๓ ฝ่าย ระหว่าง ขบวนองค์กรชุมชนจ.นครศรีธรรมราช ม.วลัยลักษณ์ โดย สำนักวิชาวิศวกรรมศาสตร์และทรัพยากร สำนักวิชาสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบและศูนย์บริการวิชาการมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.)ภายใต้โครงการความร่วมมือ “นครแห่งการเรียนรู้” ขับเคลื่อนสู่ “จังหวัดจัดการตนเอง”
เพื่อร่วมกันส่งเสริมและสนับสนุนให้ชุมชนในพื้นที่เป้าหมาย ๒๗ ตำบล จ.นครศรีธรรมราช จัดระบบข้อมูลเพื่อการจัดทำแผนพัฒนาฯ อย่างมีส่วนร่วม โดยมีสถาบันวิชาการร่วมหนุนเสริมและยกระดับความรู้จากงานพัฒนาที่ชุมชนท้องถิ่นเป็นแกนหลักไปสู่การจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่นอย่างยั่งยืน ภายใต้ความเชื่อเดียวกันว่า “กระบวนการทำผังชุมชน เป็นเครื่องมือหนึ่งที่จะสร้างการมีส่วนร่วม ทำให้คนในชุมชนลุกขึ้นมาจัดการปัญหาด้วยตนเองได้”ซึ่งจะดำเนินไปจนถึง ธันวาคม ๒๕๕๕ นี้
ก่อนลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือในครั้งนี้ ได้มีการขับเคลื่อนการจัดทำผังชุมชนเพื่อการปฏิรูประบบข้อมูลจังหวัดนครศรีธรรมราช โดยจัดพื้นที่ปฏิบัติการเป็น ๕ โซน ๒๗ ตำบล และมีเวทีสรุปบทเรียนของพื้นที่เป้าหมาย ร่วมกับขบวนองค์กรชุมชนจังหวัด และทีมนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ เมื่อวันที่ ๖ ก.ค ๕๕ ได้เกิดการทบทวนกระบวนการจัดแผนผังชุมชนโดยการมีส่วนร่วม พร้อมกำหนดแผนการขับเคลื่อนต่อ โดยมีมหาวิทยาลัยสนับสนุนการพัฒนาระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ควบคู่กับการปฏิบัติการในพื้นที่ ซึ่งมีเป้าหมายสุดท้ายคือการจัดทำแผนพัฒนาตำบล และแผนพัฒนาจังหวัด จัดการทรัพยากร ดิน น้ำ ป่า พัฒนา เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม ในระยะยาว
ตัวแทนขบวนองค์กรชุมชนจากหลายตำบล เช่น ต.นาทราย
และ ต.ปากพูน อ.เมือง ต.ที่วัง อ.ทุ่งสง และ ต.ถ้ำพรรณรา อ.ถ้ำพรรณรา สะท้อนบทเรียนจากการทำผังชุมชนสู่การจัดทำแผนพัฒนาฯ อย่างมีส่วนร่วมที่กำลังขับเคลื่อนในพื้นที่มากว่า ๔ เดือน ว่า “การทำแผนที่ภาพถ่ายทางอากาศของหน่วยงานตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๔๖ เมื่อเทียบกับปัจจุบันมีความคลาดเคลื่อนค่อนข้างมาก ข้อมูลผิดพลาดไม่ตรงกับสภาพจริงของพื้นที่ การทำผังชุมชน เป็นเครื่องมือที่ทำให้เกิดการทบทวนข้อมูล ตรวจสอบและแก้ไขข้อมูล หากทุกชุมชนมีส่วนร่วมและได้ทำด้วยตนเองจะเกิดประโยชน์ต่อการนำข้อมูลไปใช้”“ประโยชน์ของการทำผังชุมชนคือ การที่ชาวบ้านทำข้อมูลเอง ทำให้ได้ข้อมูลเชิงลึก รู้ว่าจะเอาผังหรือแผนที่ที่ได้ไปใช้ประโยชน์อะไร กระบวนการทำผังทำให้คนในหมู่บ้านและในตำบลรวมตัวกัน คนที่เคยขัดแย้งกันก็กลับมาสามัคคีกัน”
และ ต.ปากพูน อ.เมือง ต.ที่วัง อ.ทุ่งสง และ ต.ถ้ำพรรณรา อ.ถ้ำพรรณรา สะท้อนบทเรียนจากการทำผังชุมชนสู่การจัดทำแผนพัฒนาฯ อย่างมีส่วนร่วมที่กำลังขับเคลื่อนในพื้นที่มากว่า ๔ เดือน ว่า “การทำแผนที่ภาพถ่ายทางอากาศของหน่วยงานตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๔๖ เมื่อเทียบกับปัจจุบันมีความคลาดเคลื่อนค่อนข้างมาก ข้อมูลผิดพลาดไม่ตรงกับสภาพจริงของพื้นที่ การทำผังชุมชน เป็นเครื่องมือที่ทำให้เกิดการทบทวนข้อมูล ตรวจสอบและแก้ไขข้อมูล หากทุกชุมชนมีส่วนร่วมและได้ทำด้วยตนเองจะเกิดประโยชน์ต่อการนำข้อมูลไปใช้”“ประโยชน์ของการทำผังชุมชนคือ การที่ชาวบ้านทำข้อมูลเอง ทำให้ได้ข้อมูลเชิงลึก รู้ว่าจะเอาผังหรือแผนที่ที่ได้ไปใช้ประโยชน์อะไร กระบวนการทำผังทำให้คนในหมู่บ้านและในตำบลรวมตัวกัน คนที่เคยขัดแย้งกันก็กลับมาสามัคคีกัน”
รศ.ดร.กัลยา ศรีสุวรรณ คณบดีสำนักวิชาวิศวกรรมศาสตร์และทรัพยากร ให้ความเห็นในเวทีดังกล่าวว่า “ชุมชนมีปัญหาและความต้องการหลายเรื่อง ส่วนใหญ่เน้นการแก้ปัญหาพื้นฐานค่อนข้างมาก การที่สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน ใช้กระบวนการทำผังชุมชนในการสร้างการมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา ดิฉันเชื่อว่าจะสามารถแก้ไขปัญหาของชุมชนได้อย่างตรงจุด ที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยยังไม่ได้ขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาที่ตรงตามความต้องการของชุมชนอย่างเต็มที่ ความร่วมมือในครั้งนี้ หากสามารถขับเคลื่อนบรรลุตามเป้าประสงค์ได้จริง จะเป็นประโยชน์ต่อประเทศเป็นอย่างมาก ดังนั้น ในระยะต่อจากนี้ไป มหาวิทยาลัยคงจะมีความร่วมมือกับภาคประชาชนและสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนได้หลายมิติมากขึ้น”
