เมื่อเร็วๆ นี้ (7-9 พฤศจิกายน 2555) สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน(พอช.)สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง จัดอบรมเชิงปฏิบัติการ “เวทีพัฒนาศักยภาพนักสื่อสารชุมชนเพื่อการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง” ณ โรงเรียนกู่กาสิงห์ประชาสรรค์ ตำบลกู่กาสิงห์ อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อเรียนรู้การเขียนบท เทคนิคการบันทึกเสียง และการตัดต่อเสียงเบื้องต้น โดย อ.คมกริช ทองนาค อาจารย์คณะนิเทศศาสตร์ ม.ราชภัฎกาฬสินธุ์ มาเป็นวิทยากรให้ความรู้ ซึ่งมีผู้เข้าร่วมประมาณ 40 คน

สื่อเพื่อหนุนการจัดการตนเอง

นายปิยะราช อินทรพานิช สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง กล่าวว่า โดยพื้นฐานของการสื่อสารนั้นเริ่มต้นจากข้อมูล ว่าเราคือใคร มาจากไหน อยู่ที่ไหน มีปัญหาเรื่องอะไรในชุมชน ดังนั้นการจัดการระบบฐานข้อมูล ความรู้ ภูมิปัญญาจึงเป็นสิ่งสำคัญ และทำการสื่อสารออกไป ในช่องทางที่หลากหลาย เช่น วิทยุชุมชน เว็บไซต์ ฯลฯ ป่าวประกาศถึงความภาคภูมิใจ แบ่งปัน หาเรื่องแชร์ เชื่อมโยง รวมพี่รวมน้องเป็นการเสริมพลังซึ่งกันและกัน เพราะการทำผู้เดียวนั้นไม่มีพลัง

การสื่อสารเป็นเรื่องของความตั้งใจ ที่จะสื่อสารกันระหว่างภายในกลุ่มองค์กรเครือข่าย เพื่อเผยแพร่เรื่องราวหรือกิจกรรมต่างๆ ในระดับชุมชน ตำบล  และการสื่อสารภายนอกการสื่อสารสาธารณะสู่โลกที่ไร้พรมแดน ในโลกของการสื่อสารเปิดกว้างชุมชนต้องปรับตัว เป็นสื่อที่เราทำเอง การทำวีดีโอ สิ่งพิมพ์จดหมายข่าว มีแผนทำเว็บไซต์ มีหน้าเพจแต่ละจังหวัด วิทยุชุมชน  

นอกจากนั้นยังมีสื่อของภาคี ทั้งหนังสือพิมพ์ โทรทัศน์ เคเบิล เราสามารถประสานได้ หรืออย่าง ม.ราชภัฎกาฬสินธุ์ และ ช่องทางที่สามารถเผยแพร่ ที่เราสามารถมีทีวีเป็นของตัวเองได้ เป็นการบอกกล่าว ช่วยสนับสนุนงานพื้นที่ ใช้สื่อเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหา ใช้สื่อเพื่อเสริมการจัดการตนเอง

สื่อสารชุมชนคนทุ่งกุลา

นายมานะ เหนือโท นักสื่อสารชุมชนคนทุ่งกุลา จ.ร้อยเอ็ด แสดงทัศนะต่อเรื่องของนักสื่อสารชุมชนว่า การทำงานสื่อต้องเอาชุมชนเป็นตัวตั้ง ค้นหาสิ่งที่ดีๆ ในชุมชนออกมานำเสนอต่อชุมชนอื่นๆ เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนระหว่างชุมชน เชื่อมโยงกลุ่ม องค์กรต่างๆภายในตำบลตนเอง ก่อนที่จะสื่อสารไปสู่พื้นที่อื่นๆ เช่น ในชุมชนมีการเพาะเห็ด เลี้ยงเป็ด เลี้ยงไก่ เราต้องมีข้อมูล และแหล่งข่าว คน กลุ่มที่ชัดเจน ก่อนที่จะนำไปสื่อสารกับภายนอก

พื้นที่ทุ่งกุลา 2.1 ล้านไร่ มีบริเวณตามรอยต่อของ 6 จังหวัด เป็นแหล่งเรียนรู้ไม่จบสิ้น เนื่องจากชุมชนตั้งมานานยุคก่อนประวัติศาสตร์ มีพัฒนาการของชุมชนเรื่อยมา จากหลักฐานโบราณสถาน ปราสาทหิน กู่กาสิงห์ อาณาจักรเจนละที่ปรากฏหลักฐานในช่วงทศวรรษที่ 16 และยังมีแหล่งปราสาทหินทั่วทุ่งกุลา 400 กว่าแห่ง ซึ่งแสดงถึงแหล่งที่ตั้งของชุมชนยุคก่อนประวัติศาสตร์ และยังเป็นพื้นทีแหล่งผลิตข้าวหอมมะลิที่ดีที่สุด

นอกจากนี้ยังมีกลุ่ม องค์กรชุมชน ที่ก่อเกิดจากงานพัฒนาชุมชนชนบทในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ สร้างเครือข่ายคนทุ่งกุลา อย่างเครือข่ายโรงเรียนบ้านนาทุ่งกุลา ศูนย์สมุนไพรสุขภาพตำบลกำแพง สภาองค์กรชุมชนตำบลหินกอง ตำบลศรีสว่าง ตำบลหนองแคน และฯลฯ ซึ่งงานต้องเชื่อมโยงกลุ่มองค์กรต่างๆ เพื่อได้เรียนรู้หนุนเสริมซึ่งกันและกัน โดยที่มีสื่อเป็นเครื่องมือสำคัญ เริ่มจากการขยับการสื่อสารทางช่องทางเฟสบุ๊ค และกำลังตามข้อมูลในระดับจังหวัด มีการเชื่อมโยงกับกลุ่มเยาวชน มีการเรียนรู้ร่วมกับขบวน เพื่อไปให้ถึงหลักการสำคัญคือการจัดการสื่อสารด้วยตนเอง

หัวใจนักสื่อสารชุมชน

นายศรายุทธ ฤทธิพิณ บรรณาธิการสำนักข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน เล่าให้ฟังว่า ก่อนที่จะมาเป็นบรรณาธิการสำนักข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน เมื่อก่อนเริ่มแรกจากการที่ไม่มีความรู้ ไม่มีเครื่องมือ แต่เป็นคนชอบขีดเขียน เมื่อลงพื้นที่ที่อ.คอนสาร ไปพบเรื่องราวของชาวบ้านที่มีความขัดแย้งกับหน่วยงานรัฐในเรื่องที่ดินจนมีการดำเนินการฟ้องร้องดำเนินคดี เมื่อมีโอกาสกลับมาที่คอนสารอีกครั้งจึงเริ่มต้นขีดเขียนสะท้อนเรื่องราวที่เกิดขึ้น เพื่อเป็นปากเป็นเสียงแทนชาวบ้านผ่านทางเว็บประชาไทบ้าง จนในที่สุดก็เข้ามาช่วยทำเนื้อหาให้กับเครือข่ายปฏิรูปที่ดินภาคอีสานเสนอทางเว็บไซต์ และจดหมายข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสานเรื่อยมา

และเมื่อได้ไปฝึกอบรมนักข่าวพลเมืองกับไทยพีบีเอส จากคนที่ไม่เคยมีความรู้เรื่องการถ่ายภาพตัดต่อ วันนี้มีผลงานที่ออกอากาศไปแล้วกว่า 15 ตอน โดยทัศนะส่วนตัวมองว่า คนทุกคนสามารถเป็นนักสื่อสารได้ แต่จะเป็นได้ดีและต่อเนื่อง ต้องเริ่มมาจากใจที่รักและเห็นความสำคัญของการสื่อสารก่อน และต้องเชื่อด้วยว่า การสื่อสารเป็นเครื่องมือที่ช่วยเหลือพี่น้องผู้ทุกข์ยากได้ 

ข้อมูลและการสื่อสาร ระบบที่ต้องลงมือทำ

นายเหมราช ลบหนองบัว เลขานุการขบวนองค์กรชุมชนจ.ชัยภูมิ กล่าวถึง การทำข้อมูลเพื่อการสื่อสารระดับจังหวัด อีสานกลางไม่ได้มีสื่อลำพังเฉพาะทีมเราทีมเดียว ยังมีสื่อที่เชื่อมโยงกับไทยพีบีเอส ที่จะขยับเรื่องร้อน อย่างการรับจำนำข้าว หรือเรื่องโรงไฟฟ้าชีวมวล โดยบทของทีมสื่อต้องหนุนการขยับงานประเด็น และการหยิบรูปธรรมการทำงานในพื้นที่ให้สังคมได้เห็น อย่างเรื่องปัญหาภัยพิบัติ มีการแก้ปัญหา มีแนวความคิดกันอย่างไร อยากให้พี่น้องหยิบเรื่องราวขึ้นมาสื่อสาร อยากชักชวนกันมาทำ เพราะปัจจุบันมีช่องทางการสื่อสารที่เราสามารถใช้ให้เกิดประโยชน์มากมาย

จากการทบทวนขบวนองค์กรชุมชนในระดับตำบล สภาองค์กรชุมชนที่เป็นที่พึ่งการจัดการปัญหาในพื้นที่ ผ่านมาแล้ว 4 ปี มีการขับเคลื่อนเป็นอย่างไร เมื่อก่อนคนทำสื่ออาจเป็นคนหลังห้อง คอยฟังแล้วนำเรื่องราวไปสื่อต่อ ปัจจุบันเราต้องใช้สื่อเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหา ในการขยับงานในฐานะนักจัดการชุมชนที่ใช้สื่อเป็นเครื่องมือ หากเรามีเครื่องมือเราสามารถออกแบบการสื่อสารได้เลย

ในการแก้ปัญหานักข้อมูล และนักสื่อสาร อาจเป็นคนละคนหรือคนเดียวกัน เมื่อเริ่มต้นลงมือทำแล้วจะทำให้เรามองเห็นระบบเอง ที่จ.ชัยภูมิ ขยับงานเป็นสองระบบคือเรื่องข้อมูลกับสื่อ ไม่ว่าจะเป็นประเด็นงานภัยพิบัติ และงานที่ดิน เราทำหนุนเสริมคู่ขนานกัน ลงเก็บเกี่ยวข้อมูล และใช้การสื่อสารลงไปช่วยดันระบบข้อมูลตำบล ไม่ได้ทำเฉพาะสื่ออย่างเดียว สิ่งหนึ่งที่อยากแจ้งเรารับผิดชอบร่วมกันในนามขบวน จะถูกนำเสนอในรูปแบบสื่อต่างๆ ซึ่งเป็นความรับผิดชอบร่วมกัน เราจะจัดระบบงานสื่อสารกับงานข้อมูล เป็นตัวแสดงให้เห็น

หัวใจ สมอง และสองมือ

อย่างไรก็ตามผู้เข้าร่วมอบรมฯ ได้ร่วมนิยาม "นักสื่อสารชุมชน" ว่าคนที่จะเป็นนักสื่อสารชุมชนที่ดีนั้น ต้องมีหลัก 3 อย่าง คือ Heart Head Hand หรือ หัวใจ สมอง และสองมือที่ทำ โดยต้องมีคุณสมบัติที่เป็นคนใฝ่รู้หาความรู้ตลอดเวลา อดทนขยัน มีใจรัก อัธยาศัยดี ยิ้มแย้มแจ่มใส มีบุคลิคดี มนุษย์สัมพันธ์ที่ดี ตรงต่อเวลา รับผิดชอบ ไม่มีอคติเป็นกลาง มีทัศนคติที่ดี มีคุณธรรมซื่อสัตย์ เป็นนักฟังที่ดี มองการณ์ไกล มีวิสัยทัศน์ รู้จักการพูด กระชับ น่าฟัง มีทักษะการเขียน คล่องแคล้วรวดเร็ว มีความรู้ ถ่อมตน ช่างสังเกต มีทักษะทันเทคโนโลยีเครื่องมือ มีเวลา มีความเป็นอิสระ มีจิตสาธารณะ มี “จมูกข่าว” ไวต่อเหตุการณ์ รู้จักตั้งคำถาม-หาคำตอบ และข้อสำคัญเข้าใจชุมชน เข้าใจเนื้องานพื้นที่”

ทั้งนี้ ช่องทางการสื่อสารทั้งภายในและภายนอกของขบวนสื่อชุมชนภาคอีสานตอนกลาง จะใช้เฟสบุ๊ค “สื่อสารชุมชนอีสานกลาง” จะเปิดช่องทาง YouTube ในการอัพงานเพื่อการสื่อสาร จัดทำเว็บไซต์ middleesannews.com จะเปิดอีเมล์กลาง This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. จัดทำทำเนียบรายชื่อ เบอร์ติดต่อเพื่อการประสานงานทางโทรศัพท์มือถือ และจะใช้ภาคีสื่อหลักอย่าง นักข่าวพลเมืองไทยพีบีเอส เนชั่นชาแนล เคเบิลท้องถิ่น วิทยุชุมชน นสพ.หลักและท้องถิ่น รวมถึงมหาวิทยาลัยราชภัฎกาฬสินธุ์ ที่คอยรองรับเนื้อหาและการสื่อสารของขบวนองค์กรชุมชนภาคอีสานตอนกลางอีกด้วย