ผลการดำเนินงานโครงการสนับสนุนการจัดสวัสดิการชุมชน ณ 30 เมษายน 2556

    ปัจจุบันมีการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบล/เมืองแล้ว 5,599 กองทุน สมาชิกกองทุนรวมทั้งหมด 3,478,837 ราย เงินกองทุนรวม4,002.22 ล้านบาท  แยกเป็นเงินจากสมาชิก2,626.05 ล้านบาท

 ความเป็นมา     

     รากฐานเดิมของสังคมไทยมีวัฒนธรรมการอยู่ร่วมกันแบบช่วยเหลือเกื้อกูล  มีชุมชนเป็นศูนย์กลาง  มีศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นที่พึ่งพาในการแก้ปัญหา เป็นระบบสวัสดิการชุมชนแบบธรรมชาติ  ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความเอื้ออาทร เคารพซึ่งกันและกันระหว่างคนกับคน และคนกับธรรมชาติ เมื่อสังคมเปลี่ยนแปลงไปบทบาทของชุมชนในการดูแลกันและกันก็ลดลง  แต่หลังจากสังคมไทยประสบภาวะวิกฤติเศรษฐกิจปี 2540  ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชน ส่วนหนึ่งได้ร่วมกันปรึกษาหารือเพื่อร่วมกันฟื้นฟูระบบคุณค่าเดิม ทุนทางสังคมที่มีอยู่มาช่วยเหลือเกื้อกูลกันในลักษณะของการจัดสวัสดิการจากฐานทุนด้านต่าง ๆที่มีอยู่ของชุมชน เช่น สวัสดิการจากฐานกลุ่มออมทรัพย์ องค์กรการเงิน วิสาหกิจชุมชน ความเชื่อทางศาสนา การจัดการทรัพยากรธรรมชาติฯลฯ

     จากประสบการณ์การจัดสวัสดิการชุมชนบนฐานทุนที่มีลักษณะต่างๆกัน  ได้นำมาสู่การสัมมนาแลกเปลี่ยนแนวทางการจัดสวัสดิการชุมชนในปี 2547 ทำให้ได้พัฒนารูปแบบสวัสดิการชุมชนเป็นกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลที่มุ่งให้เป็นฐานรากของการสร้างหลักประกันความมั่นคงของคนในชุมชนบนพื้นฐาน"ให้อย่างมีคุณค่า รับอย่างมีศักดิ์ศรี " โดยให้มีการสมทบงบประมาณจากสามฝ่าย (1:1:1 ) คือ ทุนจากการออม/สมทบของสมาชิกในชุมชน ทั้งในรูปแบบออมทรัพย์เดิม  หรือสัจจะลดรายจ่ายวันละบาท การสมทบจากรัฐบาลกลางและการสมทบจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  ซึ่งการสนับสนุนงบประมาณจากรัฐได้เริ่มจากงบประมาณศูนย์อำนวยการต่อสู้เพื่อเอาชนะความยากจนแห่งชาติ (ศตจ.) ในปี 2548 สมัยรัฐบาลนายก ฯ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร ทำให้เกิดเป็นกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลขึ้น  จากนั้นได้รับการสนับสนุนงบประมาณในการพัฒนาและสมทบกองทุนสวัสดิการชุมชนจากรัฐบาลในช่วงที่นายไพบูลย์ วัฒนศิริธรรมเป็นรองนายกรัฐมนตรีด้านสังคมและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาและความมั่นคงของมนุษย์รวม 200  ล้านบาท  ต่อจากนั้นในช่วงรัฐบาลนายกฯอภิสิทธิ์  เวชชาชีวะ ได้พัฒนาเป็นแผนงานสามปี โดยในปี 2553 ได้รับจัดสรรงบประมาณรวม 727.3 ล้านบาทเพื่อสมทบกองทุนสวัสดิการชุมชนที่ผ่านเกณฑ์คุณภาพในสัดส่วนตามการออมของสมาชิก ไม่เกิน  365 บาท/ราย/ปี   ต่อเนื่องในปี 2554 วงเงิน 800 ล้านบาท  ในปี 2555 ได้รับงบสนับสนุน รวม 743.58 ล้านบาท และในปี 2556 ได้รับงบสนับสนุนรวม 701.66 ล้านบาท  โดยที่ขบวนองค์กรสวัสดิการชุมชน ในแต่ละภาคมีบทบาทหลักในขับเคลื่อนสร้างความเข้าใจให้เกิดการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนในพื้นที่ใหม่และพัฒนากองทุนสวัสดิการชุมชนที่มีการจัดตั้งมาแล้วให้เติบโตอย่างมีคุณภาพ

      ปัจจุบันมีการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบล/เมืองแล้ว 5,599 กองทุน สมาชิกกองทุนรวมทั้งหมด 3,478,837 ราย เงินกองทุนรวม4,002.22 ล้านบาท  แยกเป็นเงินจากสมาชิก2,626.05 ล้านบาทหรือร้อยละ 66 เงินสมทบจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 123.84 ล้านบาทหรือร้อยละ 3 (อปท.สมทบตามความสมัครใจ/ สถานะการคลังและส่วนหนึ่งสนับสนุนด้านอื่นที่ไม่เป็นเงินสมทบ)  เงินสมทบจากรัฐบาลผ่าน พอช.  891.57 ล้านบาท หรือร้อยละ 23 นอกจากนั้นเป็นเงินจากแหล่งอื่นๆ เช่น   ภาคเอกชน เงินบริจาค ฯลฯ  ร้อยละ 9 สัดส่วนสมาชิกองทุนแยกเป็นคนวัยทำงาน 1,942,016 ราย เด็ก 682,811 ราย ผู้สูงอายุ 754,320 ราย  ผู้ด้อยโอกาส 106,110 ราย

     จากกองทุนสวัสดิการทั้งหมดเป็นกองทุนที่ผ่านเกณฑ์คุณภาพตามโครงการสนับสนุนการจัดสวัสดิการชุมชน 5 ข้อ  และได้รับอนุมัติงบประมาณสมทบกองทุนในช่วงสามปีที่ผ่านมารวม 4,424  กองทุน )  รวมงบสมทบที่อนุมัติแล้ว  1,584.46 ล้านบาท แยกเป็น

     1.กองทุนที่ได้รับอนุมัติงบสมทบรอบแรก  4,481 กองทุนงบ

สมทบ 529.14 ล้านบาท  จำนวนสมาชิกที่ครบหนึ่งปีขึ้นไปซึ่งเป็นฐานในการคิดงบสมทบรอบแรก 1,749,078 ราย จากจำนวนสมาชิกทั้งหมดจากฐานการสมทบงบรอบแรกทั้งหมด 2,390,468 ราย ค่าเฉลี่ยจำนวนสมาชิกกองทุนที่ได้รับสมทบงบรอบแรก 534 ราย/กองทุน

    2.กองทุนที่ได้รับงบสมทบรอบสอง 3,027กองทุน  งบสมทบรอบสองรวม 683.75 ล้านบาท  จำนวนสมาชิกครบปีที่เป็นคิดงบสมทบรอบสอง 1,939,250 รายจากจำนวนสมาชิกทั้งหมด 2,447,593 ราย ค่าเฉลี่ยจำนวนสมาชิกกองทุนที่ได้งบสมทบรอบสอง 809 ราย/กองทุน

     3.กองทุนที่ได้รับงบสมทบรอบสาม 1,188 กองทุน  งบสมทบรวม 419.92 ล้านบาทจำนวนสมาชิกที่ครบรอบปี 1,191,745 ราย จากสมาชิกทั้งหมด 1,361,124  ราย ค่าเฉลี่ยจำนวนสมาชิกกองทุนที่ได้รับสมทบงบรอบสาม 1,145 ราย/กองทุน

ผลจากการจัดสวัสดิการชุมชน

     1.กองทุนสวัสดิการชุมชนสามารถจัดสวัสดิการพื้นฐานสมาชิกครอบคลุม เกิด แก่ เจ็บ ตาย รวมประมาณ 13 ประเภท ได้แก่ สวัสดิการรับขวัญเด็กแรกเกิด   ทุนการศึกษา  จ่ายกรณีเข้ารักษาตัวในโรงพยาบาล     บำนาญผู้สูงอายุ สวัสดิการเสียชีวิต  จัดงานศพ  สวัสดิการผู้ด้อยโอกาส  คนพิการ  ทุนประกอบอาชีพ  ภัยพิบัติ  ฯลฯแม้จำนวนเงินจะไม่มากนักตามสถานะการเงินแต่ละกองทุนแต่การที่ตัวแทนกองทุนได้ไปเยี่ยมไข้หรือเป็นเจ้าภาพงานศพทำให้เกิดความภาคภูมิใจมีคุณค่าทางจิตใจ โดยมีผู้ได้รับสวัสดิการตรง 512,681 ราย เงินจ่ายสวัสดิการรวม 571.08 ล้านบาท จำนวนผู้รับสวัสดิการรักษาพยาบาล
มากที่สุด 221,233 ราย แต่จำนวนเงินจ่ายสวัสดิการเสียชีวิตมากที่สุด 244.90 ล้านบาท

   2.เกิดการฟื้นฟูระบบคุณค่า/ทุนทางสังคมที่มีอยู่เดิมในชุมชนมาประยุกต์ใช้จัดปรับให้สอดคล้องกับวิถีปัจจุบัน เช่น กองทุนสวัสดิการที่ตั้งอยู่ที่วัด ทำให้คนมาวัดเป็นวัดเป็นประจำ การใช้ระบบการเอาแรงช่วยเหลือกัน ผู้สูงอายุได้มีกิจกรรมร่วมกัน เกิดความสัมพันธ์ การถ่ายทอดภูมิปัญญาระหว่างผู้สูงอายุกับลูกหลาน ฯลฯ

   3.สวัสดิการชุมชนเป็นฐานในการเชื่อมโยง "คน"และงานพัฒนาด้านต่างๆในชุมชนเช่น การพัฒนาด้านสุขภาพอนามัย   การดูแลรักษาป่าชุมชน สนับสนุนการปลูกต้นไม้  การจัดการน้ำ   การพัฒนาที่อยู่อาศัยและสิ่งแวดล้อม  การพัฒนาเด็กและเยาวชน  สภาองค์กรชุมชน การฟื้นฟูวัฒนธรรม  ฯลฯ

   4.การช่วยเหลือดูแลกันกรณีเกิดภัยพิบัติทันต่อสถานการณ์ เช่น น้ำท่วม  ดินโคลนถล่ม ได้นำเงินกองทุนสวัสดิการมาจัดซื้ออาหาร สิ่งของจำเป็นเฉพาะหน้าจัดศูนย์ที่พักชั่วคราว  จัดอาหารสำหรับผู้ที่ยังอาศัยที่บ้าน  เป็นจุดกลางในการประสานความช่วยเหลือจากภายนอก  การหนุนช่วยกันระหว่างพื้นที่ไม่ประสบภัยกับพื้นที่ประสบภัย ฯลฯ

    5.การริเริ่มสวัสดิการใหม่ๆที่หลากหลายขึ้น ทั้งที่ใช้เงินกองทุนและสวัสดิการที่ไม่ใช้เงินกองทุน เช่น ใช้เงินกองทุนสวัสดิการไปก่อตั้งเป็นกองทุนที่อยู่อาศัย/ที่ดินทำกิน จัดซื้อที่ดิน/ก่อสร้างที่อยู่อาศัยสำหรับสมาชิกที่เดือดร้อน แล้วให้ผ่อนชำระคืน เช่าที่ดินสำหรับสมาชิกที่ไม่มีที่ทำกินปลูกผักปลอดสารพิษเพื่อสร้างอาชีพและอาหารปลอดภัย  การให้ทุนส่งนักเรียนไปศึกษาต่อด้านพยาบาลเพื่อกลับมาทำงานที่บ้านเกิด  การเปิดให้คนที่ไม่มีสถานะทางกฎหมาย เช่น ชนเผ่า  แรงงานเขมร พม่า ฯลฯ ที่เข้ามาอยู่ในหมู่บ้านเป็นระยะเวลานาน/แต่งงานกับคนในหมู่บ้านเป็นสมาชิกที่ได้รับสวัสดิการ  จัดให้มีธนาคารเลือดสำหรับผู้ป่วย  การปลูกต้นไม้ในที่ดินสาธารณะเพื่อรักษาสภาพแวดล้อม/เป็นบำนาญของสมาชิก ฯลฯ

     6.เกิดการทำงานร่วมกันระหว่างชุมชนกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น    องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเห็นประโยชน์ของงานที่ริเริ่มโดยชุมชนเข้ามาร่วมทำร่วมสนับสนุนนำไปสู่การพัฒนาการจัดสวัสดิการที่ดำเนินการโดยท้องถิ่น  เช่น การจัดสวัสดิการผู้สูงอายุ กองทุนสุขภาพตำบล ฯลฯ มีการปรับระเบียบ กติกาให้สอดคล้องกับการสนับสนุนชุมชน

     7.เกิดการทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐต่างๆ และภาคเอกชน   กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้ใช้พื้นที่กองทุนสวัสดิการชุมชนในการบูรณาการการทำงานจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้พื้นที่เป็นตัวตั้งเพื่อให้เกิดสวัสดิการถ้วนหน้าทุกกลุ่มเป้าหมาย การประสานภาคธุรกิจเอกชนมาสนับสนุนในการจัดสวัสดิการผู้ด้อยโอกาส หรือร่วมสมทบกองทุนสวัสดิการชุมชน การเตรียมการให้กองทุนสวัสดิการชุมชนจัดการการออมเพื่อการชราภาพเชื่อมกับกองทุนการออมแห่งชาติ  (กอช.) ฯลฯ

ข้อมูลกองทุนสวัสดิการชุมชน   (2 พ.ค.56) 

ข้อมูลการอนุมัติงบสมทบกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบล

ข้อมูล ณ  30/4/2556

            สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)