สตูลมีทรัพยากรธรรมชาติที่สมบูรณ์และหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นภูเขา น้ำตก และทะเลที่ยังคงมีความเป็นธรรมชาติแบบดั้งเดิม ที่ยังมีกลิ่นหอมหวนชวนให้หลงใหลอยากเที่ยวชม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ตำบลขอนคลาน อำเภอทุ่งหว้า ที่มีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล ทำให้การประมงเป็นอาชีพหลักของคนตำบลขอนคลาน แต่นโยบายภาครัฐได้บรรจุแผนพัฒนาประเทศโดยการสร้างท่าเรือน้ำลึกปากบารา ก็จะส่งผลกระทบต่อแหล่งทำมาหากินของชาวบ้านทั้งจังหวัดสตูล

จากประเด็นดังกล่าวทำให้มีการร่วมกลุ่ม “ชมรมประมงพื้นบ้านในปี พ.ศ.2541” เพื่อปกป้องทรัพยากรทางทะเล มีตัวแทนแกนนำหมู่บ้านละ 10 คน เพื่อต่อต้านการจับอวนรุน อวนลาก เครื่องมือจับสัตว์น้ำที่ผิดประเภท แต่ก็ยังมีนายทุนที่หวังผลประโยชน์เข้ามาทำลายธรรมชาติ

ต่อมา ในปี พ.ศ. 2551 ได้มีการจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน มีกลุ่มองค์กรเข้าร่วม 27 กลุ่ม ซึ่งครอบคลุ่มทุกกลุ่มอาชีพที่มีอยู่ในตำบล เพื่อแก้ไขปัญหาร่วมของชาวบ้านในเรื่องการจัดการทรัพยากรทางทะเล อย่างถูกต้องตามกฎหมาย และให้ความรู้ในด้านกฎหมายกับชาวประมง ได้ตระหนักถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นในอนาคต

ตำบลขอนคลาน ทำรายได้ให้กับตำบลไม่น้อยกว่า 25 ล้านบาทต่อปี มีเรือที่ออกทะเลต่อคืนไม่น้อยกว่า 191 ลำ และมีแหล่งจับสัตว์น้ำ 16 แหล่ง (ดอหมัน) เริ่มมีการถูกบุกรุกจากนายทุนทั้งในสตูล และจังหวัดใกล้เคียงที่เพียงรู้จักใช้แต่ไม่อนุรักษ์ ส่งผลให้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดกำลังจะลดน้อยลง ทำให้ชาวบ้านเริ่มวิตกกังวล และตระหนักคิดหาแนวทางการแก้ไขโดยใช้สภาองค์กรชุมชนเป็นเวทีเปิดของพี่น้องชุมชนตำบลขอนคลาน ได้พูดคุยกัน มีการวิเคราะห์ข้อมูล แผนที่ทำมือ การค้นหาต้นเหตุของปัญหาจากปัญหาหลักไปสู่สาเหตุของปัญหาย่อย ที่นำไปสู่ผลกระทบที่เกิดขึ้น, ปฏิทินฤดูกาล, พ.ศ.การเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ที่สำคัญๆ การจับจุดพิกัดด้วยเครื่อง GPS เพื่อลงพิกัดพื้นที่ที่มีปัญหาในเรื่องต่างๆ มาจนถึงปัจจุบัน

ข้อมูลดังกล่าวทำให้คนขอนคลานเห็นตัวตนจนทำให้สภาองค์กรชุมชนตำบลขอนคลานได้ประกาศตนเองเพื่อต่อต้านนายทุนตามระเบียบหรือกฎหมาย และจัดระเบียบการจัดการทรัพยากรทางทะเล โดยได้รับงบประมาณจากภาคีหนุนเสริมจากมูลนิธิสยามกัมมาจล และได้การสนับสนุนและเข้าร่วมกิจกรรม จากประมงอำเภอ ,อบต.ขอนคลาน ,สถานีพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลนที่ 37 ในการร่วมกันจัดค่ายเยาวชน ร่วมกิจกรรมปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำ ปลูกป่า และออกกฎระเบียบการใช้ทรัพยากรทางทะเลตำบลขอนคลาน

ผังวิเคราะห์ปัญหากึ่งโครงสร้างแบบรากเหง้าตำบลขอนคลาน

สถานการณ์ปัจจุบันสภาองค์กรชุมชนตำบลขอนคลานกำลังขับเคลื่อนงานในเรื่องการใช้กติการ่วม โดยออกเป็น ธรรมนูญชุมชน (ทำร่วมกับ อบต. หน่วยงานเกี่ยวกับประมง) เป็นอันดับแรก เพราะเป็นหัวใจหลักของชุมชน เรื่องต่อไปเป็นการส่งเสริมการมีอาชีพของคนในชุมชน เช่น การทำหัตกรรม การแปรรูปสัตว์น้ำ เพื่อเพิ่มมูลค่าของสินค้า (หน่วยงานหนุนเสริม เกษตรจังหวัด กศน. อบต. ประมง พช.) ,การดำรงชีวิต แบบ เศรษฐกิจพอเพียง เช่น การทำบัญชีครัวเรือน ,ส่งเสริมอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ และจัดตั้งธนาคารชุมชน (จัดทำเอง และให้รัฐสนับสนุน) ตามลำดับ  

สู่การปฏิรูปของคนตำบลขอนคลานให้ความสำคัญกับชุมชนหรือพื้นที่เป็นหลัก ใช้สภาองค์กรชุมชนเป็นเวทีกลางที่ทุกภาคส่วนมาทำงาน และแก้ไขปัญหาร่วมของพี่น้อง พัฒนาจนเกิด “ธรรมนูญชุมชน” นำไปสู่การอนุรักษ์ ฟื้นฟู แหล่งที่ทำกิน ป้องป้องพื้นที่ทางทะเลไม่ให้ใครเข้ามาทำลาย นโยบายภาครัฐต้องฟังความคิดเห็นจากภาคประชาชน และเห็นผลประโยชน์สุขของชาวบ้าน เพื่อการอนุรักษ์วัฒนธรรม และประเพณี วิถีดั้งเดิมให้คงอยู่กับลูกหลานชาวเลต่อไป