เมื่อวันที่ 6-7 กันยายน 2557 ที่ผ่านมา สภาองค์กรชุมชนตำบลแกใหญ่ ต.แกใหญ่ อ.เมือง จ.สุรินทร์ ได้พาสมาชิกองค์กรชุมชน ต.แกใหญ่ ร่วมกันทำขนมพื้นบ้านอีสานใต้ เพื่อเตรียมงานการแซโฏนตาหรือบูชาบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว
นางสมจิต สอนกล้า ประธานสภาองค์กรชุมชนตำบลแกใหญ่ กล่าวว่า แซนโฏนตาเป็นประเพณีที่มีกันมายาวนานของชนเผ่าอีสานใต้จังหวัดสุรินทร์ คือ การบูชาบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว ให้ได้รับกุศลผลบุญที่ลูกหลานอุทิศให้ ซึ่งตรงกับแรม 14 ค่ำเดือน 10 ของทุกปี โดยวันดังกล่าวจะเป็นวันรวมญาติ ซึ่งจะพร้อมใจกันหยุดภาระหน้าที่การงานทั้งหมดแล้วนัดหมายไปรวมกัน ที่บ้านที่เป็นจุดศูนยกลางของครอบครัว โดยเฉพาะบ้านของผู้ที่อาวุโสที่สุดของครอบครัว พร้อมกับเตรียมของเซ่นใหว้ เช่น ไก่ เนื้อ หมู ปลา ข้าวสาร ข้าวสวย ผลใม้ กระยาสารท และข้าวต้มมัด นำมาใส่กระเชอโฏนตา เพื่อใหว้ และระลึกถึงบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว
ประเพณีโฏนตานอกจากจะเป็นการอุทิศบุญกุศลให้แก่ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว ยังเป็นกุศโลบายของบรรพบุรุษที่มุ่งจุดหมายให้ลูกหลานได้แสดงออกถึงความกตัญญููต่ดผู้ที่มีพระคุณ และมีโอกาศพบปะญาติมิตรเพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน เกิดความสามัคคีระหว่างพี่น้องในตระกูลเดียวกัน และญาติมิตรได้ช่วยเหลือพึ่งพาซึ่งกันและกัน
ทั้งยังมีความเชื่อว่าวันแซนโดนตา ถ้าลูกหลานคนใดไม่ได้จัดทำหรือไม่ไปร่วมแซนโดนตาโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร โฏนตาหรือบรรพรุษอาจไม่พอใจ ส่งผลให้การดำรงชีวิตการทำมาหากินไม่ราบรื่น จิตใจไม่เป็นสุข ด้วยความเชื่อนื้ทุกคนจึงพยายามไปร่วมพิธีหรือจัดเครื่องเซ่นที่บ้านเกิดของตนให้ได้ เพื่อความเป็นสิริมงคลกับตนเองและครอบครัว ให้มีความเจริญรุ่งเรืองในหน้าที่การงานต่อไป
