“แรงงานนอกระบบค่ะ ไม่ใช่แรงงานต่างด้าวนะ”
เป็นคำบอกเล่าของคณะทำงานศูนย์ประสานงานแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงรายมาโดยตลอด เพราะคนส่วนใหญ่ยังคงเข้าใจว่าแรงงานนอกระบบเป็นแรงงานต่างด้าว แต่ความจริงแล้วแรงงานนอกระบบ หมายถึง ผู้ใช้แรงงานที่ทำงานโดยไม่มีสัญญาการจ้างงานที่เป็นทางการ หรือไม่มีนายจ้างตามความหมายของกฎหมายแรงงาน ไม่ได้ทำงานอยู่ในสถานประกอบการของนายจ้าง ไม่มีค่าจ้างหรือค่าตอบแทนที่แน่นอน หรือเป็นผู้ประกอบอาชีพอิสระ หรือเป็นผู้ที่ทำงานชั่วคราว แรงงานอกระบบจึงเป็นแรงงานที่ไม่ได้อยู่ในกรอบความคุ้มครองของกฎหมายคุ้มครองแรงงาน กฎหมายประกันสังคม ทำให้ไม่มีหลักประกันความมั่นคงใดๆ ในการทำงาน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องงานที่มั่นคง ค่าตอบแทนแรงงานที่เป็นธรรม สุขภาพความปลอดภัยในการทำงาน และความมั่นคงในการดำรงชีวิตเมื่อเข้าสู่วัยชรา
ในประเทศไทยมีแรงงานนอกระบบจำนวน ๒๕.๑๐ ล้านคน ส่วนแรงงานในระบบมีเพียง ๑๔ ล้านคน เท่านั้น (ข้อมูลจาก ณ ๒ กันยายน ๒๕๕๖ : ศูนย์ข้อมูลแรงงานแห่งชาติ กระทรวงแรงงาน ) จากข้อมูลดังกล่าวจึงมีความจำเป็นในการพัฒนาคุณภาพชีวิตแรงงานนอกระบบ ซึ่งถือเป็นแรงงานส่วนใหญ่ของประเทศไทย วันที่ ๒๐ กันยายน ๒๕๕๖ ที่ผ่านมา ได้มีการแต่งตั้งอนุกรรมการบริหารแรงงานนอกระบบแห่งชาติขึ้น พร้อมกำหนดแผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการแรงานนอกระบบ พ.ศ. ๒๕๕๕-๒๕๕๙ ไว้ ๓ ยุทธศาสตร์ คือ๑) ขยายขอบเขตการคุ้มครองแรงงานและสร้างหลักประกันทางสังคม ๒) เสริมสร้างองค์ความรู้และพัฒนาสมรรถนะแรงงานนอกระบบเพื่อขยายโอกาสการมีงานทำ ๓) เพิ่มสมรรถนะการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบ โดยต่อมาได้มีการจัดตั้งอนุกรรมการบริหารแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย ขึ้นเมื่อวันที่ ๑๑ กุมภาพันธุ์ ๒๕๕๗
ในส่วนนี้ทำให้ตัวแทนของศูนย์ประสานงานแรงงานนอกระบบ จังหวัดเชียงราย ได้มีโอกาสเป็นอนุกรรมการบริหารแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นภารกิจที่สำคัญในการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการกำหนดยุทธศาสตร์ด้านแรงงานจังหวัดเชียงราย ปี พ.ศ. ๒๕๕๗-๒๕๖๑
ซึ่งศูนย์ประสานงานแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย เป็นองค์กรภาคประชาชนที่เชื่อมร้อยภาคีความร่วมมือภาคส่วนต่างๆ จาก ๘ เครือข่าย ๒๑ องค์กร เช่น เครือข่ายสภาองค์กรชุมชน จังหวัดเชียงราย ศูนย์หลักประกันสุขภาพ เครือข่ายชาติพันธุ์ เครือข่ายสวัสดิการชุมชน ชมรมคนพิการอำเภอเวียงชัย กลุ่มแกนนำผู้หญิงฮักสุขภาพ สภาเด็กและเยาวชน และเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนและกลุ่มอาชีพ โดยมีเป้าหมายในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มแรงงานนอกระบบให้ดีขึ้น แรงงานนอกระบบของจังหวัดเชียงรายส่วนใหญ่เป็นกลุ่มเกษตรกร ร้อยละ ๕๓.๒ จากการสุ่มเก็บตัวอย่างของศูนย์ประสานงานแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย ร่วมกับ อนุกรรมการบริหารจัดการแรงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย และนักวิชาการ จากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จำนวน ๑,๘๐๐ คน จาก ๑๘ อำเภอนั้น ชี้ชัดว่าวัยแรงงานนอกระบบส่วนใหญ่อยู่ในช่วงอายุ ๔๕-๕๔ ปี ระดับการศึกษาอยู่ในระดับปฐมศึกษา และมีแรงงานผู้พิการจำนวน ร้อยละ ๔ ของกลุ่มตัวอย่าง และไม่ได้รับสวัสดิการ รวมถึงประสบอุบัติเหตุในการทำงานและมีความเสี่ยงเกี่ยวกับอาชีวอนามัยความปลอดภัยจากการทำงานด้านสารพิษเคมี ร้อยละ ๒๒.๒
ศูนย์ประสานงานแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย ได้มีการขับเคลื่อนงานมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ ปี พ.ศ. ๒๕๔๘ อนุกรรมการบริหารจัดการแรงงานนอกระบบ จึงให้เกียรติกับศูนย์ประสานงานฯ ในฐานะองค์กรภาคประชาชนที่มีการเชื่อมโยงเครือข่ายภาคีความร่วมมือต่าง ๆ เป็นองค์กรหลักที่จะร่วมดำเนินงานพัฒนาคุณภาพชีวิตแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงรายร่วมกัน
นอกจากนี้เครือข่ายสภาองค์กรชุมชน จังหวัดเชียงราย ได้ให้ความสำคัญกับประเด็นนี้อย่างมาก เนื่องจากกลุ่มองค์กร/เครือข่ายฯ ที่จดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลส่วนใหญ่ ถึงร้อยละ ๘๐ เปอร์เซ็น เป็นกลุ่มอาชีพ ที่ขับเคลื่อนด้านเศรษฐกิจและทุนชุมชน รวมถึงมีเครือข่ายชาติพันธุ์ก็ต้องการเข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดยุทธศาสตร์ด้านแรงงาน เนื่องจากเป็นกลุ่มคนชายขอบที่ได้รับผลกระทบไม่น้อย หากมีการเปิดประชาคมอาเซียน ภายในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ ซึ่งมีทั้งกลุ่มที่ต้องการพัฒนาฝีมือแรงงาน กลุ่มที่ต้องการสิทธิสถานะความเป็นคนไทย และยังมีกลุ่มคนแรงงานข้ามชาติที่ยังไม่ได้ลงทะเบียนตามกฎหมายแรงงาน หรือที่หลายคนเรียกว่าแรงงานต่างด้าวนั่นเอง ซึ่งในส่วนของภาคราชการ ถือว่า แรงงานต่างด้าวที่ขึ้นทะเบียนก็คือ แรงงานในระบบ แต่สิ่งที่ยังเป็นกังวลของกลุ่มพี่น้องชาติพันธุ์ที่ยังไม่ได้รับสิทธิสถานะความเป็นคนไทย จะถูกพัฒนาหรือไม่อย่างไร เรื่องนี้ยังไม่มีคำตอบ
วันที่ ๑๐ กันยายน ๒๕๕๗ ศูนย์ประสานงานแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย เครือข่ายสภาองค์กรชุมชน จังหวัดเชียงราย ร่วมกับ อนุกรรมการบริหารแรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงราย จึงจัดเวที “พัฒนากลไกและศักยภาพ เพื่อขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์แรงงานนอกระบบจังหวัดเชียงรายสู่การปฏิบัติ ได้อย่างไร” ขึ้น ณ โรงแรมทีคการ์เด้น สปา แอนด์ รีสอร์ทเชียงราย เพื่อสร้างความเข้าใจ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ รวมถึงร่วมกันกำหนดแผนปฏิบัติระดับพื้นที่ และระดับจังหวัด จำนวน ๑๔๔ คน โดยมีสมาชิกศูนย์ประสานงานแรงงานนอกระบบ สมาชิกสภาองค์กรชุมชน จังหวัดเชียงราย เครือข่ายอาสาสมัครแรงงาน สำนักงานสังกัดกระทรวงแรงงาน หัวหน้าหน่วยงานภาคราชการในจังหวัด และตัวแทนสำนักงานกองทุนสร้างเสริมสุขภาพแห่งชาติ (สสส.) ให้เกียรติเข้าร่วมเสวนา
จากความร่วมมือ และการสร้างการมีส่วนร่วม ทุกภาคส่วน ในการขับเคลื่อนแผนงานยุทธศาสตร์บริหารจัดการแรงงานนอกระบบ จังหวัดเชียงราย นับได้ว่าเป็นมิติใหม่ของประเทศ และเป็นพื้นที่ต้นแบบนำร่อง หนึ่งในยี่สิบจังหวัดของประเทศไทย ที่ภาครัฐ ภาคประชาชน กลุ่มแรงงานนอกระบบ ให้ความสำคัญกับกลุ่มแรงงานนอกระบบ รากหญ้า ที่อาศัยอยู่ตามชายขอบ ได้เข้ามีส่วนร่วมในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเอง.
