ทำเนียบรัฐบาล/ วันนี้ (31 ตุลาคม 2557) กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ร่วมกับสหพันธ์พัฒนาองค์กรชุมชนคนจนเมืองแห่งชาติ (สอช.) เครือข่ายที่ดินแนวใหม่ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง (คทช.) และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) ร่วมจัดพิธีมอบนโยบายแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน เนื่องในงานวันที่อยู่อาศัยโลกประเทศไทย ปี 2557 ณ ตึกสันติไมตรี ทำเนียบรัฐบาล กรุงเทพฯ โดย ฯพณฯ รองนายกรัฐมนตรี (นายยงยุทธ ยุทธวงศ์) ให้เกียรติเป็นประธานในพิธี รับข้อเสนอขบวนชาวบ้านที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน และมอบโล่รางวัล ซึ่งมีผู้เข้าร่วมงานจากทั่วประเทศประมาณ 500 คน

          นายยงยุทธ ยุทธวงศ์ รองนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า ผมยินดีที่จะรับข้อเสนอและนำเสนอต่อนายกรัฐมนตรี ซึ่งได้ทราบว่ามีการนำเสนอเป็นประจำทุกปี แต่ไม่ทราบว่ามีอะไรเกิดขึ้นบ้าง ในปีนี้ผมจะนำไปเสนอต่อท่านนายกฐมนตรีร อาจจะไม่เกิดขึ้นทั้งหมดตามที่ท่านคาดหวัง แต่ท่านนายกได้สนับสนุนในเรื่องนี้ ข้อแนะนำคือ หัวข้อที่ท่านพูดเป็นการแบ่งปันที่ดินของรัฐ การใช้คำนี้ทำให้น่าตกใจโดยเฉพาะผู้ที่ดูแลทรัพยสมบัติของรัฐ ผมอยากจะเรียกว่าการมีส่วนร่วมในที่ดินของรัฐ ดีกว่าการแบ่งปันที่ดินของรัฐ

สำหรับท่านผู้แทนจากสหประชาชาติ ที่กล่าวว่าวันนี้ไม่ใช่วันที่อยู่อาศัยของโลก แต่เป็นวันซิตี้เดย์ของโลก ซึ่งเชื่อมโยงกับแนวโน้มของโลกที่ต้องการพัฒนา ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญ ฝากสารไปยังท่านเลขาธิการเลขาสหประชาชาติที่ท่านให้ความสำคัญกับโครงการบ้านมั่นคงของประเทศไทย ที่นำไปเสนอเป็นตัวอย่างของโลก ซึ่งเราควรดีใจ ผมได้เห็นจากนิทรรศการว่าไม่ใช่แค่เรื่องบ้าน แต่เป็นเรื่องทั้งหมด ทั้งบ้านมั่นคง เมืองมั่นคงและประเทศที่มั่นคง เราจะต้องโยงกันกับเรื่องต่างๆ ทั้งหมด เพราะฉะนั้นเรื่องของชุมชนมั่นคงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เรื่องวันที่อย่าอศัยโลกเราต้องดูเป็นภาพใหญ่

นายยงยุทธ กล่าวต่อว่า หัวข้อเสียงจากสลัมก็ฟังดูดี แต่ผมคิดว่าน่าจะหาคำที่ฟังดูดีกว่า พวกท่านมีทั้งที่มาจากที่ปรับปรุงที่อยู่อาศัยมาแล้วและยังไม่ปรับปรุง ดังนั้น จึงควรเปลี่ยนเป็นเสียงจากชุมชน รัฐบาลมีความยินดีว่าชุมชนท้องถิ่นมีความเข้มแข็งแล้ว และอยากให้เข้มแข็งยิ่งขั้นไปอีก เพราะรัฐบาลไม่สามารถแก้ไขปัญหาของท่านได้ทั้งหมด ซึ่งท่านจะต้องลุกมาแก้ไขปัญหาของพวกท่านเองด้วย

“รัฐบาลปัจจุบันมีนโยบายส่งเสริมและสนับสนุนในเรื่องนี้ โดยกำหนดไว้ในนโยบายของรัฐข้อที่ 3 ซึ่งมีความชัดเจนว่าต้องลดความเหลื่อมล้ำของสังคมและการสร้างโอกาสในการเข้าถึงบริการของรัฐ ซึ่งงานสำคัญที่จะให้มีการดำเนินการ คือ การพัฒนาระบบการคุ้มครองทางสังคม มีระบบการออมของประชาชม ผมมยอมรับว่าแม้ว่าที่ผ่านมารัฐจะดำเนินการเรื่องนี้อยู่แล้ว แต่รัฐบาลจะต้องทำให้มีประสิทธิภาพและความั่นคงขึ้นไปอีก เรื่องสวัสดิการก็เป็นเรื่องสำคัญสำหรับคนจนหรือคนด้อยโอกาส”

เรื่องที่ดินเป็นเรื่องที่มีความอ่อนไหวมาก เราต้องหาทางกระจายสิทธิ์การถือครองที่ดินให้แก่ผู้ที่ไม่ได้อยู่ในที่ที่รุกล้ำ  และออกมาตรการป้องกันการเปลี่ยนมือไปอยู่ในมือผู้ที่ไม่ใช่เกษตรกร ผมยินดีมากที่ชุมชน ใช้เทคโนโลยีดาวเทียมสำรวจและวิธีการทำแผนที่ที่ทันสมัย ชาวบ้านรู้เรื่องเทคโนโลยี ไม่ใช่ฝ่ายรัฐทำย่างเดียว ชาวบ้านสามารถใช้แผนที่ GIS ซึ่งสามารถนำมาเทียบกันได้ และสามารถตกลงกันได้ สามารถดำเนินการใช้ที่ดินแก้ปัญหาเรื่องอาศัยหรือทำอาชี่พของราษฎรได้ ซึ่งสอดคล้องกับข้อ 9 ที่ว่าในเรื่องการรักษาความมั่นคงของฐานทรัพยากรและการสร้างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ซึ่งได้ให้ความสำคัญในการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินรัฐ จัดทำแนวเขตที่ดินรัฐให้ชัดเจน เร่งกระบวนการพิสูจน์สิทธ์การถือครองที่ดิน และแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินรัฐโดยยึดแนวพระราชดำริที่ให้ประชาชนอยู่ร่วมกับป่าได้ นายยงยุทธ กล่าว

เมื่อเช้าผมได้คุยกับอธิบดีกรมป่าไม้ถึงสิ่งที่เรากำลังทำว่าเป็นสิ่งที่เหมาะสม ถูกต้องและดำเนินการอย่างแข็งขัน เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ท่านนายกให้ความสำคัญ เมื่อเร็วๆ นี้ท่านเป็นประธานของคณะกรรมการที่ดินแห่งชาติ ซึ่งกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นฝ่ายเลขา มีนโยบายที่จะจัดสรรที่ดิน แต่ไม่ได้ออกเอกสารสิทธิ์ให้กับบุคลน แต่ออกร่วมในพื้นที่ของรัฐ เช่น พื้นที่ธนารักษ์ พื้นที่ของกระทรวงเกษตร พื้นที่ต่างๆ เหล่านี้ที่มีปัญหาดูว่ามีที่ตรงไหนสามารถจัดเป็นที่ทำกินร่วมได้

จากการรายงานของชุมชนทำให้ทราบว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานที่รับผิดชอบดูแลที่ดิน ทำงานร่วมกันอย่างแข็งขัน โดยใช้เทคโนโลยีแผนที่สารสนเทศภูมิศาสตร์ ทำให้การทำงานลุล่วงไปได้ อย่างกรณีที่ดินบูโด – สุไหงปาดี มีระบบป้องกันที่ดินเปลี่ยนมือ หรือสูญเสียที่ดินโดยใช้เรื่องการจัดสิทธิร่วมของชุมชนแทนสิทธิแบบปัจเจก และมีกองทุนที่ดินที่ถือเป็นธนาคารที่ดินระดับชุมชนท้องถิ่นท่าน่าจะสามารถเชื่อมโยงกับธนาคารที่ดินในระดับชาติได้   

          จากข้อเสนอนโยบายในการแก้ไขปัญหาทิ่อยู่อาศัยและที่ดินทำกินที่เครือข่ายชุมชนร่วมกันเสนอนั้น บางเรื่องก็เป็นไปตามนโยบายที่รัฐบาลได้แถลงไว้แล้ว  แต่เนื่องจากเรื่องทิ่ดินเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับหลายหน่วยงานและกฎหมายหลายฉบับ คงต้องนำข้อเสนอเหล่านี้ไปหารือในรายละเอียดร่วมกันต่อไป  รวมทั้งในช่วงนี้ที่มีการทำงานของเพื่อปฏิรูปประเทศไทย ซึ่งได้มีสมาชิกสภาปฏิรุปเรียบร้อยแล้ว ขอให้เครือข่ายชุมชนได้ร่วมกันเสนอแนวทางการปฏิรูปทิ่ดิน ซึ่งเป็นเรื่องหนึ่งที่ต้องมีการปฏิรูปไปพร้อมกันด้วย

ท้ายที่สุดนี้ ผมขอขอบคุณทุกท่านที่มีความมุ่งมั่นตั้งใจที่จะร่วมกันแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกินซึ่งถือเป็นปัญหาที่มีความซับซ้อนไม่สามารถแก้ไขได้โดยรัฐบาลเพียงฝ่ายเดียว แต่ชุมชนท้องถิ่นซึ่งเป็นเจ้าของปัญหาปัญหาจะต้องมีส่วนร่วมกับรัฐบาลหน่วยงานรัฐและผู้ที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วน นายยงยุทธ กล่าวในตอนท้าย

อย่างไรก็ตาม ผู้แทนขบวนองค์กรชุมชน (นายสมบูรณ์ สิ่งกิ่ง) ได้มอบข้อเสนอที่มาจากการรับฟังเสียงสะท้อนจากฐานล่าง ที่ผ่านการสังเคราะห์เห็นชอบร่วมกัน ซึ่งมีสาระสำคัญ ดังนี้ 1) ให้รัฐบาลประกาศนโยบายการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัย และที่ดินทำกิน โดยชุมชนท้องถิ่น เป็นวาระแห่งชาติ 2) ขอให้แก้ไขระเบียบการใช้ที่ดินของรัฐ  เพื่อให้ชุมชนสามารถเข้าถึงบริการของรัฐ การใช้ที่ดินรัฐรองรับการแก้ไขปัญหา ที่เอื้อต่อการแก้ปัญหาการขาดแคลนที่ดิน  และที่อยู่อาศัยของคนยากจน โดยใช้แนวทางกรรมสิทธิ์ร่วมของชุมชน 3) ให้มีการตั้งคณะอนุกรรมการการแก้ไขปัญหาที่ดิน และที่อยู่อาศัยระดับจังหวัด  ให้คณะกรรมการประกอบด้วย ชุมชน ท้องถิ่น สถาบันการศึกษา ประชาสังคม หน่วยงานที่เกี่ยวข้องระดับจังหวัด เพื่อดำเนินการแก้ไขปัญหา และตัดสินใจสู่ระดับพื้นที่จังหวัด เพื่อรองรับคณะกรรมการแก้ไขปัญหาที่ดินและที่อยู่อาศัยระดับชาติ

4) จัดให้มีกองทุนสนับสนุนการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน แก่กองทุนระดับตำบล เพื่อให้สอดคล้องกับนโยบายกระจายอำนาจ และใช้พื้นที่เป็นตัวตั้งในการแก้ไขปัญหา 5) สนับสนุนการแก้ไขปัญหาและวางแผนการจัดการทรัพยากร โดยใช้รูปแบบการจัดการที่อยู่อาศัยและการจัดการที่ดินแนวใหม่ ที่เน้นการมีส่วนร่วมของคนในเมืองและชุมชนท้องถิ่น เพื่อความยั่งยืน และ 6) ขอให้รัฐบาล สนับสนุนงบประมาณในการแก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัย และที่ดินทำกินของพี่น้องคนจนอย่างต่อเนื่อง และงบประมาณที่สนับสนุนขอให้งดเว้นการจัดเก็บภาษีตามกฏหมายภาษีอากร นายสมบูรณ์ กล่าว

ด้านนายพลากร วงค์กองแก้ว ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน กล่าวรายงานมีใจความโดยสรุปว่า วันนี้เราถือโอกาสได้เข้ามาเยี่ยมเยียนทำเนียบ ซึ่งวันนี้เป็นส่วนหนึ่งของการจัดงานวันที่อยู่อาศัยโลกที่คนในเขตเมืองและชนบททั่วโลกจัดงานที่อยู่อาศัย เมื่อวันที่ผ่านมาพวกเราได้ร่วมกันจัดงานสำคัญที่เราทำกันทุกปี มีคนเข้าร่วมประมาณ 2,000 คน แบ่งเป็นชุดเรียนรู้ว่าด้วยเรื่องกองทุนเมือง ผังตำบล การจับพิกัด การจัดการดินน้ำ ป่า รวมทั้งการบริหาร จะได้นำความรู้และสิ่งต่างๆ ที่เราคิดค้นไปสู่การปฏิรูปประเทศไทย

จากการทำงานร่วกมันในลักษณะของเมืองมาอย่างยาวนาน การทำงานรูปแบบบ้านมั่นคงที่พัฒนาไปสู่การทำทั้งเมือง การพัฒนาเรื่องอาชีพ กองทุนเมือง และการทำงานร่วมกับทุกภาคส่วน ซึ่งไม่ได้ทำแค่เรื่องบ้าน สิ่งที่เป็นปริมาณเกือบ 100,000 หน่วย กระจายใน 72 จังหวัด เราเสนอต่อรัฐบาลว่าจะทำอย่างไรที่จะให้การเคลื่อนตัวขนาดใหญ่ของเมืองเป็นวาระสำคัญของการพัฒนาประเทศ

นายพลากร กล่าวต่อว่า ส่วนชนบทเราได้ทำเรื่องที่ดินทำกิน สวัสดิการชุมชน ประมาณ 6,000 ตำบล เศรษฐกิจและทุนนำร่องประมาณ 300 ชุมชน ขณะเดียวกันทั้งขบวนเมืองและที่อยู่อาศัย พยายามรวมเป็นโครงสร้างชุมชนท้องถิ่นที่เข้มแข็ง ซึ่งชาวบ้านได้ทำมาอย่างต่อเนื่อง และได้ทำเป็นสาระสำคัญสู่การปฏิรูป

ขบวนการภาคประชาชนที่ทำมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งได้มีการร่วมมือกับท้องที่ ท้องถิ่น หน่วยงานภาคีในระดับพื้นที่และระดับนโยบาย ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านคุณภาพชีวิต คนในชุมชน และเกิดพลังในการเปลี่ยนแปลง เราเชื่อว่าถ้าเราทำไปอีกระยะ คือ เนื้อหาสำคัญของการปฏิรูปประเทศ ทำอย่างไรให้เป็นเนื้อหาเชิงนโยบายของประเทศต่อไป

ทั้งนี้ภายในงานมีการมอบโล่รางวัลผลงานดีเด่น ในการสร้างความร่วมมือการจัดการที่ดินและที่อยู่อาศัย ประเภทบุคคล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและผู้ว่าราชการจังหวัด และมอบโฉนดที่ดินจากการแก้ไขปัญหาที่ดินบริเวณอุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี และมอบนโยบายการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน ในงานสัมมนาที่กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ และหน่วยงานต่าง ๆ ร่วมกันจัดขึ้น เนื่องในวันที่อยู่อาศัยโลก ประจำปี ๒๕๕๗ ในครั้งนี้ด้วย