เมื่อวันที่ 18 ธันวาคม 2557 นางสาวสมสุข บุญญะบัญชา คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ สปช. เสนอความคิดเห็น ให้ข้อแนะนำองค์กรชุมชน และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ในการสัมมนาคณะกรรมการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) ร่วมกับองค์กรชุมชน ภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ผู้บริหาร และเจ้าหน้าที่ ณ ห้องประชุมไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม ชั้น 1 พอช.

โดยระบุว่า ขบวนองค์กรชุมชนคือผู้ที่ทำให้การปฏิรูปที่เป็นจริง วันนี้เมื่อเทียบกับ 10 ปีที่ผ่านมา การพัฒนาในขบวนองค์กรชุมชนมีความก้าวหน้ามากขึ้น สังเกตจากการที่ทุกกลุ่มพูดถึงเรื่องชุมชน เรื่องการพัฒนาโดยชุมชนอยู่ในกระแสอยู่ในความคิดของคนในสังคม ที่มองว่าคนในชุมชนท้องถิ่นต้องเป็นหลักในการทำทุกเรื่อง ทั้งด้านทรัพยากร การศึกษา ฯลฯ เป็นต้น เป็นการพัฒนาที่ต้องให้คนในชุมชน ให้ท้องถิ่นเข้ามามีส่วนในการจัดการ ไม่เคยมียุคไหนที่สังคมตระหนักถึงความสำคัญของชุมชนท้องถิ่น มองว่าเป็นหลักในการสร้างการเปลี่ยนแปลง ต้องกระจายอำนาจให้คนทั้งพื้นที่ ซึ่งนอกจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแล้ว ต้องลงไปที่ชุมชน แล้วชุมชนร่วมกันจัดการ วันนี้คำพูดจา ภาษาของผู้คนในเรื่องการพัฒนาเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก

นางสาวสมสุข ให้ข้อเสนอแนะต่อว่า โจทย์คือ เราจะออกแบบการพัฒนาประเทศ กลไก ฏหมาย ให้รองรับกับศักยภาพที่มีอยู่ ให้ประเทศเดินไปข้างหน้าได้อย่างไร วันนี้ความเข้าใจไปแล้ว แต่จะมีกลไกอย่างไร หน่วยงาน ต่างๆ ก็คิดมาในทิศนี้ จะไปได้ดีแค่ไหนอยู่ที่ขบวนชุมชน เพราะเราคือคนทำ เราคือคนแจวเรือ เราคือผู้สร้างการเปลี่ยนแปลง กระบวนการที่เราทำมาถึงวันนี้เริ่มขึ้นเหนือน้ำ แต่ไปสู่ทิศไหนยังไม่รู้

วันนี้การปฏิรูปข้างล่างมีโอกาสสร้างเนื้อหาการเปลี่ยนแปลงมากขึ้น เนื้อหาการบริหารท้องถิ่นอย่างมีหลายฝ่ายมาร่วมด้วย แม้การออกแบบยังไม่ชัดเป็นสภาท้องถิ่น มีสภาองค์กรชุมชน มีตัวแทนสภาพลเมือง เป็นเวทีเชื่อมโยงองค์กรกลไก เป็นเวทีกลาง แม้ในอีก 5 ปี ยังค่อกแค่กแต่การเกิดขึ้นของสภาองค์กรชุมชนนั้น ก็สามารถปรับความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างเรากันเอง เรากับหน่วยงาน กับสังคม วันนี้สภาองค์กรชุมชนเริ่มเปลี่ยนจากการหาสมดุล ที่ผ่านมาสภาองค์กรชุมชนมีส่วนบ้างในการเปลี่ยน ที่เราสร้างขึ้นมา ขยับเปลี่ยนความสัมพันธ์ในองค์ประกอบทางสังคม เป็นรูปแบบที่ใช่ สร้างเนื้อหาขึ้นมาจากการปฏิบัติ เรียนรู้จัดตัวเองไปตามสภาพซึ่งเป็นสิ่งที่สำคัญ กำลังขับเคลื่อนไปสู่องค์กรท้องถิ่น ที่ร่วมกันพัฒนาท้องถิ่นทุกเรื่องอย่างสัมพันธ์ ไม่ใช่เรื่องโครงการเสร็จจบไป แต่สร้างสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน โดยทุกคนมาร่วมคิด

ระบบประเทศเราจะมีสาระมากหรือน้อย เราต้องออกแรงช่วยสร้าง ตามแบบไทยๆ ที่ผสมผสาน ในแบบประนีประนอม สร้างความพอใจทุกฝ่าย เรียนรู้ไปในทุกเรื่อง ซึ่งเราต้องเป็นผู้นำที่ต้องเดินหน้าต่อไป การที่เราคิดเรื่องการวางทิศทางที่สำคัญ เรื่องตัวชี้วัด เรื่องข้อมูล มีการวัดเป็นวิทยาศาสตร์มากขึ้น ตรงไหน อย่างไร เพราะอะไร มีแผน มีการร่วมคิดร่วมทำ ถ้าให้ดีควรดูผลการพัฒนา ว่ามีคนจนน้อยลงไหม หนี้หายไปหรือไม่ รายได้ดีขึ้น อาชีพมั่นคงหรือไม่ จะเป็นรูปธรรมดีเป็นการวัดที่ดี ที่สำคัญระบบของเราไปถึงทุกคนไหม คนอื่นๆเกี่ยวด้วยหรือไม่ ระบบที่ตั้งหลักได้แล้วเป็นการขยายฐานข้างล่างด้วยหรือเปล่า นางสาวสมสุข กล่าว

ส่วนการวางทิศทางเรื่องการพัฒนาผู้นำนั้นก็สำคัญ แต่ต้องไม่ใช่เพียงไม่กี่คน นั่นไม่พอต้องขยายฐานให้กว้างในการพัฒนาคนทั้งพื้นที่จะมาอยู่ในกระบวนการพัฒนาได้อย่างไร เป็นคนที่ตื่น เชื่อมั่น พัฒนาได้ มีความคึกคัก ใช้กิจกรรมทำให้คนตื่น มองคนเป็นทรัพยากร เป็นทุนที่หลับไหล เมื่อตื่นขึ้นมาแล้วจะมีแรงเยอะ มีความสามารถ มีความกล้า ซึ่งเราต้องออกแบบใส่ลงไปในทุกกิจกรรม เราต้องคิดทำทั้งเมือง โยงเข้ามาทั้งหมด ดึงคนทุกคนเข้ามาได้อย่างไร คิดถึงคนข้างล่าง ต้องเปิดออกไปสู่ชุมชน ตำบลให้เก่ง มีความสามารถให้มากที่สุดได้อย่างไร

การพัฒนาคือกระบวนการให้ การให้ทำให้เกิดการเอื้อเฟื้อ เชื่อมั่น มีสาระของจิตวิญญาณ ขบวนการที่เดินหน้าต่อ แม้วันนี้เรามาไกลแต่ต้องไปสู่การสร้างคุณภาพต่อไป ดูต้นทุนที่วันนี้เราโยงได้แล้ว วันนี้เรามีทุนของเราแล้ว เป็นเครื่องมือที่จะเดินตามที่เราบอก เอาทุนให้มีกำลังพาคนเดินไปข้างหน้า หรือทุนคน ทรัพยากร ความรู้ จิปาถะ ทำให้เข้าถึงคนส่วนใหญ่ ทำให้ผู้คนหายจน ซึ่งมีความสามรถเราแก้ได้ แล้วระบบจะต้องมาต่อเชื่อมกับเรา

อย่างไรก็ตามทิศทางต่อไป นอกจากสภาองค์กรชุมชนที่จะลงลึก ในมิติใหม่จะเป็นทิศการสร้างองค์กรท้องถิ่นในยุคสมัยใหม่ ที่องค์กรท้องถิ่นเป็นของประชาชน นับเป็นความท้าทาย เป็นระบบที่เอื้อต่อคนทุกคนได้ แล้วบทบาท พอช.จะหนุนเสริมได้อย่างไร ด้านหนึ่งเจ้าหน้าที่ก็ต้องเรียนรู้การทำงานกับขบวนองค์กรชุมชน มีหน้าที่เอื้ออำนวย อาจไม่เสริมเรื่องทุกเรื่อง เราต้องมองระบบทั้งระบบในท้องถิ่น ดึงคนที่มีความรู้ความสามารถให้เคลื่อนไปกับระบบชุมชนได้อย่างไร ไม่ต้องทำเองให้รู้ว่าจะชวนคนเก่งมาร่วมทำอย่างไร ให้เกิดการหมุนไปในการพัฒนา อ่านทิศให้ออก จัดระบบให้ดี ผู้นำชุมชนต้องบริหารเจ้าหน้าที่ด้วย ไม่ใช่เป็นแต่ผู้รับผลแต่ต้องเป็นผู้วางแผนร่วมกัน ขบวนต้องเข้าใจและออกแบบไปด้วยกัน ปรับด้วยกันใหม่ ความสัมพันธ์จะใกล้กัน มีหลายด้านมีหลายหน้าเพื่อทำทิศทางให้เกิดการปฏิรูปเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ ประเทศปฏิรูปไม่ได้หากมีใครมาคิดแทนว่าควรเป็นอย่างไร เราต้องออกแบบระบบพื้นที่ของเราเอง ให้เป็นรูปธรรม กินได้ และเกิดความเป็นเจ้าของ นางสาวสมสุข กล่าวในตอนท้าย