การรวมตัวขององค์กรชุมชนและเครือข่าย เป็นขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ เพื่อขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่น เริ่มต้นจากปี 2540 ภายใต้ฐานการขับเคลื่อนประเด็นงานพัฒนาต่างๆ เช่นเศรษฐกิจ อาชีพ การจัดสวัสดิการผู้ด้อยโอกาส ฯลฯ ส่งผลให้เกิดการเชื่อมโยงและจัดกลไกการขับเคลื่อนงานพัฒนาร่วมระหว่างขบวนองค์กรชุมชน หน่วยงาน ภาคีต่างๆ อย่างต่อเนื่อง  เกิดยุทธศาสตร์การพัฒนาภาคประชาชน  ตลอดจนเกิดการดำเนินการแก้ไขปัญหาและพัฒนาชุมชนท้องถิ่นโดยองค์กรชุมชนเป็นแกนหลัก  ผ่านประเด็นงานพัฒนาที่หลากหลาย  ทั้งการส่งเสริมการจัดทำแผนแม่บทชุมชน การฟื้นฟูชุมชนท้องถิ่น  สภาองค์กรชุมชน  สวัสดิการชุมชน เกษตรอินทรีย์ เป็นต้น จนเกิดการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่น โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนอย่างกว้างขวาง ผ่านประเด็นงานพัฒนาด้านต่างๆ ครอบคลุมทุกพื้นที่ตำบล/เทศบาลในจังหวัดอำนาจเจริญ

แม้ว่าขบวนองค์กรชุมชนอำนาจเจริญจะร่วมกันขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง แต่เมื่องานพัฒนาขยายตัวมากขึ้น เกิดกลุ่ม/องค์กรชุมชน/เครือข่ายต่างๆ เป็นจำนวนมาก โดยได้รับการสนับสนุนจากองค์กรภายนอกส่งผลให้เกิดปัญหาอันเนื่องมาจากการแยกกันทำงานเพื่อตอบสนองความต้องการขององค์กรสนับสนุน  ดังนั้น ในปี 2553  ขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ ได้มีการสรุปบทเรียนจากการทำงานที่ผ่านมา  จนได้ข้อสรุปร่วมกันว่าควรปรับทิศทางการขับเคลื่อนงานพัฒนาเพื่อให้เกิดการพัฒนาในเชิงพื้นที่ ด้วยการกระตุ้นจิตสำนึกของคนอำนาจเจริญบนฐานของประชาธิปไตยชุมชน  และให้ความสำคัญกับแนวทาง “พื้นที่จัดการตนเอง” ตามความต้องการของชุมชนท้องถิ่น เป็นที่มาของแนวคิดในการจัดทำธรรมนูญเพื่อเป็น “กติกาหรือข้อตกลงร่วมเพื่อการจัดการตนเองระดับพื้นที่จังหวัดของภาคประชาชน” และได้มีการประกาศใช้ “ธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญ ฉบับที่ 1 พ.ศ.2555”

เพื่อเป็นกรอบและทิศทางการพัฒนาที่สะท้อนถึงความต้องการของประชาชนอำนาจเจริญ โดยมีแนวคิดหลักให้เป็นกติกาหรือข้อตกลงของคนและชุมชนใช้ร่วมกันในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ ในนการนำไปสู่สังคมอยู่เย็นเป็นสุขของคนอำนาจเจริญ ที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยพื้นฐานของมนุษย์ มีการจัดการทรัพยากรอย่างเป็นธรรม มีความสมดุลระหว่างการพัฒนาการพัฒนาทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง บนฐานหลักศาสนา วิถีภูมิปัญญา ขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรมของคนอำนาจเจริญทุกด้าน และมีการพึ่งตนเองสอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง

และมุ่งสร้างจิตสำนึก ความตระหนักถึงสิทธิชุมชนร่วมกัน หลอมรวมดวงใจของผู้ที่เกี่ยวข้อง ให้ทุกคนมีคุณธรรม จริยธรรม รวมถึงการเสียสละเพื่อส่วนรวมในการร่วมกันจัดการชุมชนท้องถิ่นของตนเอง โดยมุ่งพัฒนาระบบการเมืองภาคพลเมืองของชุมชนไปสู่การจัดการตนเอง

ซึ่งได้วางกรอบแนวทางในการพัฒนาของภาคประชาชนอำนาจเจริญภายใต้ธรรมนูญจะประกอบด้วยประเด็นสำคัญในการขับเคลื่อนงานพัฒนา 6 ด้านคือ1) ด้านการเมืองภาคพลเมือง 2) ด้านสังคม 3) ด้านเศรษฐกิจชุมชน 4) ด้านสุขภาพ 5) ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และ 6) ด้านการรับรู้ข้อมูล การเข้าถึง และการกระจายข่าวสาร ดังนั้น ธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญ ฉบับที่ 1 พ.ศ.2555 จึงนับเป็นก้าวสำคัญของการขับเคลื่อนขบวนการภาคประชาชนที่แสดงถึงทิศทางและจุดยืนของการพัฒนา รวมถึงเป็นกระบวนการพัฒนาระบบประชาธิปไตยจากชุมชนฐานรากโดยขบวนการภาคประชาชนที่ผนวกรวมเรื่องสิทธิชุมชนและองค์ความรู้ภูมิปัญญาผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม รวมถึงได้ใช้ระยะเวลาในการบ่มเพาะเรื่องราวต่างๆ ในพื้นที่อย่างต่อเนื่องเป็นเวลายาวนาน

ภายหลังจากการประกาศใช้ธรรมนูญ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นในเชิงหลักการที่จะแสดงให้เห็นถึงพลังของภาคประชาชนในการกำหนดทิศทางอนาคตของตนเอง และเป็นกรอบในการกำกับทิศทางการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นที่ภาคประชาชนต้องยึดถือและนำไปปฏิบัติ   ความท้าทายต่อมาของขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญก็คือการผลักดันให้ธรรมนูญ เชื่อมโยงสู่การแผนการพัฒนาหรือเป็นนโยบายสาธารณะระดับจังหวัด เพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนการพัฒนาจังหวัดอำนาจเจริญโดยภาพรวม ด้วยการร่วมมือกับหน่วยงาน ภาคีต่างๆ ในพื้นที่ นำไปสู่การยกร่างทิศทางนโยบายสาธารณะเพื่อการพัฒนาและขับเคลื่อนจังหวัดอำนาจเจริญสู่เมืองธรรมเกษตร เมื่อประมาณเดือนมีนาคม 2556 มีการนำทิศทางการพัฒนาภายใต้ธรรมนูญ มากำหนดเป้าหมายและแนวทางการขับเคลื่อนงานที่ชัดเจนมากขึ้น

จนถึงปัจจุบันการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่น ภายใต้ธรรมนูญประชาชนจังหวัดอำนาจเจริญสู่เมืองธรรมเกษตร ได้ส่งผลให้เกิดการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นในจังหวัดอำนาจเจริญอย่างเป็นรูปธรรม กล่าวคือ เกิดการรวมกลุ่ม/องค์กรชุมชนต่างๆในระดับตำบล เพื่อจดแจ้งจัดตั้งเป็นสภาองค์กรชุมชนตำบล ตามพระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชน พ.ศ. 2551 เพื่อเป็นกลไกพื้นฐานในการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นระดับตำบลทั้งหมด 63 พื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดอำนาจเจริญ โดยหลายพื้นที่ได้ยกระดับเป็น “สภากลาง” ระดับตำบล เพื่อเป็นพื้นที่กลางในการประสานการทำงานร่วมระหว่างสภาองค์กรชุมชนตำบลกับหน่วยงาน/ภาคีต่างๆ 

เกิดการจัดตั้งกองบุญหรือกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบล เพื่อจัดระบบสวัสดิการในการดูแลช่วยเหลือคนในชุมชนท้องถิ่นตั้งแต่เกิดจนตาย ครอบคลุมทั้ง 63 พื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดอำนาจเจริญ  ซึ่งต่อมา กองบุญ/กองทุนหลายแห่งได้มีบทบาทสำคัญในการรณรงค์และขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะของจังหวัดอำนาจเจริญในเรื่องงานบุญประเพณีปลอดอบายมุข รวมถึงเกิดแนวทางในการพัฒนาระบบสวัสดิการชุมชนสู่การจัดสวัสดิการถ้วนหน้าและสังคมอยู่ดีมีสุข

เกิดการขับเคลื่อนกระบวนการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินโดยชุมชนท้องถิ่นเป็นแกนหลักในพื้นที่นำร่องจำนวน 14 ตำบล/เทศบาล เพื่อเป็นต้นแบบในการสร้างความมั่นคงในการอยู่อาศัยและที่ดินทำกินให้แก่ประชาชนที่เดือดร้อนและไม่มีที่ดินทำกิน และต่อมาได้เกิดการจัดตั้งกลไก “คณะกรรมการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัยจังหวัดอำนาจเจริญ” เพื่อขยายผลการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนและสร้างความมั่นคงในเรื่องที่ดินอย่างบูรณาการ โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน และมีสำนักงานที่ดินจังหวัดเป็นเลขาร่วมกับผู้แทนภาคประชาชน

ด้านการพัฒนาระบบการผลิตและการเกษตร ได้มีการส่งเสริมการทำเกษตรอินทรีย์ในพื้นที่ 14 ตำบล รวมถึงเกิดการวิจัยไทบ้าน และการพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายเกี่ยวกับระบบการบริหารจัดการน้ำทั้งระบบ (น้ำท่วม/น้ำแล้ง) เพื่อพัฒนาระบบการผลิตอย่างยั่งยืนและสร้างความมั่นคงทางอาหาร รวมถึงการส่งเสริมการตลาดข้าวอินทรีย์ 

เกิดกลไกการทำงานร่วมและบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน/ภาคีสนับสนุนที่เกี่ยวข้องกับภาคประชาชนในจังหวัดอำนาจเจริญในรูปแบบ “คณะกรรมการสภากลาง” ระดับจังหวัด ซึ่งมีโครงสร้างแบบประธานร่วม 3 คน ประกอบด้วย นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดอำนาจเจริญ ประธานที่ประชุมสภาองค์กรชุมชนตำบลระดับจังหวัดและสมาชิกสภาพัฒนาการเมือง  โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นที่ปรึกษา  รวมถึงเกิดการจัดตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนชุมชนเข้มแข็งสู่จังหวัดจัดการตนเอง ภายใต้ “คณะกรรมการสภากลาง” โดยมีผู้แทนภาคประชาชน เป็นประธานร่วมกับผู้อำนวยการโครงการจัดตั้งวิทยาเขตอำนาจเจริญ มหาวิทยาลัยมหิดล เพื่อเป็นกลไกสนับสนุนการปฏิบัติการในระดับพื้นที่

เกิดการพัฒนางานวิชาการเพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นจังหวัดอำนาจเจริญ ประกอบด้วยการศึกษาวิจัยเพื่อพัฒนากองทุนสวัสดิการชุมชนสู่ระบบสวัสดิการถ้วนหน้าและสังคมอยู่ดีมีสุขจังหวัดอำนาจเจริญจำนวน 11 พื้นที่ โดยความร่วมมือระหว่างขบวนองค์กรขุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดอำนาจเจริญ และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)  รวมถึงเกิดงานวิจัยไทบ้าน (การวิจัยโดยชุมชน) ใน 6 พื้นที่ โดยการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)

การขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นภายใต้ธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญสู่เมืองธรรมเกษตร ยังคงดำเนินการไปอย่างต่อเนื่อง โดยในปี 2557 องค์การบริหารส่วนจังหวัดอำนาจเจริญ ได้สนับสนุนโครงการและงบประมาณแก่ขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ ผ่านสมาคนคนฮักถิ่น เพื่อนำมาจัดทำแผนการพัฒนาจังหวัดอำนาจเจริญ โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนท้องถิ่น ทั้งนี้กระบวนการสำคัญในการจัดทำแผน คือการสำรวจข้อมูลสภาวะทางเศรษฐกิจและสังคมของประชากรในจังหวัดอำนาจเจริญ เพื่อนำข้อมูลมาประกอบในการวิเคราะห์และจัดทำแผนการพัฒนาให้สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของภาคประชาชน ซึ่งการสำรวจข้อมูลในครั้งนี้ เป็นการดำเนินการโดยคนในชุมชนท้องถิ่นเอง ครอบคลุมพื้นที่ทั้ง 63 ตำบล/เทศบาล จำนวนกลุ่มตัวอย่างกว่า 16,000 คน มีภาคีวิชาการซึ่งประกอบด้วยมหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ มูลนิธินโยบายสุขภาวะ และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) ให้การสนับสนุนในการพัฒนาเครื่องมือ ประมวลและวิเคราะห์ผลจากการสำรวจ ทั้งนี้ ข้อมูลจากการสำรวจมีประเด็นที่น่าสนใจและมีความท้าทายต่อการกำหนดอนาคตของจังหวัดอำนาจเจริญในหลายประเด็น อาทิเช่น

ด้านโครงสร้างประชากรในปัจจุบันของจังหวัดอำนาจเจริญส่วนใหญ่ร้อยละ 68.5 ยังอยู่ในวัยแรงงาน แต่หากวิเคราะห์แนวโน้มในอนาคตพบว่าโครงสร้างประชากรในวัยแรงงานจะมีจำนวนน้อยลง ในขณะที่ประชากรกลุ่มผู้สูงอายุจะมีจำนวนเพิ่มขึ้น

ด้านรายได้และรายจ่ายของครัวเรือน จากการสำรวจพบว่า ครัวเรือนที่ทำการสำรวจทั้งหมดมีรายได้เฉลี่ย 122,339 บาท/ปี  ซึ่งค่อนข้างใกล้เคียงกับรายจ่ายเฉลี่ยต่อครัวเรือนประมาณ 122,111 บาท/ปี โดยรายได้ส่วนใหญ่ร้อยละ 50.32 จะมาจากนอกภาคการเกษตร  ในขณะที่ รายจ่ายส่วนใหญ่จะเป็นค่าใช้จ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภคในครัวเรือนประมาณ 95,252 บาท/ปี ในจำนวนนี้ เป็นค่าใช้จ่ายด้านอาหารมากถึง 1 ใน 3 ของค่าใช้จ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภค   ในขณะที่ค่าใช้จ่ายเพื่อการลงทุนทำการผลิตจะอยู่ที่ประมาณ 26,584 บาท/ปี 

ด้านที่ดินทำกิน ประชากรในจังหวัดอำนาจเจริญส่วนใหญ่จะมีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง โดยมีพื้นที่ถือครองโดยเฉลี่ย 17.7 ไร่ต่อครัวเรือนมีเพียงร้อยละ 6.61 ของจำนวนครัวเรือนที่ทำการสำรวจซึ่งไม่มีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง ด้านสิทธิในการถือครองที่ดินส่วนใหญ่มีเอกสารสิทธิทั้งในรูปแบบโฉนด นส.3 สค.1 มีเพียงร้อยละ 10 ที่ไม่มีเอกสารสิทธิ

ด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และชีวิตจากการสำรวจพบว่าปัญหาเรื่องน้ำ ทั้งน้ำแล้ง/ฝนทิ้งช่วง น้ำท่วม เป็นปัญหา อุปสรรคสำคัญในการดำรงชีวิตและการทำการผลิต ส่วนด้านสุขภาพ คนอำนาจเจริญส่วนใหญ่จะเป็นโรคความดันมากที่สุด รองลงมาคือโรคเบาหวาน และภูมิแพ้ตามลำดับ ในขณะที่ด้านสังคมปัญหาเด็กและเยาวชน ทั้งในเรื่องยาเสพติด เด็กติดเกมส์ การมั่วสุม ฯลฯ นับเป็นปัญหาด้านสังคมที่คนอำนาจเจริญส่วนใหญ่มีความห่วงใย    

นอกจากบทเรียนการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นและผลจากการสำรวจข้อมูลดังกล่าวขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ ร่วมกับหน่วยงานและภาคีเครือข่ายในจังหวัด โดยการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ได้ร่วมกำหนดประเด็นนโยบายสาธารณะของจังหวัดอำนาจเจริญ เพื่อเสนอในสมัชชาสุขภาพจังหวัดอำนาจเจริญ ครั้งที่ 2 ใน 3 ประเด็นสำคัญคือ 1) งานบุญประเพณีปลอดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ 2) การบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ต้นน้ำและการเกษตร และ 3) การส่งเสริมการตลาดเรื่องข้าวอินทรีย์ ทั้งนี้ หากประเด็นข้อเสนอดังกล่าว ได้รับฉันทมติจากภาคีเครือข่ายที่เข้าร่วมในสมัชชาสุขภาพจังหวัดอำนาจเจริญในเดือนธันวาคม 2557 จะมีการนำข้อเสนอและมติต่างๆ เสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อเข้าร่วมในการขับเคลื่อน รวมถึงให้การสนับสนุนการปฏิบัติการของขบวนองค์กรชุมชนและภาคีเครือข่ายต่อไป

เพื่อสนับสนุนให้เกิดการจัดทำแผนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนภายใต้ธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญสู่เมืองธรรมเกษตร รวมถึงยกระดับความร่วมมือการบูรณาการแผนงานและการทำงานร่วมระหว่างภาคประชาชน หน่วยงาน ท้องที่ ท้องถิ่นและภาคีการพัฒนาที่เกี่ยวข้องให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ  ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนคนอำนาจเจริญอย่างกว้างขวางและยั่งยืนขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญจึงได้จัดทำ “แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาชุมชนท้องถิ่นภายใต้ธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญ”

โดยการนำข้อมูลและเนื้อหาผลการดำเนินงานและบทเรียนจากการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นของภาคประชาชนในช่วงที่ผ่านมา ข้อมูลจากการสำรวจสภาวะทางเศรษฐกิจและสังคมรายครัวเรือน  ข้อมูลประเด็น/ข้อเสนอต่อการพัฒนาจังหวัดอำนาจเจริญในด้านต่างๆ ซึ่งได้จากการระดมความคิดเห็นของคนในพื้นที่และหน่วยงานภาคีผ่านเวที/กระบวนการต่างๆ รวมถึงข้อมูลจากยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดอำนาจเจริญ และยุทธศาสตร์การพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจังหวัดอำนาจเจริญมาประกอบในการวิเคราะห์เพื่อจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาชุมชนท้องถิ่นดังกล่าว

ได้กำหนด วิสัยทัศน์ “อำนาจเจริญเป็นเมืองธรรมเกษตร” และมีพันธกิจ คือ ขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอำนาจเจริญ จะร่วมมือกับหน่วยงาน ท้องที่ ท้องถิ่น และภาคีการพัฒนาทุกภาคส่วนขับเคลื่อนการพัฒนาจังหวัดอำนาจเจริญ ภายใต้แนวคิดและแนวทางที่กำหนดอยู่ในธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญ ฉบับที่ 1 พ.ศ.2555 และแผนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นจังหวัดอำนาจเจริญ เพื่อมุ่งสู่การเป็นเมืองธรรมเกษตรและสังคมอยู่ดีมีสุขอย่างยั่งยืนภายในปี 2561 โดยมีประเด็นยุทธศาสตร์และแนวทางสำคัญ 7 ด้าน คือ

1) ส่งเสริมการผลิตและการตลาดเกษตรอินทรีย์

เป้าหมาย/ผลลัพธ์ 1) เกษตรกรในจังหวัดอำนาจเจริญปรับเปลี่ยนวิธีคิดและวิถีการผลิตเป็นแบบ “ธรรมเกษตร” ที่ดูแลห่วงใยธรรมชาติและรักษาความสมดุลของสิ่งแวดล้อม 2)    ประชาชนในจังหวัดอำนาจเจริญและประชาชนทั่วไป มีผลผลิตทางการเกษตรเพื่อการบริโภคอย่างปลอดภัยทั้งต่อชีวิตและสิ่งแวดล้อม 3) เกษตรกรผู้ทำการผลิตเกษตรอินทรีย์มีตลาดรองรับผลผลิตที่แน่นอน และมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการทำการผลิตเกษตรอินทรีย์   

ตัวชี้วัด 1) พื้นที่ทำการผลิตเกษตรอินทรีย์เพิ่มขึ้นจาก 15,147 ไร่ เป็น 60,000 ไร่ 2) มีสมาชิกผู้ผลิตเกษตรอินทรีย์ หรือกลุ่มผู้ผลิตเกษตรอินทรีย์ หรือศูนย์เรียนรู้ภูมิปัญญาการผลิตเกษตรอินทรีย์ ไม่น้อยกว่า 6,000 ครอบครัว มีศูนย์การเรียนรู้ ไม่ น้อยกว่า 13 ศูนย์  3) มี ศูนย์พันธุ์ข้าวชุมชน ทั้งจังหวัด ไม่น้อยกว่า 56 ศูนย์  4) เกิดตลาดกลางรับซื้อผลผลิตเกษตรอินทรีย์ระดับอำเภอ/ จังหวัด อำเภอละ 1 แห่ง รวมทั้งจังหวัดไมน้อยกว่า 7 แห่ง 5) เกษตรกรผู้ผลิตเกษตรอินทรีย์มีรายได้เพิ่มขึ้นจากเดิม ปีละ 10 % 6) ผู้ผลิตมีการลดปัจจัยการผลิตลง ร้อยละ 50 และผลผลิตจะต้องมีความปลอดภัยต่อสุขภาพ อนามัย 7) มีเกษตรกรมีทำการเกษตรตามแนวทางเกษตรทฤษฎีใหม่และดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง อย่างน้อย 10,000 ครอบครัว 8) เกษตรกรสามารถจัดหาเมล็ดพันธุ์ได้เองไม่น้อยกว่า  60,000 ครอบครัว เช่น แมงลัก ผักเสี้ยน ผักติ้วส้ม สะระแหน่ โหระพา ข้าวเหนียว ข้าวเจ้า เป็นต้น 9) มีกลุ่มวิสาหกิจชุมชนมีการแปรรูปผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรเป็นอาหารอย่างน้อย 3 ชนิด เช่น ข้าว  ปลา  เครื่องดื่มธัญญาพืช

กลยุทธ์/แนวทางสำคัญ 1) ส่งเสริมการจัดตั้งศูนย์ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านเกษตรอินทรีย์หรือศูนย์พันธุ์พืช พันธุ์สัตว์เพื่อเป็นศูนย์ถ่ายทอดความรู้และแลกเปลี่ยนพันธุ์ 2) พัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรและเทคโนโลยีที่เหมาะสม เช่น ดิน ปุ๋ยธรรมชาติ ฯลฯ สำหรับการทำการผลิตเกษตรอินทรีย์ 3) จัดตั้งตลาดกลางเพื่อรับซื้อผลผลิตเกษตรอินทรีย์ 4) ส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อแปรรูปผลผลิตเกษตรอินทรีย์ 5) พัฒนาบรรจุผลิตภัณฑ์การตลาด รวมถึงสร้างมาตรฐานข้าวหอมมะลิอินทรีย์ของจังหวัดอำนาจเจริญให้เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางมากขึ้น 6) จัดให้มีสถาบันจัดการความรู้ด้านการเกษตรแก่เยาวชน ประชาชน มีศูนย์การเรียนรู้ ศูนย์ปราชญ์ 7) ส่งเสริม สนับสนุน ให้ประชาชนทำการเกษตรตามแนวทางเกษตรทฤษฎีใหม่และดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 8) จัดให้มีงานวันสำคัญ งานมหกรรมเมืองธรรมเกษตรเพื่อเชิดชูการทำเกษตรอินทรีย์ เช่น วันข้าวชาวอำนาจเจริญ 9) มีการเชื่อมโยงภาคีเครือข่ายด้านความรู้ การผลิต การแปรรูป และการตลาด

2) อนุรักษ์ ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ

เป้าหมาย/ผลลัพธ์ 1) ประชาชนผู้เดือดร้อนไม่มีที่ดินทำกิน รวมถึงขาดความมั่นคงในเรื่องสิทธิในที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัย ได้รับการจัดสรรที่ดินทำกินทีเพียงพอต่อการทำการผลิตเพื่อ         บริโภค และสร้างรายได้ในครอบครัว 2) จังหวัดอำนาจเจริญมีระบบการบริหารจัดการน้ำ ซึ่งเป็นปัจจัยพื้นฐานสำหรับการดำรงชีวิตและการทำการผลิตที่เหมาะสมในแต่ละฤดูการผลิต 3) พลเมืองอำนาจเจริญมีสิทธิและมีส่วนร่วมในการดูแล บริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้ เพื่อให้มีความอุดมสมบูรณ์ สอดคล้องกับวิถีการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

ตัวชี้วัด 1) เกิดการดำเนินการร่วมระหว่างภาคประชาชนกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของผู้ที่ไม่มีที่ดินทำกิน และสร้างความมั่นคงในที่ดินทำกินอย่างเป็นรูปธรรมมีแผนการบริหารจัดการน้ำอย่างบูรณาการทั้งระบบ 2) คณะทำงานที่ตั้งขึ้นมีองค์ประกอบส่วนหนึ่งมาจากภาคชุมชนที่ได้รับมอบหมายจากขบวนองค์กรชุมชน 3) มีจำนวนพื้นที่ป่าชุมชนที่ได้รับการอนุรักษ์และฟื้นฟู เพื่อเป็นแหล่งอาหารของคนในชุมชนเพิ่มขึ้นทั้ง 63 พื้นที่ 4) รายจ่ายด้านอุปโภคบริโภคจากการซื้ออาหารของคนอำนาจเจริญลดลงจากปีที่ผ่านมา

กลยุทธ์/แนวทางสำคัญ 1) ดำเนินการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินในพื้นที่ที่ได้มีการสำรวจและจัดทำข้อมูลเรียบร้อยแล้ว  โดย คณะกรรมการสภากลางระดับจังหวัดรวมถึงกลไกที่เกี่ยวข้องซึ่งคณะกรรมการได้จัดตั้งขึ้นหรือมอบหมายร่วมกันแก้ไขปัญหาคนที่ไม่มีที่ดินทำกิน รวมถึงจัดระบบสิทธิการใช้ประโยชน์จากที่ดินเพื่อสร้างความมั่นคงในการอยู่อาศัยและที่ดินทำกินสู่รุ่นลูกหลาน 2) พัฒนาดินให้มีคุณภาพสามารถเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรได้อย่างพอเพียง 3) ส่งเสริมกิจกรรมการอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าเสื่อมโทรมเพื่อเพิ่มพื้นที่สีเขียวและแห่งอาหารของชุมชน 4) ทำการศึกษาวิจัย เกี่ยวกับการรักษา พัฒนาดิน น้ำ ป่า 5) ให้มีการจัดทำข้อตกลงในการใช้วัสดุ บำรุงดิน และการเตรียมแปลง เพื่อทำเกษตรอินทรีย์

3) ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิต

เป้าหมาย/ผลลัพธ์ 1) คนในชุมชนท้องถิ่นอยู่ดี กินดี สุขภาพแข็งแรงมีระบบสวัสดิการดูแลคนทุกเพศ ทุกวัย ทุกกลุ่มเป้าหมายอย่างทั่วถึง 2) เด็กและเยาวชนในชุมชนท้องถิ่นเติบโตขึ้นอย่างมีคุณภาพ สามารถสืบสานประเพณี วัฒนธรรมอันดีงาม รวมถึงมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนธรรมนูญประชาชนสู่เมืองธรรมเกษตร 3) คนในชุมชนได้เรียนรู้การเลือกการรับประทานอาหารและยาที่มีความปลอดภัย ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ 4) มีระบบฐานข้อมูลกลางกลุ่มเป้าหมายประชาชนกลุ่มผู้เดือดร้อนที่ถูกต้องและทันสมัย 5) ภาคีเครือข่ายประชาสังคมมีส่วนร่วมในการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนอย่างสร้างสรรค์

ตัวชี้วัด  1) เกิดระบบการดูแลสุขภาพขั้นพื้นฐานโดยชุมชนท้องถิ่น เพื่อลดความเสี่ยงและอัตราการเสียชีวิตจากโรคติดต่อ และไม่ติดต่อ อย่างน้อย 5 เรื่อง 2) เกิดการจัดระบบสวัสดิการถ้วนหน้าหรือการจัดระบบสวัสดิการพื้นฐานให้แก่ทุกคนในชุมชนท้องถิ่นโดยกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบล มีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงหน่วยงาน/ภาคีต่างๆ อย่างน้อย 5 แห่ง 3) เกิดเครือข่ายเด็กและเยาวชนหรือเกิดแกนนำเด็กและเยาวชนอย่างน้อยพื้นที่ อปท.ละ 1 กลุ่ม ที่เข้ามามีส่วนร่วมและบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่น ได้แก่ ธรรมนูญประชาชนสู่เมืองธรรมเกษตรการรณรงค์เพื่อป้องกันแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นกับเด็กและเยาวชนการสืบสานประเพณีวัฒนธรรมอันดีงาม เป็นต้น 4) มีสถาบันการศึกษา จัดทำหลักสูตร การศึกษาอบรมด้านสุขภาพ อาหาร ยา แก่ประชาชน 5) ร้อยละความสำเร็จในการจัดทำฐานข้อมูลกลางกลุ่มเป้าหมายประชาชนที่ประสบความเดือดร้อน อย่างน้อย 5 กลุ่ม 6) ร้อยละของประชากรเป้าหมายที่เข้าถึงบริการและการคุ้มครองทางสังคม 7) เกิดแผนยุทธศาสตร์ว่าด้วยการลดปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพที่ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม 8) ร้อยละของภาคีเครือข่ายประชาสังคมที่ได้รับการเสริมสร้างและพัฒนาศักยภาพเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน

กลยุทธ์/แนวทางสำคัญ 1) สนับสนุนกิจกรรมในการเสริมสร้างสุขภาวะชุมชน (ทุกมิติ) ตามความพร้อมและความต้องการของคนในชุมชนท้องถิ่น โดยการหนุนเสริมจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น โรงพยาบาลสุขภาพตำบล (รพ.สต.) องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ฯลฯ 2) เชื่อมโยงกองทุนสวัสดิการชุมชนกับระบบสวัสดิการถ้วนหน้า เพื่อให้ทุกคน ทุกเพศ ทุกวัย ในชุมชนท้องถิ่นได้รับสวัสดิการพื้นฐาน 3) ส่งเสริมการคิดค้นกิจกรรมเพื่อพัฒนาเด็กและเยาวชนตามความพร้อมและความสนใจ รวมถึงเปิดโอกาสให้เด็กและเยาวชนเข้าร่วมในกิจกรรมการพัฒนาต่างๆ อย่างต่อเนื่อง 4) สถาบันการศึกษา มหาวิทยาลัย เปิดหลักสูตรการศึกษาวิจัยร่วมกับประชาชน ในเรื่องคุณภาพชีวิต ชุมชนเข้มแข็ง สังคมน่าอยู่ 5) ส่งเสริมและพัฒนาภาคีเครือข่ายประชาสังคมให้เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน

4) ส่งเสริมและสนับสนุนระบบการบริหารจัดการจังหวัดจากทุกภาคส่วน

เป้าหมาย/ผลลัพธ์ 1) หน่วยงาน ภาคีทุกภาคส่วนให้การสนับสนุนการขับเคลื่อนธรรมนูญประชาชนสู่เมืองธรรมเกษตรอย่างต่อเนื่อง และเกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านกลไก คณะกรรมการสภากลางระดับจังหวัดรวมถึงกลไกอื่นที่เกี่ยวข้องหรือได้รับมอบหมายจากคณะกรรมการสภากลางระดับจังหวัด 2) สร้างความเป็นพลเมืองเพื่อขับเคลื่อนจังหวัดอำนาจเจริญจัดการตนเองอย่างภาคภูมิใจ 3) พัฒนาองค์กรภาคประชาชน กลั่นกรองคัดเลือกตัวแทนเป็นสภาประชาชน ทำหน้าที่ถ่วงดุลอำนาจ ส.ส. แทนวุฒิสภา โดยที่มาของสมาชิกสภาประชาชน มาจากผู้แทน 5 กลุ่ม คือ จากสภาองค์กรชุมชนตำบล จากเครือข่ายเชิงประเด็น จากกลุ่มการเมือง จากกลุ่มอาชีพ และจากกลุ่มข้าราชการ 4) ออกแบบรายละเอียดระบบการเมืองภาคประชาชน ให้เกิดความชัดเจนในขั้นตอนต่างๆ ที่จะได้มาซึ่งการยอมรับของประชาชนที่แท้จริง 5) พัฒนาการเมืองระดับท้องถิ่น ทุกตำบลให้ได้นักการเมืองที่เป็นคนดี มีความรู้ความสามารถ เสียสละ มีคุณธรรม มีความพร้อม 6) ส่งเสริมการให้ความรู้ด้านการเมือง การปกครองแก่ประชาชน ให้ทราบบทบาทหน้าที่และภารกิจที่ทุกคนต้องปฏิบัติ 7) ให้เกิดการส่งเสริม สนับสนุน การปฏิบัติที่มีคุณธรรม และต่อต้านการปฏิบัติที่ขัดต่อคุณธรรม จริยธรรม ไม่ให้เข้ามาใช้อำนาจ หรือมีบทบาทในสังคม

ตัวชี้วัด 1) เกิดการเชื่อมโยงและบูรณาการแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาชุมชนท้องถิ่นจังหวัดอำนาจเจริญ ภายใต้ธรรมนูญประชาชนคนอำนาจเจริญสู่เมืองธรรมเกษตร (พ.ศ.2558 – 2560) เข้ากับยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดอำนาจเจริญ (พ.ศ.2557 – 2560) หรือยุทธศาสตร์การพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจังหวัดอำนาจเจริญ หรือหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้อง 2) แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาชุมชนท้องถิ่นจังหวัดอำนาจเจริญฯ ได้รับการสนับสนุนให้เกิดการดำเนินการ โดยภาคประชาชนมีบทบาทสำคัญและหน่วยงาน ภาคีที่เกี่ยวข้องให้การหนุนเสริม เพื่อให้เกิดการแก้ไขปัญหาหรือพัฒนาชุมชนท้องถิ่นอย่างเป็นรูปธรรมอย่างน้อย 5 ยุทธศาสตร์/เรื่อง 3) คณะกรรมการสภากลางระดับจังหวัดรวมถึงกลไกอื่นที่จัดตั้งขึ้น มีการประชุมปรึกษาหารือกันอย่างต่อเนื่อง อย่างน้อย 3 เดือน/ครั้ง เพื่อร่วมกันดำเนินงานตามบทบาท แผนงานและภารกิจที่กำหนดร่วมกัน 4) มีสถาบันการเมืองภาคพลเมืองในท้องถิ่น สร้างแกนนำวิทยากรกระบวนการ โดยนักวิชาการและปราชญ์ท้องถิ่น 5) มีระบบคัดกรองนักการเมืองภาคพลเมืองในทุกสถาบัน ทุกระดับ แทรกอยู่ในองค์กรที่เป็นเป้าหมาย 6) มีการกำหนดมาตรฐานและคุณสมบัติผู้ที่จะเป็นตัวแทนในระดับต่างๆ ให้ชัดเจน 7) มีพื้นที่ต้นแบบในการจัดการตนเองในการพัฒนาท้องถิ่น ให้เป็นแบบอย่างในการขยายผล ให้เกิดการตื่นตัวของประชาชน 8)   มีสภาองค์กรชุมชนตำบลที่เข้มแข็ง ได้รับความร่วมมือและการส่งเสริมจากภาครัฐและภาคีเครือข่ายต่างๆ

กลยุทธ์/แนวทางสำคัญ 1) วิเคราะห์ความเชื่อมโยงสัมพันธ์ระหว่างยุทธศาสตร์และแผนงานของหน่วยงานต่างๆ กับแผนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นฯ เพื่อหาแนวทางในการประสาน หนุนเสริมให้เกิดการทำงานร่วมกัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน ลดความซ้ำซ้อน รวมถึงเปิดโอกาสให้ภาคประชาชนได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาจังหวัดอำนาจเจริญอย่างแท้จริง 2) สนับสนุนการประชุมกลไกและการทำงานร่วมระหว่างหน่วยงาน ท้องถิ่น ท้องที่ ภาคี และภาคประชาชนในทุกระดับ 3) จัดระบบการกำกับ ติดตามความคืบหน้า ผลการดำเนินงานตามแผนงาน รวมถึงปัญหาอุปสรรค เพื่อร่วมกันหาแนวทางการแก้ไขทุก 3 เดือน โดยคณะกรรมการสภากลางระดับจังหวัด 4) กำหนดนโยบาย ปรับแก้กฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง เพื่อเอื้ออำนวยต่อการสร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นจังหวัดอำนาจเจริญ  และการดำเนินการร่วมระหว่างประชาชนกับหน่วยงาน/ภาคีในทุกระดับ 5) จัดเวทีเสวนา ปรึกษา หารือ  เรื่องการสร้างจิตสำนึกภาคพลเมืองสนับสนุนให้มีสภากลางทุกระดับ หมู่บ้าน ตำบล อำเภอ จังหวัด 6) สร้างแกนนำ วิทยากรกระบวนการ นักวิชาการ หรือปราชญ์ชาวบ้าน 7) สร้างพื้นที่ต้นแบบการจัดการตนเอง เพื่อเป็นแบบอย่างในการขยายผลสู่ประชาชนต่อไป

5) ส่งเสริมและพัฒนาความรู้วิชาการและการสื่อสาร

เป้าหมาย/ผลลัพธ์ 1) ความรู้จากประสบการณ์การขับเคลื่อนธรรมนูญประชาชนสู่เมืองธรรมเกษตรในด้านต่างๆ ได้รับการพัฒนาเป็นองค์ความรู้หรืองานวิชาการในรูปแบบต่างๆ เพื่อการเผยแพร่และสื่อสาร 2) สามารถนำความรู้และงานวิชาการต่างๆ มาประยุกต์ใช้เพื่อยกระดับการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นได้อย่างสอดคล้องกับสภาพปัญหาและบริบทของพื้นที่

ตัวชี้วัด 1) มีคณะกรรมการดำเนินงานพัฒนาวิขาการ วิถีชีวิตฅนเมืองธรรมเกษตร อย่างน้อย 1 คณะ ประกอบด้วยตัวแทนทุกอำเภอ ๆ ละ 3-5 คนและนักวิชาการจากสถาบันต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง 2) มีการสร้างชุดความรู้ทางวิชาการ รายงานการศึกษาวิจัยที่เกี่ยวข้อง ไม่น้อยกว่า 100 ชุดเพื่อเผยแพร่ 3) มีการสื่อสาร ประชาสัมพันธ์ เผยแพร่ความรู้ทางวิชาการ ที่ครอบคลุมประชากรทั่วทั้งจังหวัดและทั่วประเทศ เชื่อมต่อเครือข่ายทั่วโลกด้วยวิธีการที่หลากหลาย (เช่น ผ่านสถานีวิทยุ สัปดาห์ละ 1 ครั้ง  โทรทัศน์  เว็บไซต์กลาง) 4) มีกลไกการทำงานด้านสื่อ/ประสานที่ชัดเจน

กลยุทธ์/แนวทางสำคัญ 1) กำหนดสาระสำคัญประเด็นงาน วิชาการที่จำเป็นและเกี่ยวข้องกับการขับเคลื่อน สู่เมืองธรรมเกษตรทั้งปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์ 2) ส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาความรู้  ศึกษาวิจัย  โดยเครือข่ายภูมิปัญญาท้องถิ่น และสถาบันการศึกษาต่าง ๆ 3)เผยแพร่ขยายผล ความรู้ เพื่อนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ยกระดับการพัฒนาสู่ชุมชนท้องถิ่น 4) จัดให้มีการศึกษาอบรม การผลิตสื่อ ประเภทต่าง ๆ การสื่อสารโดยนำเอาองค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษาวิจัยไปเผยแพร่ 5) ทำการเผยแพร่  ประชาสัมพันธ์  ครอบคลุมประชากร  ทั่วทั้งจังหวัดและทั่วประเทศ  เชื่อมต่อเครือข่ายการสื่อสาร ทั่วโลกด้วยวิธีการที่หลากหลาย

6) ส่งเสริมและพัฒนาการศึกษา ศาสนา ศิลปะ วัฒนธรรมและประเพณี

เป้าหมาย/ผลลัพธ์ 1) จังหวัดอำนาจเจริญเป็นคนดีเป็นคนเก่งและมีความสุขมีความรู้เชิงวิชาการและสมรรถนะทางวิชาชีพ มีคุณธรรม จริยธรรม ใฝ่เรียนรู้ แสวงหาความรู้ต่อเนื่องตลอดชีวิต ดำรงชีวิตตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง 2) สังคมอำนาจเจริญเป็นสังคมแห่งคุณธรรม สังคมแห่งสติปัญญา และการเรียนรู้  สร้างนวัตกรรมเทคโนโลยี เชื่อมโยงการศึกษา ศาสนา วัฒนธรรม เศรษฐกิจสังคมการเมืองการปกครองนำไปสู่สังคมแห่งการเรียนรู้ที่ยั่งยืน ประชาชนได้รับการศึกษาอย่างมีคุณภาพอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม 3) จัดการศึกษาโดยยึดยุทธศาสตร์ 5 พลัง คือพลังชุมชน, พลังสังคม, พลังความรู้, พลังภูมิปัญญาท้องถิ่นและพลังสื่อ 4) สถาบันทางศาสนาได้รับการส่งเสริม  สนับสนุน ทำนุบำรุงทั้งศาสนาธรรม  ศาสนวัตถุ  ประชาชนคนอำนาจเจริญ มีการศึกษา มีหลักธรรมในการดำเนินชีวิต  

ตัวชี้วัด 1) คุณภาพการจัดการศึกษาเป็นไปตามเป้าหมาย ตามศักยภาพของแต่ละท้องถิ่น มีคุณภาพสอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษาชาติ  ทุกสถาบันการศึกษา2) สถาบันการศึกษาทุกระบบ ได้รับการตรวจสอบติดตามและรับรองมาตรฐานจาก องค์กรชุมชนและ หน่วยงานที่รับผิดชอบตามมาตรฐานการศึกษา 3) ผู้เรียนทุกสถาบันการศึกษามีความรู้ความสามารถตามหลักสูตรท้องถิ่นระดับชาติ  และเป้าหมายยุทธศาสตร์การจัดการศึกษาจังหวัด4) ทุกสถาบันการศึกษาของจังหวัดอำนาจเจริญมีการบริหารจัดการ ให้เป็นไปตามเป้าหมายการจัดการศึกษาชาติ และท้องถิ่นมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างสถาบัน เพื่อให้สอดคล้องกับเป้าหมายและ ยุทธศาสตร์การจัดการศึกษาจังหวัดอำนาจเจริญ 5) ทุกสถาบันมีหลักสูตรท้องถิ่น ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของคนอำนาจเจริญ (อำนาจเจริญศึกษา) และยุทธศาสตร์การศึกษา มีจุดเน้นสู่ “เมืองธรรมเกษตร” อันเป็นการศึกษาเพื่อชีวิตและชุมชน และพัฒนาสู่มาตรฐานสากล 6) ทุกตำบล 63 ตำบลมีศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน เป็นแหล่งศึกษาค้นคว้า เพื่อสร้างองค์ความรู้แก่เด็กเยาวชน และประชาชน 7) มีเวทีองค์กรเครือข่ายแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันสม่ำเสมอ 8) ทุกตำบลมีเครือข่ายเด็กและเยาวชนอย่างน้อย 1 กลุ่ม เพื่อเปิดโอกาสให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ วิถีชีวิตชุมชน ฝึกการมีจิตอาสา จิตสาธารณะเตรียมความพร้อมด้านทักษะชีวิตสู่เมืองธรรมเกษตร 9) ประชาชนทุกหมู่บ้าน ปฏิบัติตามแนวศีล 5 ลด  ละเลิกอบายมุข ภาคีเครือข่ายร่วมกันจัดกิจกรรมส่งเสริม ศาสนา  ในวันสำคัญต่าง ๆ ร่วมกิจกรรมทำนุบำรุงศาสนวัตถุ  ศาสนสถาน การปฏิบัติศาสนพิธีอย่างถูกต้อง

กลยุทธ์/แนวทางสำคัญ 1) สรรหาคณะกรรมการ คณะทำงาน ประกอบด้วยผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายมาดำเนินการวางแผนเพื่อพัฒนายกระดับมาตรฐานการศึกษาจังหวัด อำเภอ และตำบล จำนวน 63 ตำบล 2) แต่งตั้งคณะกรรมการตรวจสอบติดตามและรับรองจาก องค์กรชุมชนพัฒนาทุกด้านการประเมินจากหน่วยงานที่รับผิดชอบตามมาตรฐานการศึกษา 3) พัฒนาผู้เรียนทุกสถานบันการศึกษามีความรู้ความสามารถตามหลักสูตรระดับชาติ  และเป้าหมายยุทธศาสตร์การจัดการศึกษาจังหวัด 4) ส่งเสริมทุกสถาบันการศึกษาของจังหวัดอำนาจเจริญมีการบริหารจัดการ ให้เป็นไปตามเป้าหมายการจัดการศึกษาชาติ  และท้องถิ่นมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างสถาบัน เพื่อให้สอดคล้องกับเป้าหมายและ ยุทธศาสตร์การจัดการศึกษาจังหวัดอำนาจเจริญ 5) สนับสนุนทุกสถาบันมีหลักสูตรท้องถิ่น ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของคนอำนาจเจริญ และยุทธศาสตร์การศึกษา มีจุดเน้นสู่”เมืองธรรมะเกษตร”อันเป็นการศึกษาเพื่อชีวิตและชุมชน และพัฒนาสู่มาตรฐานสากล 6) พัฒนาให้ทุกตำบล มีศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน เป็นแหล่งศึกษาค้นคว้า เพื่อสร้างองค์ความรู้  แก่เด็กเยาวชน ประชาชน 7) จัดให้มีเวทีองค์กรเครือข่ายแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันสม่ำเสมอ 8) สนับสนุนประชาชนทุกตำบลปฏิบัติตามแนวศีล 5 ลด  ละเลิกอบายมุข ภาคีเครือข่ายร่วมกันจัดกิจกรรมส่งเสริมพุทธศาสนา  ในวันสำคัญต่าง ๆ ร่วมกิจกรรมทำนุบำรุงศาสนวัตถุ  ศาสนสถาน การปฏิบัติศาสนพิธีอย่างถูกต้อง

7) การสร้างความเสมอภาคกระบวนการยุติธรรมและการบังคับใช้กฏหมายอย่างเสมอภาคและเท่าเทียม

เป้าหมาย/ผลลัพธ์ 1) มีองค์กรประชาชน ประชาสังคมร่วมส่วนร่วมในการแก้ไข ปรับปรุงและออกกฎหมาย ลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม 2) มีกลไกส่งเสริมความรู้ประชาชนเกี่ยวกับกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมและสิทธิเสรีภาพที่พึงได้โดยชอบธรรมผ่านสื่อต่างๆ เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงกฎหมาย ตามสิทธิหน้าที่ ตามรัฐธรรมนูญสามารถป้องกันการถูกเอาเปรียบ และปกป้องคุ้มครองสิทธิ เสรีภาพของประชาชน 3) มีการส่งเสริมให้ประชาชนได้รับรู้กลไกการมีส่วนร่วมในการระงับข้อพิพาท และจัดให้มีอาสาสมัครคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ มีเครือข่ายยุติธรรมชุมชนด้านระงับข้อพิพาท ทำงานประสานกับผู้นำชุมชน หรืออาจทำหน้าที่ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในชุมชน เพื่อให้การจัดการความขัดแย้งในชุมชน ได้ข้อยุติโดยไม่ต้องเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม 4) มีกลไกให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการตรวจสอบการกระทำของตำรวจ อัยการ ทนาย และตุลาการ เพื่อให้การทำงานขององค์กรต่างๆ เป็นประโยชน์ต่อประชาชนและประเทศชาติ ไม่รับใช้อำนาจทางการเมือง

ตัวชี้วัด 1) ประชาชนคนอำนาจเจริญ มีส่วนร่วมในการออกกฎหมาย ที่ครอบคลุมทั่วถึงทุกคนทั้งผู้พิการ ผู้ด้อยโอกาส ตลอดจนผู้ไร้สิทธิ 2) ประชาชนคนอำนาจเจริญ รับรู้กฎหมายจากสื่อต่างๆ เข้าถึงกฎหมาย รู้สิทธิหน้าที่ ป้องกันการถูกเอารัดเอาเปรียบและปกป้องคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของทุกคน 3) ประชาชนคนอำนาจเจริญ ได้รับรู้กลไกการมีส่วนร่วมในการระงับข้อพิพาท มีอาสาสมัครคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ มีเครือข่ายยุติธรรมชุมชน ด้านการระงับข้อพิพาท ทำงานประสานกับผู้นำชุมชนหรืออาจทำหน้าที่ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในชุมชน ทำให้การจัดการความขัดแย้งในชุมชน ได้ข้อยุติ โดยไม่ต้องเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม 4) ประชาชนคนอำนาจเจริญ มีส่วนร่วมในการตรวจสอบการทำงานของตำรวจ อัยการ ทนายและตุลาการ เพื่อให้การทำงานขององค์กรต่างๆ เป็นประโยชน์ต่อประชาชนและประเทศชาติ ไม่รับใช้อำนาจทางการเมือง 5) มีองค์คณะบุคคลที่ประกอบด้วยปราชญ์ บุคคลที่ชาวบ้านให้ความเคารพนับถือ ผู้นำชุมชน  มีบทบาทในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในชุมชน

กลยุทธ์/แนวทางสำคัญ 1) สนับสนุนให้ประชาชน กลุ่มประชาสังคม มีส่วนร่วมในการปรับปรุง แก้ไขและออกฎหมาย ลดความเหลื่อมล้ำ 2) เสริมสร้างองค์ความรู้ประชาชน เกี่ยวกับกฎหมาย กระบวนการยุติธรรมและสิทธิเสรีภาพที่พึงได้ อย่างชอบธรรม โดยส่งเสริมให้ประชาชนสร้างกลไกการมีส่วนร่วมในการระงับข้อพิพาท มีเครือข่ายยุติธรรมชุมชน 3) ปรับปรุง แก้ไขและเสนอกฎหมายที่ก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำทางสังคม 4) จัดให้มีช่องทางสื่อ ประชาสัมพันธ์งานด้านสร้างความเสมอภาคทางสังคม