เมื่อวันที่ 3 มิถุนายน 2558 ที่ห้องประชุมมูลนิธิพัฒนาอีสาน ตำบลตาอ็อง อำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์ คณะทำงานขับเคลื่อนพลังพลเมืองจัดการตนเองจังหวัดสุรินทร์ จัดเวที “พลังพลเมืองสุรินทร์จัดการตนเอง” เพื่อแลกเปลี่ยนถึงสถานการณ์จังหวัดสุรินทร์ คนสุรินทร์จะกำหนดอนาคตอย่างไร เพื่อพัฒนาประชาธิปไตยจากฐานล่างกับการสร้างพลังพลเมืองบนฐานของอะไร และจะมีทิศทางขับเคลื่อนอย่างไร ซึ่งมีภาคีเครือข่ายภาคประชาสังคม ภาคราชการ องค์กรพัฒนาเอกชน เครือข่ายองค์กรชุมชน จ.สุรินทร์ เข้าร่วมประมาณ 50 คน

นายสังคม เจริญทรัพย์ ประธานเครือข่ายพัฒนาชุมชนเมืองสุรินทร์ กล่าวว่า พลังสุรินทร์จัดการตนเองคล้ายๆ กับว่าเราหาเป้าหมายร่วม พอมีโจทย์มาอย่างนี้แล้วเป้าหมายร่วมควรเป็นยังไง แต่ละเครือข่ายมีความคิดเห็นอย่างไร ข้อมูลที่มีอยู่จริงๆ แล้วเป็นภายใต้แผนของการออกแบบอย่างไร ปรากฏว่าภายใต้ฐานข้อมูลของการออกแบบไม่ได้เอาข้อมูลมานั่งวิเคราะห์กันถ้าเราเอาข้อมูลมาวิเคราะห์ทางข้อมูลที่เป็นปัจจัยเสี่ยง ปัจจัยคุกคาม เราจะทำให้มันเกิดการดูแลร่วมกัน

ถ้าเรามีข้อมูลเราก็จะหาภาคีร่วมภาคีสนับสนุน เพราะจะเป็นกระบวนการไปในทางที่ดีกว่าเป้าหมายไปด้วยกันแบบนี้ แต่เห็นผลลัพธ์แบบนี้แล้วชวนใครมาบ้าง วางแผนยังไง แล้วจังหวะก้าวที่สำคัญที่จะทำให้ทุกคนได้เรียนรู้ที่พูดก็คือการหาเพื่อน ผมคิดว่าเป็นเรื่องใหญ่ในการร่วมกระบวนการตอนนี้ทุกคนอาจจะคิดได้ว่าจะทำแบบนี้ๆได้แต่ความร่วมมือเราจะมายังไงมันไม่ใช่จัดการตัวเองแต่เป็นการจัดระบบเชิงสังคมมากกว่าเป็นเชิงหลักการ ดังนั้นเราต้องมาขยายผล ลองคุยกันดูสิถ้าเราคิดว่ามันจะต้องมีกลไกร่วมกัน กลไกมันจะมายังไง แล้วเราจะทำยังไงตอนนี้จะสำคัญเรื่องการสื่อสารข้อมูลให้ทุกคนได้รับรู้และได้รู้ร่วมกัน และเป็นเจ้าของร่วมกันแล้วผลสำเร็จที่ออกมาทุกคนเห็นด้วยไหม จะร่วมไม้ร่วมมือยังไง และจัดทำเครื่องมือยังไงมีแผนมีเวลาที่เหมาะสมด้วยและที่สำคัญเป็นการรวมพลังด้วยโดยการร่วมคนในพื้นที่ทางที่มาจากราชการมาจากท้องถิ่นมาจากประชาชนและภาคประชาสังคมที่อยู่ในพื้นที่ผมเข้าใจว่าถ้ากำหนดจังหวะก้าวได้ไม่ใช่ต้องรอให้สมบูรณ์ก่อนนะเคลื่อนไปหาเพื่อนไปด้วย

อย่าไปซีเรียส คนที่คิดต่าง เราต้องไปคุยกับเขาให้เข้าใจหมายความว่าเขาต้องรับรู้ในกระบวนการเคลื่อนและวันนี้เวทีพลังพลเมืองจังหวัดสุรินทร์จัดการตนเองเป็นการสื่อสารให้คนอื่นได้รับรู้มันกว้างขวางมากมันมีเทคโนโลยีเยอะแยะมากมาย ถ้าจะต้องมีเวลามานั่งคุยถ้าเรามีเวลามานั่งคุยดีกว่าก้มหน้าก้มตาทำงานผมไม่รู้ว่ามันจะไปถึงไหนแล้วผลลัพธ์มันจะได้ตามนั้นไหม ไม่รู้จะเสียเวลาใช้งบประมาณไปเท่าไหร่ หรืออาจจะมากมายก็ได้ แล้วก็ทำไปขัดแย้งกันไป ทำให้กระบวนเล็กลงเล็กลงไปเรื่อยสุดท้ายมันก็เหลือไม่กี่คน เท่ากับว่าไม่ใช่จัดการตนเองแต่เป็นการจัดการพวกกันเองซึ่งเป็นอันตรายมากบ้านเมืองเราต้องเปลี่ยนแล้วล่ะการกระจายอำนาจการกระจายความรู้การกระจายการรับผิดชอบการร่วมหมายร่วมมือกันถือว่าเป็นเรื่องสำคัญมาก และที่สำคัญที่สุดคือการรับฟัง นายสังคมกล่าว

นายบำรุง เป็นสุข ผู้ประสานงานสำนักงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้าอีสานล่าง เปิดเผยว่า ในประเด็นที่เราพูดถึงพลังพลเมืองจังหวัดสุรินทร์จัดการตนเองดูเหมือนใหม่ แต่อยู่ในร่างเก่าที่เราเห็นแล้ว ว่าจะเป็นแผนอาจชุมชนเข้มแข็งหรือไม่ว่าจะเป็นชุมชนจัดการตนเอง ที่เขาแม้แต่จะคุยที่เขาได้รับรู้กันประเด็นคำถามว่าเราจะจัดการตนเองอย่างไรคือจัดการยังไงคือประเด็นที่มันเป็นปัญหาเรื่องความทุกข์ของพวกเราทั้งหลายคือมันจะมีอยู่ 2 ขาเดินไปพร้อมกัน ขาที่หนึ่ง คือจัดการความทุกข์จัดการปัญหา จัดการความเสี่ยงที่มันมีอยู่มากมายความเสี่ยงที่ทำให้คนมีความทุกข์ทั้งหลายอย่างเช่น ผมดูแลเรื่องปัจจัยเรื่องราวเหล้าบุหรี่ อุบัติเหตุ ยาเสพติดท้องแท้งทิ้ง เยอะแยะไปหมดความเสี่ยงที่ทำให้คนมีความทุกข์ อีกขาหนึ่ง คือส่งเสริมปัจจัยที่สร้างคือเราจะสร้างอย่างไรให้คนสุรินทร์มีความสุขอย่างเช่น เรื่องการออม การออกกำลังกาย เกษตรอินทรีย์ประมาณนี้คือ เราจะต้องทำไปพร้อมพร้อมกันทั้งหมดนี้ก็คือว่า แต่ละคนเขาทำงานเชิงประเด็นของตัวเองเราก็ไม่มีโอกาสที่จะมาผนึกกำลังกัน เพื่อเรียนรู้โดยใช้จังหวัดเป็นตัวตั้งเพื่อผนึกกำลังกันนะ

ครั้งนี้ถ้ามี พอช.เป็นเจ้าภาพเป็นกลไกกลางให้ทุกคนมามาพบปะจะเจอหรือไม่เอาแค่มารู้จักตัวตนกันรู้จักคนรู้จักงานรู้จักพื้นที่กันแล้วค่อยค่อยขยับไปเป็นระบบเป็นระบบเป็นฐานข้อมูลขึ้นมาเชื่อมร้อย ให้เห็นว่าการเคลื่อนงานงานดีดีแบบนี้ในจังหวัดนี้ มีใครทำอะไร ที่ไหน ยังไง แล้วมันขนาดไหนแล้ว ถึงที่สุดมันก็คงจะเห็นประเด็นร่วมกันว่าสถานการณ์ที่บ้านวิกฤติหรือสถานการณ์ที่จะต้องร่วมกันแก้ไขจริงๆเพื่อให้เกิดทะลุทะลวงออกไปเพื่อให้งานดำยากขององค์กรใดองค์กรหนึ่ง ขับเคลื่อนไปด้วยกันพอถึงที่สุดก็คือเป็นประเด็นสาธารณะของจังหวัดหรืออัตลักษณ์ของเราของประชาชนของเราและให้พวกเขาเดินตามตามความเข้าใจไม่ใช่ว่าคนเข้าใจคิดเองเสร็จแล้วก็ไปแต่ว่าคำถามถามว่าทำอย่างไรให้เกิดการเรียนรู้จากข้างล่างให้เขาได้รับรู้ว่านี่คือปัญหาของเขาไม่ว่าจะเป็นปัญหาหนี้สินบรรทัด ท้องแท้งทิ้ง แล้วก็ปัญหาอะไรต่อมิอะไรทั้งหลายและสิ่งที่มันเป็นจุดแข็งของเรามีอยู่แล้วเช่นนโยบายเกษตรอินทรีย์ นโยบายอะไรทั้งหลายแหล่ที่นำไปสู่ให้เกิดความสุขเราก็ทำไปแต่ให้มันต่อเนื่องเพื่อสอดรับกัน

เพราะฉะนั้นการขับเคลื่อนในเชิงพลังพลเมืองในความหมายก็คือว่าเราจะกำหนดตัวเองว่า เราอยากจะแก้อะไรแล้วใจเราอยากจะแก้อะไรบ้าง ต้องร่วมแก้กันเพราะกำลังเราไม่พอเราจะต้องเดินกันแบบนี้ให้เป็นขบวนแล้วก็สื่อสารสาธารณะกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เห็นว่าคนสุรินทร์จะเครียดอะไรอย่างเป็นขบวนถ้าต่างคนต่างคิดต่างคนต่างทำวันก็ไม่มีพลัง ความหมายของพลังพลเมืองหมายความว่า คือเอาปัญหาที่มีอยู่เพื่อมาแก้ปัญหาของตนเองอะไรบ้างที่เป็นปัญหาร่วมของคนสุรินทร์ เราก็จะผนึกพลังกันแก้ปัญหาส่วนองค์กรทั้งนอกเราก็จะดึงมาร่วมเพื่อมาให้คนสุรินทร์แล้วก็เอามาใช้อย่างเช่น ส.ส.ส. หรือ พอช.เพื่อเอามาสนับสนุนในสิ่งที่ทางขบวนขาดแบบนี้ถึงจะเดินไปได้และตอบสนองกันได้พลังพลเมืองก็จะมากขึ้นเรื่อยเรื่อยซึ่งไม่ใช่วิธีเดียวนะ ถ้าทำแบบนี้อย่างต่อเนื่องไปก็จะมีพรรคพวกมากขึ้นไม่ว่าจะเป็นกระแสการตอบรับแบบนี้แหละ ที่เค้าเรียกว่ากระบวนการการจัดการตนเองเป็นกระบวนการของการสร้างสุขให้เกิดขึ้นจริงในจังหวัดสุรินทร์

รศ.ดร.ปาริชาติ วลัยเสถียร ประธานมูลนิธิพัฒนาอิสาน กล่าวว่า ถ้าเราพูดถึงพลังสังคมหรือพลังพลเมืองเราคงต้องยอมรับว่าสังคมมีองค์ประกอบที่หลากหลายไม่ว่าจะมองเรื่องของโครงสร้างหน้าที่ต่างๆบทบาทที่มีต่อสังคม ทั้งต่อตนเอง ต่อผู้อื่นและต่อธรรมชาติ เพราะฉะนั้นถ้าเรามองเห็นองค์ประกอบที่หลากหลายเราจะเห็นว่ากลุ่มต่างๆโดยเฉพาะกลุ่มสำคัญที่มีบทบาทในอดีตนั้นก็เป็นกลุ่มที่นำสังคมมา ตั้งแต่เริ่มต้นอาจจะเป็นภาครัฐและอาจจะมีภาคธุรกิจเอกชนซึ่งถือว่ามีพลัง มีอำนาจการที่จะกำหนดอนาคตของสังคมได้มาก แต่ถ้ามีเพียง 2 องค์ประกอบก็คงไม่พอเพราะว่าในสังคมนั้นมีสมาชิกจำนวนมากที่มีหน้าที่สำคัญในการทำงานไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการผลิตอาหาร การผลิตพลังงานและผู้บริโภคหรือผู้จำแนกแจกจ่ายต่างๆ

เพราะฉะนั้นถ้าเรามองเห็นภาคส่วนอื่นๆที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มของพวกเราที่มีบทบาทสำคัญในการกำหนดเริ่มมีอิทธิพลต่อทิศทางการเปลี่ยนแปลงเราก็จะเห็นว่ากลุ่มที่ 3 ที่เราพูดถึงนี้คือภาคประชาสังคมหรือพลังพลเมืองถามว่ามันหมายความว่าอย่างไรภาคพลเมือง ก็คือคนที่ไม่มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายหรือข้อกำหนดต่างๆที่จะให้ทำงานในเรื่องต่างๆได้อย่างเต็มที่แต่กลุ่มเหล่านี้คือเป็นผู้ที่ได้รับผลอย่างสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงต่างๆเพราะฉะนั้นพลังทางสังคมก็น่าจะบอกให้ครอบคลุมไม่ว่าจะเป็นภาครัฐภาคราชการ ภาคธุรกิจ ภาคเอกชนหรือไม่ก็ผู้ประกอบการต่างๆรวมทั้งภาคประชาชนโดยทั่วไป ที่มีอาชีพต่างๆแล้วก็องค์กรสาธารณะประโยชน์ต่างๆที่ทำงานโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน

พลังสังคมเหล่านี้นี่ถ้าเรา มองเห็นความแตกต่างเรื่องของความถนัดหน้าที่ความรับผิดชอบ ถ้ามีส่วนพี่จะมาร่วมประสานในจุดมุ่งหมายร่วมกันโดยใช้ข้อมูลความรู้ของพื้นที ของขอบเขตที่จะทำงานดันเป็นตัวตั้งเพราะฉะนั้นก็จะมีข้อตกลงร่วมกันได้ มีความสนใจมีความถนัดหรือมีผลประโยชน์ที่แตกต่างกันเพราะฉะนั้นก็ต้องร่วมตกลงร่วมกันอันนี้ไปสู่ร่วมของการจัดบทบาทหน้าที่การแบ่งงานหรือการที่จะมาเกื้อหนุนเพื่อที่จะให้เกิดการเปลี่ยนแปลง โดยที่ทุกส่วนในสังคมได้มีส่วนร่วมในการกำหนดทั้งเป้าหมายไปสู่วิธีการสร้างความเปลี่ยนแปลงรวมทั้งมองถึงผลประโยชน์หรือผลกระทบโดยไม่ปล่อยปะละเลย จะมองเห็นองค์ประกอบในสังคมที่ไม่ใช่มีแค่กลุ่มสำคัญที่มีบทบาทและมีอำนาจหน้าที่เพียงอย่างเดียวแต่จะมองถึงกลุ่มก้อนที่อาจจะมีกำลังน้อยหรือเป็นกลุ่มที่เสียเปรียบมาเนิ่นนานและบางครั้งยังไม่มีโอกาสที่จะเข้าถึงทรัพยากรหรือการบริการต่างๆพลังสังคมนี้ต้องมองเห็นกลุ่มต่างๆให้มากขึ้นและบางครั้งกลุ่มที่เรารู้สึกว่ากลุ่มที่ต้องรับการสนับสนุนหรือรับความช่วยเหลือถ้าเรามองอีกด้านหนึ่งเค้าก็มีความสามารถมีคุณค่าที่จะร่วมทำงานในสังคมได้ด้วยว่าสังคมนั้นมันจะมีองค์ประกอบพี่มีความหลากหลายแล้วก็จำเป็นที่จะต้องมีการประสานพลังร่วมของกลุ่มต่างๆแล้วก็ให้เห็นว่าทุกคนต้องมีโอกาสที่จะมาร่วมดูแลแล้วก็แบ่งปันซึ่งกันและกัน

ทั้งนี้ จากการหารือของภาคีต่างที่เข้าร่วมเวที มีข้อสรุปร่วมกันว่า ควรมีการจัดเวทีอย่างต่อเนื่องเดือนละ 1 ครั้ง เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลการทำงานของส่วนต่างๆ ให้เกิดการเชื่อมโยงรับรู้ถึงกัน นำไปสู่การกำหนดเป้าหมายร่วม และการเชื่อมโยงพลังเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงสุรินทร์ร่วมกัน โดยมีกลุ่มตัวแทนขึ้นมาชุดหนึ่งทำหน้าที่เป็นกลไกในการประสานงาน ออกแบบการจัดเวทีครั้งต่อๆ ไป