กรุงเทพฯ/ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) จัดเวทีนำเสนอวิทยานิพนธ์งานพัฒนาที่ชุมชนเป็นแกนหลัก ครั้งที่ ๒ วันจันทร์ที่ ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๕๓ ณ ห้องประชุมชั้น ๑ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนโดยมีผู้เข้าร่วม ทั้งจากนิสิตนักศึกษาในระดับดุษฎีบัณฑิต มหาบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยต่างๆ คณาจาร์ยจากมหาวิทยาลัย ผู้ทรงคุณวุฒิ รวมทั้งผู้นำชุมชน และตัวแทนชาวบ้าน กว่า ๑๐๐ คน เข้าร่วมเวทีนำเสนอผลการศึกษาวิจัยเพื่อคืนความรู้กลับสู่ชุมชน และร่วมแลกเปลี่ยนเสนอความเห็น รวม ๑๗ เรื่อง ใน ๓ ประเด็นหลัก รวมทั้งเปิดรับข้อเสนอและแนวทางการสนับสนุน เพื่อเดินหน้าหนุนงานวิจัยในปีที่ ๒ ต่อไป
เมื่อพิจารณาการศึกษาวิจัยโดยทั่วไปในอดีตที่ลงไปสู่ชุมชน... มีสักกี่ครั้งที่กันเล่าที่ผลของการศึกษาวิจัยเคยกลับคืนลงไปสู่ชุมชนบ้าง...หากลองพิจารณาลักษณะสำคัญๆ ของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (Community Based Research : CBR) ที่เป็นงานวิจัยในลักษณะที่เน้นการให้ “คน” ในชุมชนเข้ามาร่วมกระบวนการคิด ตั้งคำถาม วางแผน และทำวิจัยเพื่อหาคำตอบอย่างเป็นระบบ
สะพานเชื่อมให้เกิดการพัฒนา
พรรณทิพย์ เพชรมาก ผู้ช่วยผู้อำนวยการ พอช.
กล่าวว่า การพัฒนาโดยชุมชนช่วงระยะเวลาที่ผ่านมา ได้ทำให้เห็นว่ามีความคิดริเริ่มใหม่ๆ ในการพัฒนาที่ดำเนินการโดยชุมชนเป็นเจ้าภาพหลัก และมีการขยายตัว ที่เกิดจากการทำไปเรียนรู้ไปชาวบ้าน ที่มีการเรียนรู้ข้ามพื้นที่ แล้วนำมาปรับใช้ ซึ่งเป็นการเรียนรู้ในแนวราบ ทำให้กระบวนการพัฒนาได้ขยายตัวออกไปอย่างกว้างขวาง
ซึ่งการเปิดให้ทุนสนันสนุนการทำวิทยานิพนธ์ของพอช.ครั้งนี้ นับเป็นจุดเริ่มต้นที่จะประสานเชื่อมโยงให้ชุมชนกับสถาบันการศึกษาได้มีโอกาสมาพบเจอ และทำงานวิจัยร่วมกัน ในขณะที่ปัจจุบันสถาบันการศึกษาต่างๆ มีหลักสูตรการศึกษาเกี่ยวข้องกับการพัฒนา ด้านการพัฒนาชุมชน พัฒนาสังคม นักศึกษาบางส่วนก็มีความต้องการที่จะได้โจทย์หรือหัวข้อในการวิจัย จะศึกษาที่ไหน ซึ่งที่ผ่านมาได้มีนักศึกษา อาจาร์ยติดต่อขอข้อมูล ถามถึงพื้นที่ต่างๆ ตามประเด็นที่เป็นการเคลื่อนงานของ พอช. รวมทั้งในงานพัฒนาที่ พอช.ได้เข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องในงานเชิงประเด็นต่างๆ อาทิเช่น งานสวัสดิการ ทุนชุมชน องค์กรการเงิน การจัดการทรัพยากร พรรณทิพย์ กล่าวชี้แจงถึงวัตถุประสงค์ และที่มาที่ไปของการจัดงานในครั้งนี้
คุณค่างานวิจัย ประยงค์ อุปเสน รักษาการหัวหน้าส่วนพัฒนากระบวนการเรียนรู้และองค์ความรู้ พอช. กล่าวย้ำว่า “คุณค่าของงานวิทยานิพนธ์จะเกิดประโยชน์สูงสุดได้ นั่นคือการได้นำไปใช้จริง ทำให้ผู้วิจัยได้เรียนรู้ และเข้าใจชาวบ้านมากขึ้น ทำให้ชาวบ้านเข้าใจตนเองมากขึ้น มีการแลกเปลี่ยนระหว่างกันมากขึ้น รู้มากขึ้น รู้กว้างขึ้น และประกอบกับนักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญมาช่วยเพิ่มเติม เสริมพลัง แล้วนำไปสู่การปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเนื้องานที่อยู่ในชุมชนได้จริงคุณค่าที่เกิดขึ้น
นอกจากส่งผลทั้งกลับผู้วิจัยแล้ว ก็มีผลกับชุมชน และหน่วยงานภายนอกด้วย ไม่อยากให้จบลงที่ตัวหนังสือ แต่เราจะเป็นตัวกลางในการสนับสนุนทุนในการศึกษาวิจัย และประสานเชื่อมโยงชุมชน อย่างวันนี้เราจัดเวทีเพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และขยายสู่สาธารณะในวงกว้างต่อไป”
ประเด็นการจัดการตัวเองของชุมชน
1. เรื่องการป้องกันปัญหาความรุนแรงในครอบครัว โดยกระบวนการการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่งในจังหวัดภาคกลาง โดยนายยงยุทธ แสนประสิทธิ์ ปริญญาเอก มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ดาวน์โหลดเอกสาร
2. เรื่องนวัตกรรมการเรียนรู้ของสภาองค์กรชุมชนตำบล เพื่อสร้างการเมืองภาคประชาชน ศึกษา 3 สภานำร่องในจังหวัดสมุทรสงคราม โดยนางสาวอุษา เทียนทอง ปริญญาเอก มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา ดาวน์โหลดเอกสาร
3. เรื่องทางเลือกกลยุทธ์การบริหารจัดการการท่องเที่ยวชุมชนย่านตลาดบ้านใหม่ อำเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยนางสาวศิริประภา แก้วอุดม ปริญญาโท มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
5. เรื่องการศึกษาแนวทางการจัดการพัฒนาชุมชนริมน้ำดั้งเดิมเพื่อส่งเสริมคุณค่าชุมชนเก่ากรณีศึกษา ชุมชนบ้านสิงห์ท่า จังหวัดยโสธร โดยนางสาววัชราภรณ์ เครือพันธ์ ปริญญาโท มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ดาวน์โหลดเอกสาร
6. เรื่องการศึกษาการขยายตัวของชุมชนตามแนวคูเมือง กรณีศึกษาชุมชนพรหมเทพ จังหวัดสุรินทร์ โดยนายรัฐกานต์ แรงจบ ปริญญาโท มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ดาวน์โหลดเอกสาร
ประเด็นทรัพยากรและเกษตร
7. เรื่องกลยุทธ์การต่อรองของเกษตรกรภายใต้การปกครองชีวญาณของอุตสาหกรรมเกษตร-อาหาร กรณีศึกษาเกษตรกรผู้ปลูกมันฝรั่งในจังหวัดเชียงใหม่ โดยนายนาวิน โสภาภูมิ สาขาวิชาการพัฒนาสังคม ภาควิชาสังคมวิทยาและมนุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ดาวน์โหลดเอกสาร
9. เรื่องการประเมินศักยภาพท่องเที่ยวเชิงเกษตรของพื้นที่เขตทวีวัฒนา จังหวัดกรุงเทพมหานคร โดยนางสาววารุณี เกตุสะอาด ภาควิชาเทคโนโลยีการบริหารสิ่งแวดล้อม คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ดาวน์โหลดเอกสาร
11. เรื่องเทคโนโลยีและนวัตกรรมชุมชนเพื่อการจัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม กรณีศึกษาทรัพยากร น้ำบ้านนาใหม่ ต.วังไผ่ อ.ห้วยกระเจา จ.กาญจนบุรี โดยนางสาวพรทิพย์ เชื้องาม ภาควิชาเทคโนโลยีการบริหารสิ่งแวดล้อม คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ดาวน์โหลดเอกสาร
12. เรื่องถอดบทเรียนการจัดการขยะชุมชนจากพื้นที่ที่ประสบความสำเร็จเพื่อเป็นแนวทางการจัดการขยะอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนวังด้ง หมู่1ต.วังด้ง อ.เมือง จ.กาญจนบุรี โดยนางสาวนภาปวีณ์ เมสนุกูล ภาควิชาเทคโนโลยีการบริหารสิ่งแวดล้อม คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ดาวน์โหลดเอกสาร
ประเด็นทุนชุมชนและสวัสดิการชุมชน
13. เรื่องการจัดการความรู้กองทุนชุมชนและธุรกิจชุมชนของหมู่บ้านจำรุง อำเภอแกลง จังหวัดระยอง โดยนางสาวนริชา มหาพรหม ปริญญาโท มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ดาวน์โหลดเอกสาร
14. เรื่องความยั่งยืนของกองทุนสวัสดิการภาคประชาชนวันละ1บาทเขตบางซื่อกรุงเทพมหานคร โดยนางสาวรุ่งศิริ นุชสุวรรณ ปริญญาโท มหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์ ดาวน์โหลดเอกสาร
15. เรื่องการสร้างปฏิบัติการด้านเศรษฐกิจทางเลือกของกลุ่มเกษตรกรเครือข่ายสันติอโศกจังหวัดสงขลา โดยนายสานิจจ์ วิริยะกิจสุนทร ปริญญาโท มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ดาวน์โหลดเอกสาร
16. เรื่องเงินตราทางเลือกในการแลกเปลี่ยนสินค้าและบริการ กรณีศึกษาชุมชนแผ่นดินทองคอยรุตตั๊กวา โดยนางสาวหทัยรัตน์ วงศ์จิรไพฑูรย์ ปริญญาโท มหาวิทยาลัยศิลปากร ดาวน์โหลดเอกสาร
17. เรื่องเงินตราทางเลือกเพื่อการแลกเปลี่ยนในร้านค้าชุมชน กรณ๊ศึกษาศูนย์สาธิตการเกษตร ตำบลท่าเสา อำเภอไทรโยค จ.กาญจนบุรี โดยนายพลสินธุ์ บุญศิริ ปริญญาโท มหาวิทยาลัยศิลปากร ดาวน์โหลดเอกสาร
ภายหลังจากการนำเสนอในกลุ่มย่อยเสร็จแล้ว ในช่วงท้ายของการประชุมผู้เข้าร่วมได้กลับมาร่วมประชุมห้องใหญ่ เพื่อแลกเปลี่ยนแนวทางการส่งเสริมนักวิจัยรุ่นใหม่ และการพัฒนาองค์ความรู้ชุมชนยกระดับเป็นองค์ความรู้ของสังคม ซึ่งบรรยากาศของการแลกเปลี่ยนเป็นไปอย่างมีรสชาติ หลายคนอยากนำเสนออีก สังเกตได้จากการยกมือขออภิปรายอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่ผู้ฟังก็ตั้งใจซึ่งมองเห็นได้จากแววตา โดยในที่นี้ขอหยิบข้อเสนอเพียงบางส่วนมาเพื่อให้เห็นว่าเวทีแห่งนี้เกิดประโยชน์ และสร้างการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างตัวแทนชาวบ้าน หรือชุมชน นักวิจัยหรือนักศึกษา คณาจาร์ย รวมทั้งผู้ทรงคุณวุฒิ และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) ได้อย่างแท้จริง
ชาติชาย เหลืองเจริญ
การคืนข้อมูลให้ชุมชนเป็นสิ่งสำคัญ จะได้รู้ว่างานวิจัยเป็นอย่างไร เราอยู่ในชุมชนบางเรื่องเรามองไม่เห็น ยังมีเรื่องราวต่างๆ อีกมากที่น่าศึกษาวิจัยและส่งคืนให้ชุมชนกลับนำไปพัฒนาต่อยอด คำว่าคุณค่า มูลค่า ต้องผูกโยงกันไป การทำงานในท้องถิ่นมีคุณค่า แต่ไม่เห็นมูลค่าจะไปไม่รอด แต่ทั้งสองต้องไปด้วยกัน การอยู่ร่วมกันในสังคม งานวิจัยสังคมให้เป็นสุขทำอย่างไร การมีส่วนร่วมแบบสัมภาษณ์ การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม นักวิจัยต้องให้มีส่วนร่วมอย่างแท้จริง ซึ่ง ทาง พอช. ให้ทุนและต้องเป็นคนชี้พื้นที่เป้าหมาย ชี้ประเด็นด้วย
พรชัย แสงแก้ว
การศึกษาวิจัยเป็นกระบวนการที่จะก่อให้เกิดผลดีกับท้องถิ่น อย่างเรื่องนวัตกรรมการเรียนรู้ของสภาองค์กรชุมชนตำบล เพื่อสร้างการเมืองภาคประชาชน ศึกษา 3 สภานำร่องในจังหวัดสมุทรสงคราม ทำให้ประชาชนได้รับผลจากการเก็บข้อมูลมาเขียนแล้วให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม ซึ่งงานวิจัยจะต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่น เปลี่ยนนโยบายได้ ผมอยากให้ พอช. เห็นความสำคัญและต่อยอดงาน โดยเฉพาะเรื่องยุทธศาสตร์ ต้องสามารถต่อยอดสู่การแก้ปัญหา เอา พื้นที่เป็นตัวตั้ง ตรงจุดนี้งานวิจัยช่วยได้
อุษา เทียนทอง
เรื่อง พรบ.สภาองค์ชุมชน เป็นนวัตกรรม เป็นการได้มาจากชุมชน เอ็นจีโอ องค์กรชุมชน ไม่มีสถาบันไหนมารองรับทั้งที่รัฐธรรมนูญเปิดรับ วัตถุประสงค์ รับรองเวทีธรรมชาติ ในที่ต่างๆ เป็นที่ยอมรับ เป็นเวทีพูดคุยทุกเรื่อง ใช้ประโยชน์อะไรร่วมกัน คู่ขนานกับท้องถิ่น เป็นกฎหมายที่ดีน่าเรียนรู้ เราไม่สามารถเผยแพร่ความรู้กับคนทั่วประเทศได้ สามารถบรรจุเป็นหลักสูตรท้องถิ่นได้ หลักสูตรทุกวันยิ่งเรียน ยิ่งลืมท้องถิ่นของตนเอง การเมืองภาคพลเมือง มีปัจจัยส่งให้ ขับเคลื่อนได้ เช่น การปรึกษาหารือร่วมกัน เรื่องทุน ทำเรื่องต่าง ๆ ร่วมกัน เหล่านี้ล้วนเป็นปัจจัยที่ขับเคลื่อนสภาองค์กรชุมชนได้จริง ๆ
การคืนความรู้ให้แก่ชุมชน เสมือนการคืนศักดิ์ศรีให้แก่ชาวบ้าน...เพื่อให้พวกเขาเป็นผู้ที่แก้ปัญหาได้ด้วยตัวเอง เพราะถึงแม้จะต้องอาศัยคนภายนอกอย่างนักวิชาการ นักวิจัย หรือพี่เลี้ยงเพื่อเป็นตัวกลางประสานให้เกิดการพัฒนา หากแต่ชาวบ้านยังถือว่าเป็นพระเอกของงานวิจัย ซึ่งเมื่อชาวบ้านเริ่มเข้าสู่กระบวนการของงานวิจัยแล้วความคิด ทัศนะคติการมองงานพัฒนาของชาวบ้านจะไม่เหมือนเดิม
