เมื่อวันที่ 14 กันยายน 2556 ที่ผ่านมา เครือข่ายองค์กรชุมชนจังหวัดอ่างทอง ร่วมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) จัด “เวทียกระดับตำบลจัดการตนเองด้วยกระบวนการสร้างเป้าหมายความสุขมวลรวมตำบล” เพื่อถอดบทเรียน 14 ตำบล แลกเปลี่ยนกับ 3 ตำบลต้นแบบภาคตะวันตก คือ ต.หนองสาหร่าย ต.คลองตัน และต.บ้านเลือก ให้เกิดแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างหน่วยงานภาคี ณ ห้องประชุม องค์การบริหารส่วนจังหวัดอ่างทอง ซึ่งได้รับเกียรตินายภราดร ปริศนานันทกุล ส.ส.อ่างทอง พรรคชาติไทยพัฒนา เป็นประธานเปิดการประชุม โดยมีเครือข่ายองค์กรชุมชน 14 ตำบล ในจังหวัดอ่างทอง, ตัวแทนขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดอยุธยา, เครือข่ายองค์กรชุมชน ต.บ้านเลือก อ.โพธาราม จ.ราชบุรี, ต.หนองสาหร่าย อ.พนมทวน จ.กาญจนบุรี, ต.คลองตัน อ.บ้านแพ้ว จ.สมุทรสาคร, สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์, มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย และมูลนธิหัวใจอาสา เข้าร่วมประมาณ 200 คน

นายภราดร ปริศนานันทกุล ส.ส.อ่างทอง พรรคชาติไทยพัฒนา กล่าวเปิดการประชุมว่า เป็นเรื่องที่น่ายินดีที่คนในชุมชนมาร่วมกันวางแผนกำหนดทิศทางการพัฒนาด้วยตนเอง ที่ผ่านมาเป็นเรื่องที่มีคนอื่นคิดแทน จากบนลงล่าง วันนี้ชุมชนลุกขึ้นมากำหนดทิศทางด้วยตนเอง เพราะไม่มีใครรักอ่างทองเท่ากับคนอ่างทองเองนี่คือความจริง เป็นไปไม่ได้เลยที่จะรอหน่วยงานรัฐที่ดูแลคนทั้งประเทศ ไม่มีทางที่รัฐจะรู้ความต้องการของหมู่บ้านตำบลอย่างแท้จริง มีศักยภาพอย่างไร คนที่รู้ดีที่สุดคือคนในตำบล คนในชุมชน มาร่วมกันกำหนดทิศทางหมู่บ้านชุมชน ทั้งระยะสั้น ระยะกลาง และวางแผนอนาคตในระยะยาวว่าจะมีแผนการพัฒนากันอย่างไร

ซึ่งแน่นอนว่าความต้องการแตกต่างกัน แต่ปัญหาใหญ่คล้ายๆ กัน เช่นเรื่อง
 ปัญหายาเสพติด ที่เราต้องต่อสู้ในทุกรูปแบบ สร้างเกราะป้องกัน อาวุธที่ดีไม่ใช่อำนาจรัฐแต่คือคนในชุมชนที่จะช่วยแก้ปัญหาให้ลุล่วงได้ ต้นเหตุสำคัญของวัยรุ่นคือขาดความอบอุ่นจากครอบครัว ชุมชน ถามตัวเองว่าเราให้ความอบอุ่นมากพอหรือยัง? รวมถึงปัญหาในระดับชาติ หรือเรื่องการขยายกองทุนสวัสดิการชุมชนที่เริ่มจากการออมวันละบาท ที่มี 3 ขาร่วมสมทบ ชุมชน 1 รัฐ 1 ท้องถิ่น 1 เป็นเรื่องสำคัญในการดูแลกันในชุมชน 

อย่างไรก็ตามชุมชนต้องสามาราถกำหนดทิศทางการพัฒนาของท้องถิ่นได้ เป็นการกระจายอำนาจให้ท้องถิ่น ตามแนวคิดของท่าน อ.ไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม ที่เข้าถึงชุมชน หนุนการกำหนดเส้นทางเดินชีวิตได้อย่างแท้จริง รัฐบาลมักมองข้ามความสุขที่แท้จริง คนที่มีรายได้ดีกับไม่มีความสุข การสร้างความสุขมวลรวมให้กับชุมชน คือความสุขที่แท้จริงทั้ง สุขกาย สุขใจ สุขปัญญา สุขสังคม

กระบวนการพัฒนาองค์กรชุมชนจะเกิดได้ต้องจากความสามัคคี เริ่มที่จุดใดจุดหนึ่งได้ อย่างที่ ต.หนองสาหร่าย อ.พนมทวน จ.กาญจนบุรี แต่ไม่ใช่สูตรสำเร็จ เพราะฉะนั้นต้องฟังและนำมาปรับใช้ให้สอดคล้องกับวิถีของชุมชน ชุมชนจะเข้มแข็งได้ต้องรู้จักความพอเพียง

นายศิวโรจน์ จิตนิยม ประธานสถาบันการเงินหนองสาหร่าย อ.พนมทวน จ.กาญจนบุรี กล่าวว่า มาวันนี้เห็นความตั้งใจ เห็นความร่วมมือ เห็นความก้าวหน้า เห็นวิธีการที่แต่ละตำบลได้ปรับให้เหมาะกับตัวเองหลายตำบลที่เสนอภาพออกมาทั้งกระบวนการ วิธีการต่างๆ เป็นความหลากหลายและเหมาะกับเรา หลายพื้นที่อาจเริ่มมองปัญหาก่อน เอาปัญหาเป็นแรงกระตุ้น มองการพัฒนาเป็นเป้าหมาย หลายพื้นที่มีศักยภาพเท่าที่เห็นในระยะเวลาอันสั้น

ความยิ่งใหญ่ของจังหวัดอ่างทอง ถ้าเรานำศักยภาพที่มีอยู่มากำหนดอนาคตอ่างทอง เป็นเรื่องที่ง่ายมาก และชวนกันคิดว่าการทำอาหารปลอดภัย การทำเกษตรอินทรีย์ เกษตรกรรมทางเลือก เชื่อว่าทุกตำบลทำทุกตำบลมี ในโลกนี้มีคน 1 พันล้านคน บางคนไม่มีอาหารกิน บางคนไม่เพียงพอ อนาคตทั้งโลกจะโหยหาอาหารปลอดภัย ถ้าอ่างทองสามารถทำเรื่องนี้ได้จะเป็นเรื่องที่ดี

ทำอย่างไรเราจะรวมคนที่ทำตัวชี้วัดความสุขตำบล ผนึกกำลังภาคี ที่ตำบลหนองสาหร่ายมีธนาคารความดี ถ้าเรามีเรื่องดีๆ เต็มทั้งจังหวัด จะเอาเรื่องดีๆไปไว้ที่ไหน แนะนำว่าคนอ่างทองควรทำธนาคารความดีของจังหวัด รวบรวมความดีจากทุกตำบล โดยคนทั้งจังหวัดร่วมกันขับเคลื่อน โดยมีความสุขเป็นเป้าหมาย สุดท้ายเราจะเดินไปสู่เป้าหมายพร้อมกันได้อย่างไร นายศิวโรจน์ เสนอทิ้งท้าย

นายสิน สื่อสวน ผู้ช่วยผู้อำนวยการ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน เสนอกับที่ประชุมว่า การเคลื่อนไปข้างหน้า ตัวชี้วัดความสุขเป็นเพียงเครื่องมือไม่ใช่เป้าหมาย เป้าหมายคือที่จะทำให้ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเองได้ ทิศทางข้างหน้ามี 3 ด้าน 1) การจัดทำตัวชี้วัดพื้นที่ จำนวนพื้นที่ที่จะเริ่มทำเรื่องตัวชี้วัดความสุข 2) การเชื่อมโยงหน่วยงานเครือข่าย ช่วยเพื่อนขยายพื้นที่ การพัฒนาแกนนำ ทำให้มีประสิทธิภาพอย่างไร 3) ในพื้นที่ปฏิบัติการที่นำตัวชี้วัดไปทำจนสำเร็จ ในส่วนหน่วยงานภาคี สำนักงานทรัพย์สินฯ มูลนิธิหัวใจอาสา และพอช. บทบาทคงไม่ใช่การหาอะไรให้ชาวบ้านทำ แต่จะทำสิ่งที่ชาวบ้านอยากจะทำ เราจะหนุนอย่างไร เราจะสนับสนุนยืนอยู่ข้างๆชุมชนที่ลุกขึ้นมาเป็นแกนหลัก   ต้องทำครบวงจร อาศัยกลุ่มผู้นำที่จริงจัง ดึงการสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ เรื่องอาหารปลอดภัยทำอย่างไรผู้ผลิตกับผู้บริโภคทำอย่างไรจะเชื่อมโยงถึงกันได้ หรือการขยายชุมชนแห่งความสุขทั่วประเทศ 6 จุดปฏิบัติการ ปฏิบัติการจริง เรียนรู้ท่ามกลางการปฏิบัติ สรุปบทเรียนก้าวไปข้างหน้า  

นายยงจิรายุ อุปเสน มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย นำแนวคิดของท่านอาจารย์ไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม ที่ต้องการเห็นคนไทยกำหนดความสุขของตนเองได้ ดั่งที่อาจารย์ได้กล่าวไว้เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2551 ที่ต.หนองพันจันทร์ อ.บ้านคา จ.ราชบุรี อ.กล่าวไว้ว่า “ทุกวันนี้ ผมมีสิ่งที่อยากจะทำอยู่ 3 เรื่องคือ ธนาคารความดี ประชาธิปไตยจากฐานราก และจัดทำเป้าหมายตัวชี้วัดความสุขมวลรวม” เพื่อย้ำถึงปณิธานของผู้ที่พวกเรารักเคารพ

ย้อนหลังไปเมื่อวันที่ 12 ต.ค. 2551 คนอ่างทอง 7 อำเภอ 14 ตำบล ได้มีการเริ่มต้นแนวทางการพัฒนาตำบลคลองวัว จ.อ่างทอง มีการทบทวนทั้งตำบล ต่อมาคนอ่างทองได้ไปแลกเปลี่ยนในงานตลาดนัด ตัวชี้วัดความสุขมวลรวมที่ พอช.และมีการประชุมค้นหาเชื่อมโยง 8 ตำบล จนเกิดเวทีค้นหาความสุขไปเคลื่อนกันเองอย่างที่ตำบลชะไว ตำบลตลาดกรวด มีคนสนใจมากขึ้น จาก 8 กลายเป็น 14 ตำบล

นายยงจิรายุ ตั้งคำถามชวนคิด ถึงสภาพการณ์องค์กรหลักในตำบล ยังต่างคนต่างทำ แยกส่วนแบ่งพวก ส่วนใหญ่ยังทำตามที่ภายนอกกำหนดมาหรือไม่ คำถามคือแล้วใช้วิธีอะไรในการแก้ปัญหา งานพัฒนาของชาวบ้านที่ผ่านมา เป็นแท่งๆ ไม่เห็นการเชื่อมโยงกันในระกับพื้นที่ ยังต่างคนต่างทำเราใช้วิธีอะไร? รวมตัวกันได้ไหมใช้เครื่องมือวิธีการอะไรที่จะรวมคนได้ การจัดทำตัวชี้วัดความสุข สามารถตอบคำถามที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาของคนใตตำบลกันเองได้

การพัฒนาเพื่อตอบสนองคุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชน มีหน่วยงานใด ที่จะสามารถทำให้ชาวบ้าน ได้ครบทุกด้านของชีวิต เป้าหมายการทำงานพัฒนาเพื่อชุมชน ไม่ใช่เป็นเรื่องแกนนำ หรือผู้นำของท้องถิ่นไม่กี่คน ความต้องการที่แท้จริงของชาวบ้าน ความต้องการของชุมชนเป็นแค่เครื่องมือหาเสียงของนักการเมือง ที่ซื้อความฝัน ชุมชนต้องทำงานพัฒนาด้วยความคิดว่า มีเงินก็ทำ ไม่มีเงินก็ไม่ทำ

ที่ผ่านมามีการทบทวนในระดับตำบล สถานการณ์ เห็นเรื่องดี เรื่องทุกข์ยาก แล้วปักธงข้างหน้าจะอยู่อย่างไร เป็นเป้าหมายร่วมของตำบลและไปทำตัวชี้วัดที่มีความสุขร่วมกัน นี่คือความมหัศจรรย์ของกระบวนการสร้างความสุขของคนในตำบล

วันนี้ 14 ตำบลของอ่างทอง ทำมาแล้ว 3 กระบวนการ ในกระบวนการ 6 ขั้นตอน 1) ค้นหาความจริง 2) ตั้งเป้าหมาย 3) กำหนดวิธีการสำคัญ 4) วางแผน ดำเนินการ 5) ติดตาม สนับสนุน 6) สรุปผล รายงาน เข้าใจว่าทุกตำบลยังไปไม่ถึง 6 ขั้นตอน 

นายยงจิรายุ ย้ำว่า หลักการสร้างเป้าหมายและตัวชี้วัดการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น ในแนวคิดของอาจารย์ไพบูลย์นั้น 1)คิดเองกำหนดเอง 2)ร่วมมือรวมพลัง 3)อะไรก็ได้ 4)คิดจริง ทำจริง 5)เรียนรู้และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง 6)ร่วมสร้างขบวนการ 7)แข่งขันบันเทิง อยากทำไม่บังคับทำ

6 แนวทางสำคัญในการขับเคลื่อนตัวชี้วัดความสุขระยะต่อไป

ที่ประชุมในภาคบ่าย เป็นการประชุมร่วมของเครือข่ายตำบลที่จัดทำตัวชี้วัดความสุข ร่วมกับหน่วยงานภาคีสนับสนุนและขยายผล ได้แก่ สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย มูลนิธิหัวใจอาสา มีข้อสรุปร่วมกันว่า

1. แผนการพัฒนาศักยภาพแกนนำและวิทยากรชุมชน พัฒนาศักยภาพทีมวิทยากรกระบวนการของชุมชน และผู้ส่งเสริมทั้ง 5 จังหวัด ได้แก่ ทีมจังหวัดอ่างทอง กาญจนบุรี ราชบุรี สมุทรสาคร และภูเก็ต/ จัดฝึกอบรมหลักสูตรกลางปีละ 2 ครั้ง/ การสัมมนาทีมวิทยากรกระบวนการ 1 ครั้ง/ปี
2. จัดการความรู้ พื้นที่รูปธรรมต้นแบบ ถอดความรู้จากการปฏิบัติ/ การจัดทำยกร่างคู่มือ การพิจารณาคู่มือแต่ละตำบล
3. พัฒนาระบบติดตามผลและรายงานต่อสาธารณะ สนับสนุนการขัดทำเครื่องมือในการติดตามผลจาการดูงาน ทำเว็บไซต์ กลุ่มเฟสบุ๊ค และฐานข้อมูลชุมชน ตำบล ฐานสมาชิก
4. สนับสนุนเวทีเครือข่ายชุมชน
5. กลไกกลาง คณะทำงาน หนุนการขับเคลื่อนพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประชุมแกนนำเครือข่ายคณะทำงานจากหน่วยงานส่งเสริม
6. ปฏิบัติการร่วม เช่นเรื่องการผลิตอาหารดี อาหารสร้างสุข เกษตรอินทรีย์ รวมถึงเปิดพื้นที่เรีบนรู้ให้กับเยาวชน

อย่างไรก็ตามเครื่องมือการจัดทำตัวชี้วัดความสุขตำบล สภาองค์กรชุมชนสามารถใช้เป็นเครื่องมือไปสู่ความเข้มแข็งอยู่ดีมีสุขของคนในตำบลได้อย่างดี เพราะถ้าวันนี้การพัฒนาชุมชน เราเป็นผู้กำหนดเป้าหมายเราเป็นผู้กำหนดความสุขของเราเองได้ และสามารถขับเคลื่อนได้ต่อเนื่อง ทุกหน่วยงานเข้ามาร่วม ถ้าขับเคลื่อนได้ทั้งประเทศ เชื่อว่าประเทศเปลี่ยน