วันนี้ (9 กันยายน 2558) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมมือกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) จัดเวทีผู้นำชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง ครั้งที่ 6 กรณี “ระบบเศรษฐกิจชุมชน” เพื่อส่งเสริมชุมชนท้องถิ่นสู่ความเข้มแข็ง เป็นชุมชนฐานล่างที่มีพลังสามารถจัดการตนเองได้ ณ ห้องประชุมไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม พอช. โดยมีผู้แทนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้แทนองค์กรชุมชน นักวิชาการ และเจ้าหน้าที่ สสส.และพอช.เข้าร่วมกว่า 300 คน

โดยในช่วงเวลา 09.00 – 12.00 น. มีการนำเสนอพื้นที่รูปธรรม “เศรษฐกิจชุมชน สู่ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง” จาก 4 พื้นที่ นำเสนอบทเรียนการจัดการด้านเศรษฐกิจชุมชนในระดับตำบล เพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และจุดประกายให้กับผู้เข้าร่วมได้นำแนวคิดไปปรับใช้กับการสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชนของตนเอง

เรียนรู้ รวมกลุ่ม พึ่งพาตนเอง เชื่อมโยง สร้างการผลิตบนฐานที่มั่นคง   

นายชาติชาย เหลืองเจริญ สภาองค์กรชุมชนตำบลเนินฆ้อ อ.แกลง จ.ระยอง เล่าให้ฟังว่า ที่ตำบลเนินฆ้อ มีการรวมตัวก่อนปี 2540 รวมกลุ่มกันทำเศรษฐกิจชุมชน จนปัจจุบันเกิดระบบห่วงโซ่เศรษฐกิจที่มั่นคงให้กับคนในตำบล พึ่งพาตนเองจนเกิดความเข้มแข็ง ไม่รวยแต่ต้องทำให้มั่นคง เลิกใช้สารเคมี ยาฆ่าหญ้า ทำเกษตรอินทรีย์เต็มรูปแบบ สร้างตลาดเอง เริ่มต้นอาจมีแค่กินอย่างมั่นคงแต่ไม่มีเงินในกระเป๋า รวมกลุ่มแปรรูปผลผลิต ทำตลาดสีเขียว รวมกลุ่มซื้อขายยางพาราซื้อมาขายไปสร้างผลกำไรให้ชุมชน ฟื้นวิถีชาวสวนยาง รวมกลุ่มเพิ่มอำนาจต่อรองราคาขาย ซึ่งปัจจุบันมีการรวมกลุ่มในหลายๆ มิติ กว่า 40 กลุ่ม ตัวอย่างเช่น กลุ่มกองทัพมด เก็บขยะดูแลสิ่งแวดล้อม, สร้างการรวมกลุ่มเยาวชน ทำกีฬา ดนตรี อินเตอร์เน็ต, กลุ่ม ฒ ผู้เฒ่า ดนตรี สมุนไพร เตาเผาถ่าน ถ่ายทอดประสบการณ์สู่เยาวชน เล่นดนตรีให้ผู้มาเยือนฟัง, ทำธนาคารขยะและสิ่งแวดล้อม รวมกลุ่มโฮมสเตย์ 38 หลัง มีคนมาพักทั้งปี ขายวิถีความเป็นบ้านนอก, กลุ่มธนาคารต้นไม้ ป่าสามอย่าง ประโยชน์สี่อย่าง พากันทำปัจจุบันมีต้นไม้มากกว่า 2 แสนต้น, มีกลุ่มกองทุนสวัสดิการ ธนาคารชุมชนสามารถจัดการเงินตั้งกองทุนนำเงินไปลงทุน และอื่นๆ ซึ่งทำต่อเนื่องมากกว่า 10 กว่าปี

จากองค์กรการเงินสู่การพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชน

นายสำราญ คงนาม ตำบลป่าคลอก อ.ถลาง จ.ภูเก็ต เล่าให้ฟังว่า นับจากปี 2528 เป็นต้นมา การพัฒนาหารท่องเที่ยวของภูเก็ต ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงกับคนในพื้นที่เป็นอย่างมาก ทำให้ชาวบ้านจากเจ้าของที่ดินกลายเป็นคนสวน จากเจ้าของชายหาดกลายเป็นคนเฝ้าหาด ที่ดินจากราคาไร่ละ 2แสน เขยิบเป็น 4-5 ล้าน ที่ดินมีมูลค่าเพิ่มขึ้นทุกวินาที ทรัพยากรป่าชายเลนจาก 3 พันไร่ เหลือ 8 ร้อยไร่ ผู้คนเปลี่ยนจากวิถีเกษตรสู่การทำมาค้าขาย ส่งผลกระทบในระดับครอบครัว

ที่ผ่านมาเรายืมจมูกคนอื่นหายใจ คิดแต่จะจัดการคนอื่นจนลืมจัดการตัวเอง เมื่อเกิดการทบทวน ทำให้รู้ว่าปัญหาหลักคือคน จึงเริ่มต้นลุกขึ้นมาจัดการตนเอง ทำประเด็นเย็นแก้ปัญหาประเด็นร้อน การพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน เราเป็นชุมชนมุสลิมการคิดดอกเบี้ยเท่ากับการผิดบาปเสมือนมีเพศสัมพันธ์กับแม่ตัวเอง ศาสนาอิลามไม่มีเงินกู้ แต่มีเงินยืม ไม่มีการค้าเงิน แต่ลงทุนในนามกลุ่มของสมาชิก เราพัฒนาจากมือล่างสู่มือบน ชี้เป้าให้ชัด ให้ชาวบ้านเป็นเจ้าของ ท้องถิ่นเป็นเจ้าที่ จัดการฟิ้นฟูวิถีชุมชน ไม่ทำตามคนภายนอก จนความต้องการของชาวบ้านบรรจุแผน อบต.นับจากปี 2546 เป็นต้นมา และใช้หลักพัฒนาคน สร้างครอบครัวอาสาสุขภาพดี พอเพียง ให้ชุมชนจัดการตนเอง และสร้างการบูรณาการในตำบล

จากการจัดการน้ำและจัดการทั้งระบบ สู่การพัฒนาเศรษฐกิจในตำบลเกาะขันธ์     

นายโกเมศร์ ทองบุญชู เศรษฐกิจตำบลเกาะขันธ์ อำเภอชะอวด จ.นครศรีธรรมราช เล่าให้ฟังว่า เศรษฐกิจของคนเกาะขันธ์ที่เข้มแข็งได้ทุกวันนี้ เพราะจากการแก้ปัญหาภัยแล้ง ด้วยการพัฒนาฝายอาสา ใช้ข้อมูลแผนที่ทำมือ พัฒนาคุณภาพผลไม้มังคุด เงาะ ลองกอง ทำตลาดกลางผลไม้รวมผลผลิตชุมชน กำหนดราคากลางสร้างอำนาจต่อรองกับพ่อค้าคนกลาง ทำให้ปีนี้สามารถสร้างรายได้ถึง 564 ล้านบาท โดยใช้ข้อมูล ความรู้ จัดการตั้งแต่น้ำ (การผลิต) กลางน้ำ (ผลผลิต) และปลายน้ำ (ราคาขาย) ทำให้ชุมชนสามารถจัดการเศรษฐกิจในระดับฐานล่างผลักดันได้จริง ที่เชื่อมโยงกับสมาชิกที่มีใจพัฒนาคุณภาพไม้ผล ใช้ความรู้ใหม่-เก่าผสมผสาน ทำทั้งตำบล มีจุดรวมผลผลิต สร้างสัญญาใจร่วมกัน

พัฒนาเศรษฐกิจตำบลจากฐานวัฒนธรรมคนยอง

นายทวี ณ ลำพูน เศรษฐกิจชุมชนตำบลแม่แรง อ.ป่าซาง จ.ลำพูน เล่าว่า เศรษฐกิจชุมชนที่สามารถพึ่งพาตนเองได้ เพราะมีรายได้จากการทำอุตสาหกรรมผ้าฝ้าย ผ้าทอ ผ้าบาติก งานหัตถกรรมที่เป็นหลัก และเกษตรกรรมเพราะปลูกลำไยสร้างรายได้ไม่ต่ำกว่าปีละ 30 ล้าน โดยอาศัยวัฒนธรรมและประเพณีของชุมชนชาวยองเป็นกลไกเสริมในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชน นำมาซึ่งการกระจายรายได้  ส่งผลให้คนในตำบลมีวิถีชีวิตที่ดี จากการรวมกลุ่มร่วมกันพัฒนาผลิตภัณฑ์