กองทุนสวัสดิการชุมชนเทศบาลตำบลหนองพ้อ อ.ควนขนุน จังหวัดพัทลุง เป็นกองทุนหนึ่งที่ได้รับรางวัลองค์กรสวัสดิการชุมชน ในบทบาทของผู้สรรค์สร้างความมั่นคงของมนุษย์ ตามแนวคิดของศาสตราจารย์ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ประเภทองค์กรที่ร่วมดูแลงานทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม การจัดการที่อยู่อาศัย การสร้างความมั่นคงทางอาหาร การอนุรักษ์พลังงาน การจัดการขยะ และการจัดการฟื้นฟูภัยพิบัติ ประจำปี 2559
นายวิรุณ สุขนวล ประธานกองทุนสวัสดิการชุชนเทศบาลตำบลหนองพ้อ เปิดเผยว่า ได้เริ่มงานสวัสดิการชุมชนมาตั้งแต่ปี 2539 จากแนวคิดการสงเคราะห์ราษฎรประจำหมู่บ้านและพัฒนามาเป็นกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลในปี 2548 ด้วยการส่งเสริมของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนหรือพอช. มีสมาชิกแรกเริ่ม 332 คน เงินกองทุน 9,930 บาท ปัจุบันมีสมาชิก 5,512 คน จากประชากรทั้งหมด 5,517 คน มีเงินกองทุนสะสม 8,523,470 บาท โดยเป็นเงินออมของสมาชิก 4.3 ล้านบาท เงินสมทบจากรัฐบาลผ่านสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน 4.2 ล้านบาท เงินสมทบจากจากอบต. 10,000 บาท การสมทบจากหน่วยงานรัฐอื่นๆ 156,102 บาท นอกนั้นเป็นเงินบริจาค มีวัตถุประสงค์ในการจัดสวัสดิการชุมชน 21 ประเภท ครอบคลุมเรื่องเกิด แก่ เจ็บ ตาย ผู้สูงอายุ ผู้ด้อยโอกาส ทุนการศึกษา ส่งเสริมการพัฒนาอาชีพ ส่งเสริมศีลธรรมและศาสนา ส่งเสริมการเป็นทหารรับใช้ชาติ ส่งเสริมสถาบันครอบครัว เป็นต้น
ที่ผ่านมาได้จัดสวัสดิการให้กับสมาชิกและประโยชน์สาธารณะของชุมชนไปแล้วกว่า 7 ล้านบาท รวมผู้รับประโยชน์ 5,023 ราย โดยในปีที่ผ่านมา (2558) มีการจัดสวัสดิการที่สำคัญได้แก่ สวัสดิการเสียชีวิต 38 รายเป็นเงิน 425,000 บาท การรักษาพยาบาล 581 รายเป็นเงิน 290,000 บาท สวัสดิการการศึกษา 42 ราย เป็นเงิน 42,000 บาท สวัสดิการผู้สูงอายุ 30 รายเป็นเงิน 9,000 บาท สวัสดิการส่งเสริมการพัฒนาอาชีพ 1,216 ราย เป็นเงิน 5.6 ล้านบาทเป็นต้น
โครงการบ้านพักแก่ผู้ยากไร้
นอกเหนือจากการจัดสวัสดิการให้กับสมาชิกโดยตรงแล้วกองทุนสวัสดิการชุมชนฯได้เข้ามาแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยให้คนยากไร้ในตำบล ภายใต้โครงการบ้านพักผู้ยากไร้เอื้ออาทร โดยใช้เงินกองทุนสวัสดิการชุมชน ซื้อที่ดินจำนวน 1 ไร่ เพื่อเป็นที่สร้างบ้านให้กับคนที่ยากลำบากและนิสัยดีในตำบล ซึ่งได้สร้างไปแล้ว 5 หลัง โดยเลือกจากคนที่มีคุณธรรม ไม่สร้างความเดือดร้อนให้กับสังคม ชอบช่วยเหลืองานส่วนรวมและเป็นผู้ที่ไม่มีที่ดินทำกิน
การดูแลทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม การจัดการขยะและพลังงานทดแทน
ตั้งแต่ปี 2556 เป็นต้นมา กองทุนฯได้สนับสนุนการแก้ปัญหาขยะในชุมชน ร่วมกับเทศบาลตำบลหนองพ้อและสภาองค์กรชุมชน ด้วยการจัดตั้งธนาคารขยะด้วยเงินจากกองทุน 115,000 บาท จากเดิมมีถังขยะที่เทศบาลจัดให้ 20 ถัง แต่ไม่สามารถรองรับขยะจำนวนมากได้ ไม่สามารถจัดรถมาเก็บได้บ่อย ส่งผลให้ขยะเน่าเหม็น เมื่อมีการจัดตั้งธนาคารขยะ ทำให้มีการรับซื้อขยะถึงที่ โดยขยะทุกประเภทมีราคาที่เป็นมาตรฐาน เพราะผ่านการรณรงค์ให้มีการคัดแยกขยะ ทั้งขยะทั่วไป ขยะรีไซเกิล ขยะอันตราย ขยะย่อยสลายนำมาทำน้ำหมัก ปุ๋ยหมักชีวภาพ ก่อให้เกิดรายได้เข้าธนาคารเดือนละ 1,500- 3,000 บาท และสามารถแก้ปัญหาขยะสิ่งแวดล้อมเน่าเหม็นในตำบล จากขยะ 20 ตัน/เดือน ลดลงเหลือ 10 ตัน/เดือน และครัวเรือนในตำบลมากกว่าครึ่งมีการคัดแยกขยะ ประกอบกับกองทุนสวัสดิการชุมชนได้หนุนเสริมงบประมาณจำนวน 300,000 บาทให้สมาชิกยืมต่อราย ไม่เกินรายละ 1,000 บาท และให้ชำระคืนเป็นขยะจนครบจำนวนเงินที่ยืม เป็นการสร้างแรงจูงใจในการจัดการขยะ ที่ได้รับความร่วมมือจากคนทุกเพศ ทุกวัยในตำบล
นอกจากนี้ กองทุนฯได้มีระบบดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในชุมชน โดยการอบรมให้ความรู้เรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกับผู้นำและเยาวชนในพื้นที่ เพื่อการดูแลแม่น้ำลำคลองสายหลัก คือการอนุรักษ์คลองท่าแนะและคลองสะบ้าย้อย ด้วยความร่วมมือกับโรงเรียน 5 โรงเรียนในพื้นที่ เทศบาล 4 เทศบาล (มะกอกเหนือ บ้านสวน ควนขนุน หนองพ้อ) รวมทั้งการส่งเสริมปลูกต้นไม้ริมแหล่งน้ำในชุมชน ในเทือกสวนไร่นาของสมาชิกและที่สาธารณะ ปัจจุบันกำลังปลูกสมุนไพรใกล้น้ำในแปลงทดลองของชุมชน ด้วยการสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยทักษิณ เช่น ไม้นูด มะแว้ง มะระขี้นก เป็นต้น นอกเหนือจากแปลงทดทดลองแล้ว ได้สนับสนุนให้มีการปลูกในพื้นที่ของสมาชิก และส่งเสริมให้ทุกครัวเรือนได้ปลูกผักและทำนาข้าวอินทรีย์เพื่อการบริโภคในครัวเรือน
ด้านการส่งเสริมพลังงานทดแทน ด้วยพลังงานแสงอาทิตย์แผงโซล่าเซลล์ มีตัวอย่างตู้อบพลังงานแสงอาทิตย์ ผสมกับการใช้ไม้ฟื้นอบสมุนไพร ปลาและผลไม้ในชุมชน รวมทั้งถังเผาถ่านขนาด 200 ลิตร ในพื้นที่หมู่ 2 ถังขยะอินทรีย์ ที่ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านดอนนูด เป็นต้น
การจัดระบบป้องกันภัยพิบัติโดยชุมชน
มีการจัดระบบเฝ้าระวังภัยพิบัติร่วมกับเทศบาลตำบลหนองพ้อ ด้วยการจัดทำแผนที่ทำมือทั้ง 9 หมู่บ้าน เพื่อวางแผนการแก้ปัญหาที่ดินและรับมือภัยพิบัติ ทำให้เห็นพื้นที่ๆไม่มีภัยพิบัติและพื้นที่ๆมีภัยพิบัติน้ำท่วมซ้าๆในทุกๆปี จึงจัดให้มีคณะทำงานเฝ้าระวังภัยพิบัติร่วมกับคณะกรรมการชุมชนทุกหมู่บ้านและบุคคลที่มีจิตอาสา มีการเตรียมสถานที่รองรับภัยพิบัติของชุมชน เช่นศาลาหมู่บ้าน วัด โรงเรียน และจัดให้มีระบบการสื่อสารของชุมชนตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ คือวิทยุสื่อสารเฝ้าระวังภัย เพื่อการเตือนภัยและความร่วมมือในการพัฒนา รวมทั้งการใช้สื่อบุคคล การประชุม เสียงตามสาย หอกระจายข่าว และการจัดกิจกรรมร่วมกันในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม และมีกองทุนแก้ปัญหาภัยพิบัติของชุมชนเอง
สวัสดิการชุมชนสู่การพึ่งตนเองของคนในตำบล
กองทุนสวัสดิการชุมชนเทศบาลตำหนองพ้อ ทำให้ประชาชนในตำบล มีการดูแลช่วยเหลือเกื้อกูลกันเกือบ 100 % ของประชาชนในตำบล รวมทั้งประโยชน์สาธารณะจากการรณรงค์เสริมเรื่องการดูแลทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมในชุมชน การมีระบบเฝ้าระวังและเตือนภัยพิบัติ เป็นต้น
ปัจจุบันกำลังส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการกำหนดแผนพัฒนาของภาคประชาชนระดับตำบล ด้วยการบูรณาการแผนพัฒนาของสภาองค์กรชุมชนตำบลและแผนพัฒนาของกองทุนสวัสดิการชุมชน ทั้งเรื่องการพัฒนาคณะกรรมการและสมาชิกกองทุนสวัสดิการชุมชนและกลุ่มองค์กรชุมชนที่ร่วมจัดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล จำนวน 50 กลุ่ม/องค์กร การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การเสริมสร้างสังคมสวัสดิการในชุมชน การแก้ไขปัญหาที่ดิน การสร้างความมั่นคงทางอาหารด้วยการส่งเสริมการทำนาอินทรีย์ เป็นต้น
กองทุนสวัสดิการชุมชนเทศบาลตำบลหนองพ้อ อ.ควนขนุน จ.พัทลุง จึงเป็นรูปธรรมหนึ่งของการให้อย่างมีคุณค่า และรับอย่างมีศักดิ์ศรี ต่อยอดงานสวัสดิการชุมชน สู่การจัดการตนเองในงานพัฒนาอื่นๆ เพื่อประโยชน์สาธารณะของคนในตำบลต่อไป
บทความโดย อุดมศรี ศิริลักษณาพร สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)
