ในยุคปัจจุบัน ประชากรโลกต้องอยู่ท่ามสภาวะความเสี่ยงกลางความเสี่ยงตลอดเวลา ทั้งจากภัยธรรมชาติ น้ำท่วม พายุ แผ่นดินไหว และภัยที่เกิดขึ้นด้วยน้ำมือมนุษย์ด้วยกันเอง เสี่ยงทั้งชีวิตและทรัพย์สิน และบางครั้งภัยบางอย่างเข้ามาหาเราโดยเราไม่รู้ตัว โดยเฉพาะอย่างยิ่งภัยจากอาหารการกิน คำถามคือ ....ทำอย่างไรถึงจะลดปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้ลงได้ ซึ่งขณะนี้มีชุมชนหนึ่งได้คิดและทำเรื่องนี้มาระยะหนึ่งแล้ว ที่ ชุมชนลดปัจจัยเสี่ยงบ้านเขาเพ-ลา
ชุมชนบ้านเขาเพ-ลา เป็นชุมชนเล็กประชากรอาศัยอยู่บริเวณรอบๆเชิงเขา เพ-ลา พื้นที่หมู่ที่ 9 ตำบลสมอทอง อำเภอท่าชนะ สุราษฎร์ธานี ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำการเกษตร สวนยางพารา และปาล์มน้ำมัน มีบ้างสำหรับสวนผลไม้ ความคิดริเริ่มการหาวิธีการลดปัจจัยเสี่ยงได้เริ่มมาจากการที่ คณะทำงานของประชาคมงดเหล้าสุราษฎร์ธานี เข้ามาชวนพี่น้องในชุมชนงดเหล้าช่วงเข้าพรรษา เป็นเวลา 3 เดือน เกิดวงพูดคุยกันได้แลกเปลี่ยนความคิดซึ่งกันและกันอยู่บ่อยๆ จึงมีการคิดถึงความเสี่ยงอื่นๆที่ไม่ใช่เหล้าขึ้นมานานเข้าเลยตกผลึกกันว่า ชุมชนจะร่วมกันลดทุกเรื่องที่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่จะเป็นผลกระทบต่อชุมชน
“ชุมชนบ้านเราเรื่องการขัดแย้งในชุมชนมีน้อยมาก อาศัยกันอยู่แบบพี่ๆน้องๆ” ลุงพัน หรือนายสุพรรณ แสมรัมย์ ที่ดูเหมือนเป็นหัวหน้ากลุ่มเล่าให้ฟัง “การเสียชีวิตของคนในชุมชนส่วนใหญ่จะเป็นเพราะโรคร้ายต่างๆหรือไม่ก็อุบัติเหตุ เคยมีการฆ่ากันตายมานานหลายสิบปีแล้วหลังจากนั้นไม่มีเลย ผมและทีมงาน 4-5 คนได้พูดคุยเรื่องนี้กันมาพอสมควร ว่าทำอย่างไร คนในชุมชนถึงจะไม่เสี่ยงอย่างปัจจุบัน ก็มีการงดเหล้าเข้าพรรษานี่ละพอช่วยได้บ้างแต่นั้นก็เพียงแค่ 3 เดือน การที่จะให้มีความปลอดภัยมันต้องมากกว่านี้ “ลุงพันบอก
จากการที่ได้เข้ามาคลุกคลีกับชุมชนนี้มาไม่ตำกว่า 2 ปี ได้รู้ถึงความเป็นไปของชุมชนและเคยได้ร่วมคิดกับชุมชนมาบ้างได้เห็นถึงปัจจัยหลายๆอย่างที่มากระทบกับชุมชน ซึ่งเริ่มแรกก็ตามงานของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ที่เข้ามาสนับสนุนการทำกิจกรรมงดเหล้าเข้าพรรษาซึ่งหยิบยกเอาเรื่องชวนกันงดเหล้า 3 เดือนช่วงเข้าพรรษา การงดเหล้าในบางช่วงก็พอลดความเสี่ยงลงได้บ้างอย่างน้อยๆ โครงการนี้ก้าวมาถึงปีที่ 2 การตั้งวงคุยของชุมชนเข้มข้นขึ้น มีภาคีภายนอกที่สนใจและเข้ามาร่วมมากขึ้น ผู้นำท้องที่ก็เริ่มเห็นความสำคัญของการตั้งวงคุยและมีความเห็นที่ตรงกันว่า งดเหล้าแค่ 3 เดือนคงไม่พอ เราต้องมีคนต้นแบบที่งดไปเลยตลอดชีวิต ปรากฏว่ามีอาสาสมัคร จำนวน 3 ท่าน ที่พร้อมปฏิญาณว่าจะขอเลิกเหล้าตลอดชีวิตและก็สามารถทำได้จริงๆทั้งๆ จากเมื่อก่อนเคยกินเหล้าหนักมาก อย่ากระนั้นเลย ควรจะให้เป็นรูปธรรมชัดเจนขึ้น จึงคิดหาสิ่งที่มารับรองการเป็นคนต้นแบบ มีการขอให้นายอำเภอท่าชนะมอบวุฒิบัตรเพื่อเป็นเกียรติ และในที่ประชุมกำนันผู้ใหญ่บ้านยกให้บุคคลทั้ง 3 คนคือคนต้นแบบ
นายอำเภอท่าชนะได้กล่าวว่า “รู้สึกดีใจและภูมิใจที่คนในชุมชนคิดทำเรื่องเหล่านี้ ซึ่งหากรอทางราชการไปทำให้คงยากอีกอย่างชุมชนย่อมรู้วิธีการจัดการชุมชนได้ดีหว่าราชการ ชุมชนบ้านเขาเพ-ลา จะต้องเดินหน้าต่อไป ในการจัดการชุมชนไม่ใช่เฉพาะเรื่องงดเหล้าแต่ต้องรวมกันทำในทุกเรื่องเป้าหมายเดียวคือสร้างชุมชนแห่งความสุขให้ได้และหากมีปัญหาที่จะให้ทางอำเภอช่วยเหลือขอให้บอกยินดีจะช่วยเหลือตลอดเวลา และถ้าเป็นไปได้ช่วยกันขยายขอบเขตออกไปสู่ตำบลอื่นๆด้วยจะเป็นเครือข่ายระดับอำเภอได้เลย” นายอำเภอกล่าว
จากวงคุยย่อยๆ ตอนนี้กลายเป็นวงคุยที่ค่อนข้างใหญ่และมีการตั้งชื่อวงว่า “วงกาแฟ แลเขาเพ-ลา” เป็นเวทีคล้ายๆสภาองค์กรชุมชนที่เป็นเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน มีการออกกฎเกณฑ์ของการเข้ามาเป็นสมาชิก มีการนำปัญหาหลายปัญหามาพูดคุยเช่น การลดสารเคมีในแปลงเกษตรที่มีความเสี่ยงด้านอาหารก็รวมกลุ่มกันทำปุ๋ยหมักขึ้นมาใช้ในแปลงเกษตร ช่วยกันสอดส่องดูแลวงการพนันไม่ให้มีขึ้นในชุมชน สอดส่องดูแลวัยรุ่นกลุ่มเสี่ยงเรื่องยาเสพติด รวมถึงการเพิ่มพื้นที่สีเขียวในชุมชนให้มากขึ้นและขณะนี้ชุมชนลดปัจจัยเสี่ยงบ้านเขาเพ-ลาเป็นรูปร่างที่ชัดเจนขึ้นมา
เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2559 ที่ผ่านมา นายจเร ขวัญเกิด นายอำเภอท่าชนะได้มาร่วมเป็นเกียรติในการเปิดป้ายชุมชนอย่างเป็นทางการโดยมีภาคีหลายฝ่ายเข้ามาร่วมเป็นสักขีพยานได้แก่ สาธารณสุขอำเภอท่าชนะ หัวหน้าโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพชุมชนตำบลสมอทอง ตัวแทนโรงพยาบาลท่าชนะ ครูศูนย์เด็กเล็กตำบลสมอทอง รวมถึงประชาชนใกล้เคียง และนายอำเภอท่าชนะให้เกียรติมอบป้ายบ้านให้สมาชิกชุมชนด้วย
อนาคตชุมชนแห่งนี้ จะเป็นอย่างไรต่อไปคงต้องติดตามกันต่อไป นับได้ว่าที่นี่เป็นอีกหนึ่งพื้นที่รูปธรรมในการจัดการชุมชนด้วยคนในชุมชนเอง เพื่อพัฒนาและทำให้คนในชุมชนได้รับผลประโยชน์
นายธรรมนูญ นาคขำ ผู้สื่อข่าวชุมชนสุราษฎร์ธานี รายงาน
