เวทีสภาพลเมืองจังหวัดเชียงรายครั้งที่ ๒/๒๕๕๙ การสัมมนาวิชาการเรื่อง “เขตเศรษฐกิจเชียงราย : เพื่อใคร” วันจันทร์ที่ ๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๙ ณ อาคาร Education Park (E-Park) ES๑ ห้อง ๕๑๘ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ร่วมจัดโดย ศูนย์วิจัยนวัตกรรมสังคมเชิงพื้นที่ สำนักวิชาการนวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง หอการค้าจังหวัดเชียงราย และคณะทำงานเครือข่ายภาคประชาสังคมจังหวัดเชียงราย (คปจ.ชร.) โดยมี ดร. พนม วิญญายอง อธิการบดี มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวเปิดการจัดเวทีสัมมนาฯ มีผู้เข้าร่วมกว่า ๑๒๐ คน ตามด้วยการบรรยายพิเศษหัวข้อ “เขตเศรษฐกิจเชียงราย: โอกาสและความท้าทาย” โดยนักปราชญ์ ไชยานนท์ สำนักงานจังหวัดเชียงราย ส่วนการอภิปรายวิชาการในหัวข้อ “เหลียวหลังแลหน้าแผนแม่บทเขตเศรษฐกิจพิเศษจังหวัดเชียงราย” ได้รับเกียรติจากวิทยากร ที่มาจากตัวแทน บริษัทปัญญา คอนซัลแตนท์ ดร.อนุรัตน์ อินทร ประธานหอการค้าจังหวัดเชียงราย คุณประนอม เชิมชัยภูมิ คณะทำงานเครือข่ายประชาสังคม จังหวัดเชียงรายและอาจารย์ปฐมพงษ์ มโนหาญ สำนักวิชานวัตกรรมสังคม ทำให้มองเห็นมุมมองการพัฒนาในด้านต่างๆ ได้รอบด้านมากขึ้น แล้วย้อนมองถึงแนวทางและการกำหนดแผนแม่บทเขตเศรษฐกิจพิเศษที่จะเป็นส่วนหนึ่งของระเบียงเศรษฐกิจประเทศไทย การปรับปรุงผังเมืองรวม ผังเมืองเฉพาะกิจ การพัฒนาเส้นทางขนส่งที่สะดวกรวดเร็วไว้รองรับ อาจทำให้หน้าตาของเมืองเชียงรายเปลี่ยนแปลงไป ทุกฝ่ายต่างเห็นร่วมกันว่ากระบวนการ การเข้ามามีส่วนร่วมในการทำงานร่วมกันของภาคส่วนต่างๆ ทั้งด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นสิ่งสำคัญ การค้นหาศักยภาพและทุนชุมชนที่มีอยู่เดิมคืออะไร การผลิตในรูปแบบเกษตรอินทรีย์เป็นอีกทางเลือกที่สำคัญในตลาดการค้าประเทศจีน เช่น ข้าวหอมมะลิ ข้าวเหนียวเขี้ยวงู สับปะรดภูแล การพัฒนามูลค่าสินค้า การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ การสร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ๆ เพื่อการต่อยอดสินค้าผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่เดิม รวมถึงการเตรียมความพร้อมของแรงงานไทยโดยการพัฒนาศักยภาพด้านภาษา และด้านอื่นๆ จึงมีความจำเป็น
ภาควิชาการ ได้ชี้ให้เห็นถึงประโยชน์และโอกาส ที่ประเทศไทยเป็นหนึ่งในยุทธศาสตร์ของบรรษัทข้ามชาติต้องการเข้ามาลงทุนแต่การพัฒนาระบบอุตสาหกรรมที่เน้นใช้แรงงานแบบเข้มข้นและราคาถูกแบบเดิม มากกว่าการพัฒนา นวัตกรรมใหม่แบบถ่ายโอนเทคโนโลยี ที่โครงสร้างสังคมด้านประชากรที่กำลังจะเปลี่ยนเป็นสังคมผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น การถือครองทรัพย์สินกระจุกตัวอยู่ในเมืองของคนกลุ่มน้อย ดังนั้นการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงรายใครจะได้ประโยชน์มากกว่า ภายใต้โครงสร้างที่อุตสาหกรรมไม่ใช่กระดูกสันหลังของเศรษฐกิจเชียงรายที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน รวมถึงผู้ประกอบการในท้องถิ่นจะได้ประโยชน์อะไรบ้าง? การพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษจะสามารถแก้ไขปัญหาความยากจน และช่วยเสริมสร้างการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนเชียงรายได้จริงหรือไม่
ในขณะเดียวกัน ในส่วนของภาคประชาสังคม จังหวัดเชียงราย ยังมีข้อห่วงใยเกี่ยวกับแย่งชิงการใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ในชุมชนอย่างจำกัด เช่น แหล่งน้ำเพื่อการเกษตร ที่ดินเพื่อเป็นพื้นที่ก่อสร้างนิคมอุตสาหกรรม เนื่องจากแนวทางการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษได้ให้สิทธิพิเศษ แก่นักลงทุน เช่น การยกเว้นการเสียภาษี ๘ ปี สิทธิพิเศษในการใช้แรงงานต่างด้าวไร้ฝีมือแบบไปกลับ เป็นธรรมต่อผู้ใช้แรงงานข้ามชาติหรือไม่ แรงงานชุมชนท้องถิ่นที่อยู่ในพื้นที่ ๓ อำเภอ ๒๑ ตำบลจะได้รับประโยชน์อะไรบ้าง ยังเป็นคำถามที่รอคำตอบ เสียงสะท้อนจากผู้แทนชุมชนท้องถิ่น ในพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษ นอกจากชุมชนไม่ได้ประโยชน์อะไรมากนัก แต่สิ่งที่ชุมชนท้องถิ่นได้รับ คือ มลภาวะที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาเมือง ปัญหาขยะ ปัญหาด้านสุขภาพ ฯลฯ
ดังนั้นข้อเสนอของสภาพลเมือง จังหวัดเชียงราย ครั้งที่ ๒/๒๕๕๙ “คำตอบอยู่ที่ชุมชน” จะเป็นจริงหรือไม่ หรืออาจเป็นความหวังหนึ่ง เพื่อเตรียมความพร้อมการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษในพื้นที่จังหวัดเชียงราย เพราะการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษต้องใช้เวลาที่ยาวนาน จนถึงปี พ.ศ. ๒๕๗๘ คนเชียงรายยังมีเวลาเตรียมตัวและวางแผนอนาคตไว้ให้ลูกหลาน จากการระดมความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมเวที เห็นว่า เราไม่สามารถเลือกได้ว่าจะดำเนินการ หรือไม่ดำเนินการโครงการดังกล่าว แต่เราสามารถเลือกที่จะจัดการได้ กระบวนการการมีส่วนร่วมของประชาชนต้องมีส่วนร่วมในการกำหนดและตัดสินใจบนพื้นฐานข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริง และมีข้อมูลที่เป็นธรรมต่อบริบทชุมชน ที่ไม่มองเพียงระบบเศรษฐกิจ เรื่องกำไร ขาดทุนเพียงอย่างเดียว แต่ควรมองเรื่องมิติทางสังคม วัฒนธรรม และด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
อนาคตการพัฒนาจังหวัดเชียงราย “บนพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงรายควรเป็นอย่างไร” นั้น ประเด็นสำคัญการพัฒนาระบบเศรษฐกิจพิเศษ ๆ สำหรับคนเชียงรายจะต้องสอดคล้องกับวิถีวัฒนธรรมล้านนา ที่ต้องทำให้คุณภาพชีวิตของคนเชียงรายต้องดีขึ้น คนในชุมชนสามารถกำหนด บริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สังคม วัฒนธรรม และเศรษฐกิจชุมชนของตนเองได้อย่างเป็นธรรม โดยมีกระบวนการจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดเชียงรายแบบมีส่วนร่วม เพื่อเป็นกรอบแนวการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นและเป็นเกราะป้องกันผลกระทบจากภายนอกในระยะยาว การจัดตั้งกลไกหรือคณะกรรมการร่วมภาคประชาสังคมกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน หรือเข้าไปเป็นกลไกคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษจังหวัดเชียงราย เพื่อติดตามความคืบหน้า สถานการณ์และการวางแผนการดำเนินงานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง การเชื่อมร้อยพลังเครือข่ายภาคส่วนต่างๆ เช่น หน่วยงานภาครัฐ หน่วยงานภาคเอกชน ท้องที่ ท้องถิ่น สภาองค์กรชุมชนตำบล นักวิชาการ นักเรียนนักศึกษา เพื่อศึกษาผลกระทบให้รอบด้านบนพื้นฐานของข้อมูลและความรู้ ที่รู้จริง รู้ลึก รู้เชื่อมโยง เพื่อประโยชน์สูงสุดของคนเชียงราย จึงเป็นข้อเสนอและเป็นจุดเริ่มของความร่วมมือในการสานพลังชุมชนคนท้องถิ่น จังหวัดเชียงราย
รายงานโดย วิไล นาไพวรรณ์ นักสื่อสารชุมชนจังหวัดเชียงราย
