กาฬสินธุ์/ ระหว่างวันที่ 25-27 พฤษภาคม 2559 สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน จัดเวทีเศรษฐกิจฐานรากสู่ยุทธศาสตร์ความมั่นคงของชุมชนคนอีสาน ณ สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนหนองห้าง อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ เพื่อทำความเข้าใจแนวคิด กรอบความร่วมมือ ทิศทางการขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจชุมชน และจัดทำบันทึกความร่วมมือในพื้นที่รูปธรรมภาคอีสานตอนกลาง 60 ตำบล แบ่งเป็น 4 คัสเตอร์ ข้าว เกษตรอินทรีย์ วิสาหกิจชุมชน และสถาบันการเงิน โดยมีตัวแทนจากสภาองค์กรชุมชนตำบลทั้ง 60 ตำบล เข้าร่วมงานกว่า 200 คน

นายทองคำ แจ่มใส ตำบลจันดุม อำเภอพลับพลาไชย จังหวัดบุรีรัมย์ เล่าให้ฟังถึงประสบการณ์การทำงานในพื้นที่ที่พี่น้องส่วนใหญ่เป็นชาวกุย ส่วย โดยมุ่งสู่สังคมเศรษฐธรรมที่เป็นเป้าหมาย โดยมีนัยยะที่มาจากด้านสังคม จากฐานความเชื่อว่าคนอีสานมีความโอบอ้อมอารีย์ เป็นสังคมของความเป็นพี่เป็นน้อง จากการพัฒนาที่ผ่านมาทำให้ความสัมพันธ์เหล่านี้ลดลง ถ้าสังคมห่างกัน คนมีความเห็นแก่ได้เห็นแก่ตัว นับถือผลประโยชน์ตนเองเป็นที่ตั้ง เราจึงจะพื้นฟูวัฒนธรรมที่ช่วยเหลือดูแลกัน

โดยเริ่มจากผู้นำ ท้องที่ท้องถิ่น ลดความขัดแย้ง หลอมรวมความเป็นหนึ่งเดียวด้วยการใช้ศาสนา บ้าน วัด และโรงเรียน ใช้โอกาสให้เกิดคุณค่าและคุณภาพ มองจุดด้อยจุดเด่น และทำเรื่องเศรษฐกิจ เพื่อชีวิตความเป็นอยู่ของพี่น้องดีขึ้น มีการทำระบบองค์กรการเงินชุมชน มีทั้งเรื่องที่สำเร็จและล้มเหลว แต่บทเรียนของครัวเรือน สิ่งที่ดีที่สุด เราจึงมุ่งการพัฒนาอาชีพ 5 ปีที่ทำสังคมเศรษฐธรรม จันดุมต้องเป็นตำบลแห่งความมั่นคงทางอาหาร สู่ความมั่นคงด้านชีวิต ใช้ที่ดินที่นา และหลักธรรม สังคมเศรษฐธรรม หลักธรรมเป็นสิ่งสำคัญ ระดับบุคคลต้องมีคุณธรรม

ทุกคนต้องร่วมกันอย่างมีความสุขโดยการหลอมรวมคนเพื่อร่วมกันพัฒนาสังคมเศรษฐธรรม การบริหารจัดการ อาชีพ ความเป็นพี่เป็นน้อง และเรื่องความสุข โดยมีสภาองค์กรชุมชน ทำกิจกรรมเพื่อการหลอมรวมคน ดิน น้ำ ป่า การจัดการทรัพยากร พัฒนาอนุรักษ์ป่าชุมชน วังปลา ทำปุ๋ย ฯลฯ แต่สภาองค์กรชุมชนไม่ใช่พระเอก แต่ต้องไปสร้างความร่วมมือให้ได้ ผู้นำท้องที่ท้องถิ่น กลุ่ม องค์กรเครือข่ายต่างๆ ต้องมีความเปิดใจ ไม่เป็นพระเอก ใช้โอกาสทำงานสร้างการเรียนรู้ สร้างการมีส่วนร่วมให้มีความสุข ใช้ความสุขของคนในตำบลเป็นตัวตั้ง

นายดาวเรือง พืชผล เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก ตำบลกำแมด อำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธร เล่าถึงการจัดระบบกลุ่มและการเชื่อมโยงเครือข่ายเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจจากเกษตรทางเลือกว่า เริ่มจากการทบทวนบทเรียน จัดเก็บข้อมูล และการทำคนเดียวนั้นจะไปไม่ไหวจึงรวมกลุ่มเพื่อช่วยเหลือกัน จากประสบการณ์ของการทำเครือข่ายเกษตรกรรมภาคอีสานนั้น

เริ่มคิดจากปัญหา ค้นหาสภาพปัญหาในชุมชนเพื่อค้นหาทางออก ซึ่งคำตอบที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตพี่น้องนั่นก็คือเรื่องการเกษตร ข้าว ปลา นา น้ำ วิเคราะห์เรื่องปัจจัยการผลิต เก็บข้อมูลปัญหาในชุมชนตั้งแต่ปี 2537 – 2550 เรื่องสำคัญจะเห็นว่าชาวบ้านมีรายจ่ายมากกว่ารายได้ตลอดมา เมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์พืชไม่สามารถพึ่งตนเอง และจากการเก็บข้อมูล ในส่วนคนที่ทำไร่นาสวนผสม ปีๆ หนึ่ง เขาจะมีรายได้กว่า 7 แสนบาท เป็นบทเรียนที่นำมาคิดเปรียบเทียบกับตัวเองได้ว่าเราจะมีวิถีอย่างไร ถ้าเราคิดเห็นว่าสภาพที่เป็นอยู่เป็นปัญหา เราจึงต้องหาทางออก

ที่ผ่านมาช่วยกันจัดการผลผลิตการเกษตร รวมกลุ่มกันทำ ออกแบบ ช่วยกันหาตลาดบางเรื่องก็สามารถเดินไปได้ และปัญหาปัจจัยการผลิตหลุดมือ อาหารไม่มั่นคง การจัดการผลผลิตไม่ได้ และการเปลี่ยนแปลงของผู้บริโภค เหล่านี้เป็นประเด็นที่จะต้องคิดคำนึง เพราะถ้าเรายังทำแบบเก่าผลผลิตก็จะขายไม่ได้

นายกระมล สุจริต กำนันตำบลบึงพะไล อำเภอแก้งสนามนาง จังหวัดนครราชสีมา เล่าถึงการพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชนโดยใช้ฐานองค์กรการเงินชุมชนว่า การทำเรื่องที่เป็นผลประโยชน์ในกับพี่น้องในตำบล ผู้นำต้องมีความเสียสละ ลดความขัดแย้งในชุมชน ตนเองนั้นเริ่มจากการเป็นผู้นำธรรมชาติ ร่วมกันคิด มองหาต้นทุนในชุมชน ต้นทุนทางสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ และต่อสู้ในสิ่งที่ไม่ถูกต้องเรื่อยมา

ที่บึงพะไลเริ่มจากการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต เริ่มจากคน 5 คน เริ่มแรกหลายคนก็กังวลเรื่องการโกงเงิน ช่วงต้นจึงยังไม่เข้าร่วมกลุ่มมากนัก จนเมื่อเดินไปหาธนาคารออมสินเพื่อขอสินเชื่อมาพัฒนากลุ่ม และปล่อยเงินให้ชาวบ้านกู้ โดยคิดร้อยละ 12 บาทต่อปี จึงมีผลกำไรและตั้งกองทุนอื่นๆ เรื่อยมา มีการจัดตั้งศูนย์สาธิตการตลาด เพื่อให้ผลกำไรอยู่ในชุมชน และขยายผลมาเรื่อยๆ จนเกิดกลุ่มต่างๆกว่า 25 กลุ่ม จนธกส. เห็นว่าการทำกิจกรรมต่างๆ ของชุมชนไปได้ จึงเข้ามาหนุนการจัดตั้งสถาบันจัดการเงินชุมชน ปัจจุบันมีเงินหมุนเวียนกว่า 20 ล้านบาท

ทั้งนี้ในงานมีการจัดนิทรรศการจากตำบลต่างๆ มีเวทีการเสวนา การแบ่งกลุ่ม 4 กลุ่มคัสเตอร์ ข้าว เกษตรอินทรีย์ วิสาหกิจชุมชน และสถาบันการเงิน เพื่อทบทวนเป้าหมาย และแนวทางการดำเนินงานให้สอดคล้องไปในทิศทางเดียวกัน และการลงพื้นที่ตำบลหนองห้าง เพื่อเรียนรู้ชุมชนผู้ไท และการท่องเที่ยวชุมชน โดยในวันสุดท้ายของงานจะมีการบันทึกความร่วมมือ และพิธีมอบงบประมาณสนับสนุน ตำบลรูปธรรมเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชน 60 ตำบล ใน 6 จังหวัด

รุ่งโรจน์ เพชระบูรณิน : รายงาน