นับตั้งแต่ปี 2557 กับการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากซึ่งเป็นนโยบายสำคัญของรัฐบาล และเป็นทิศทางที่จะนำไปสู่ความมั่นคง  และยั่งยืน ตามแนวทาง“ชุมชนท้องถิ่นมีระบบเศรษฐกิจที่มั่นคง พึ่งตนเองได้อย่างยั่งยืน ”ด้วยทุน 4 ด้าน  ได้แก่  ระบบการเงินและทุน  การพัฒนาอาชีพรายได้  การจัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม  และการสร้างสวัสดิการ  ซึ่งภารกิจดังกล่าวขบวนองค์กรชุมชน ให้ความสำคัญกับการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากให้เกิดผลเป็นรูปธรรม ในทุกมิติ และพื้นที่การทำงานของขบวนองค์กรชุมชนภาคกลางและตะวันตก 16 จังหวัด  ซึ่งเป็นพื้นที่ความมั่นคงทางอาหาร ผลจากการพัฒนาดังกล่าว ได้สรุปผลการดำเนินงานเศรษฐกิจและทุนชุมชนสู่เศรษฐกิจฐานรากปี 2559 สามารถดำเนินการได้ 323 ตำบล กับรูปแบบการพัฒนาด้านเศรษฐกิจและทุนชุมชน ในเรื่องแก้ไขปัญหาหนี้สิน โรงเรียนแก้หนี้ การท่องเที่ยวโดยชุมชน เกษตรอินทรีย์  การทำนาแปลงใหญ่  เป็นต้น ดังรายละเอียด

          1.การพัฒนาพื้นที่รูปธรรมด้านเศรษฐกิจและทุนชุมชน เพื่อกำหนดรูปแบบแผนงานในการสรุปบทเรียนและจัดทำชุดความรู้เพื่อการสื่อสารสู่สาธารณะร่วมกับนักสื่อสารจัดการความรู้ชุมชน 16 จังหวัด ซึ่งเกิดรูปธรรมชุดความรู้ที่มีความโดดเด่น ได้แก่ เกษตรอินทรีย์ (ต.สระแก้ว จ.นครสวรรค์, ต.ห้วยงู จ.ชัยนาท) แก้หนี้นอกระบบ/ธนาคารหมู่บ้าน (ต.ประดู่ยืน จ.อุทัยธานี, ต.บ้านใหม่ จ.พระนครศรีอยุธยา, ต.ดงดินแดง จ.ลพบุรี, ต.อ่าวน้อย จ.ประจวบคีรีขันธ์) ร้านค้าชุมชน (ต.ท่าเสา จ.กาญจนบุรี, ต.ปากแพรก จ.กาญจนบุรี) เป็นต้น

          2.การเชื่อมโยงเครือข่ายและเชื่อมประสานภาคี เกิดการสนับสนุนการเชื่อมโยงเครือข่ายเศรษฐกิจฐานรากในเชิงพื้นที่ และเชิงประเด็น เชิง Cluster เช่น ภาคประชาชนเข้าไปมีส่วนร่วมเป็นคณะกรรมการประสานและขับเคลื่อนนโยบายสานพลังประชารัฐประจำจังหวัด “คสป.”  เพื่อหนุนเสริมเป้าหมายการพัฒนาตำบลเศรษฐกิจและทุนชุมชน เชื่อมโยงแนวนโยบายประชารัฐ ร่วมกับสำนักเกษตรจังหวัด, กองทุนฟื้นฟู ,ธกส. เป็นต้น

          3. ยกระดับแผนพัฒนาเศรษฐกิจในระดับพื้นที่ เกิดการจัดทำแผนขับเคลื่อนตำบลด้านเศรษฐกิจและทุนชุมชน 4 เรื่อง ใน 16 จังหวัด ได้แก่ 1) แปรรูป 2) เกษตรอินทรีย์ 3) ร้านค้าชุมชน 4) ท่องเที่ยวชุมชน

          4.การพัฒนาระบบข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์แผนงานเศรษฐกิจและทุนชุมชน ได้แก่ พัฒนาการจัดทำข้อมูลด้วยโปรแกรมฟาร์มรักษ์แล้ว 8 ตำบล ในจังหวัดกาญจนบุรี และจังหวัดเพชรบุรีร่วมกับมูลนิธิสัมมาชีพ วิเคราะห์ระบบข้อมูลเศรษฐกิจและทุนชุมชน เชื่อมโยงสู่การจัดทำแผนงานด้านเศรษฐกิจและทุนชุมชน 16 จังหวัด จำนวน 323 ตำบล

          ผลความคืบหน้าการขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชนเชิง Cluster พื้นที่ภาคกลางและตะวันตก 16 จังหวัด ซึ่งเป็นแผนงานในอนาคตที่ต้องขยับต่ออย่างพอเพียง ผลจากการพัฒนาที่เกิดขึ้น

-Cluster เกษตรอินทรีย์  เกิดจากการรวมกลุ่มกันเพื่อเป็นเครือข่ายเชื่อมโยงกันในพื้นที่ และแผนงานกำลังจะจัดตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชน เครือข่ายเกษตรอินทรีย์ระดับจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สหกรณ์บริการสินค้าเกษตรอินทรีย์เพชรบุรีจำกัด (CO-POP) เกิดจากการรวมตัวของเกษตรกร สถาบันการศึกษา ภาคประชาชน ภาคธุรกิจในจังหวัดเพชรบุรี ในชื่อ “เครือข่ายเกษตรอินทรีย์เพชรบุรี เป็นต้น

-Cluster ร้านค้าชุมชน  เชื่อมโยงพื้นที่ตำบลที่ทำร้านค้ามารวมกันเป็นเครือข่าย และขยายผลใน1 ตำบล 1 ร้านค้า แผนงานต่อพัฒนาเป็นศูนย์กระจายสินค้า 4 โซนเพื่อรับสินค้าจากภายนอกมากระจายสินค้าภายในตำบล (ไทรโยค/พนมทวน/เมือง/ท่ามะกา) พื้นที่จ.กาญจนบุรี

-พัฒนาพื้นที่รูปธรรม (ให้น้ำหนักกับพื้นที่ตำบล) และเชื่อมโยง Cluster ภาคกลางและตะวันตก 16 จังหวัด จัดทำข้อมูล Mapping พื้นที่เศรษฐกิจและทุน และเชื่อมโยงกับบริษัทประชารัฐ

     นำเสนอพื้นที่รูปธรรมในการพัฒนาเศรษฐกิจและทุนชุมชนกรณีตัวอย่างที่มีผลการดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม และเชื่อมโยง Cluster ภาคกลางและตะวันตก

1. การพัฒนาเศรษฐกิจและทุนชุมชน ต.ท่าเสา จ.กาญจนบุรี “เป้าหมายที่อยากเห็นตำบลสามารถพึ่งพาตนเองได้  และพึ่งพาหน่วยงานให้น้อยที่สุด”

-พัฒนาการ เริ่มต้น พ.ศ.2534 – 2540 เกษตรกรเป็นหนี้  ภาคการผลิตไม่สามารถสร้างรายได้  หวังพึ่งแต่หน่วยงานรัฐและเอกชนเศรษฐกิจ  คนทิ้งถิ่นฐาน พ.ศ. 2540-2542   เริ่มหาทางออกส่งเสริมการปลูกพืชหลากหลาย  ผสมผสาน ตั้งกลุ่มอาชีพ  เลี้ยงไก่  เลี้ยงโคแลกเปลี่ยนเรียนรู้ภายนอก  จัดทำแผนชุมชน  พ.ศ. 2543-2544   เกิดกลุ่มออมทรัพย์  สร้างระบบฐานการออม จัดตั้งร้านค้าชุมชนเพื่อเป็นตลาดช่วยเหลือ เน้นลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ให้สมาชิก   พ.ศ. 2545-2559 นำผลกำไรส่งเสริมและพัฒนาชุมชนในทุกด้านตั้งแต่เรื่องการพัฒนาอาชีพ  สังคม  วัฒนธรรม  สิ่งแวดล้อม

-วิธีการสร้างความสำเร็จ   ได้แก่   สร้างกระบวนการมีส่วนร่วม  โดยใช้สภาองค์กรชุมชนเป็นเวทีกลาง  ในการพัฒนาและแก้ไขปัญหา   ใช้ข้อมูลในการวางแผนและแก้ไขปัญหาของชุมชน   พัฒนาศักยภาพคนรุ่นใหม่แลแกนนำของพื้นที่    เชื่อมโยงงานพัฒนาและแก้ไขปัญหาร่วมกับภาคีท้องถิ่น

-ผลการขับเคลื่อนงาน  เกิดศูนย์กระจายสินค้าโซนอำเภอไทรโยค  ทองผาภูมิ  สังขละบุรี อย่างน้อย  1  ศูนย์  เกิดการสนับสนุนการขับเคลื่อนสภาองค์กรชุมชนตำบลท่าเสา ในการใช้เป็นพื้นที่กลางพัฒนาและแก้ไขปัญหาของชุมชนในทุกมิติ   พัฒนาระบบข้อมูลฐานการผลิตและการบริโภคของตำบลท่าเสา  เพื่อนไปสู่การจัดทำแผนพัฒนาของชุมชน  จำนวน  11  หมู่บ้าน   แผนพัฒนาตำบลที่สามารถเชื่อมโยงท้องถิ่นได้อย่างน้อง  1  ด้าน  (ด้านเศรษฐกิจและทุนชุมชน)

2. การพัฒนาเศรษฐกิจและทุนชุมชน ต.บ่อแร่ อ.วัดสิงห์ จ.ชัยนาท สร้างสังคมอยู่เย็นเป็นสุขอย่างยั่งยืน ช่วยเหลือเกื้อกูล สร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคม การพัฒนาอย่างต่อเนื่องและให้ครอบคลุมทุกด้านทุกพื้นที่

จากสถานการณ์ปัญหา การได้รับสารเคมี การดูแลสุขภาพ ขาดแหล่งเงินทุน ภัยพิบัติ  การว่างงาน ต้นทุนการผลิตสูง  

เป้าหมายที่อยากเห็น คือ สร้างสังคมอยู่เย็นเป็นสุขอย่างยั่งยืน ช่วยเหลือเกื้อกูล สร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคม การพัฒนาอย่างต่อเนื่องและให้ครอบคลุมทุกด้านทุกพื้นที่

โอกาสในการพัฒนา เกิดการรวมกลุ่มผู้ผลิตข้าวปลอดภัยและนำสู่มาตรฐาน GAP  เป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธ์ถั่วเขียวเพื่อจำหน่ายให้กับเกษตรกรในชุมชนและตำบลใกล้เคียง เป็นแหล่งผลิตอาหารในชุมชน สามารถผลิต แปรรูป และจำหน่ายโดยชุมชน  เที่ยงเที่ยวเชิงอนุรักษ์ด้านเครื่องมือการประกอบอาชีพการเกษตรแบบโบราณ  การเปิดการค้าเสรี ทำให้เกษตรกรมีโอกาสขายผลผลิตทางการเกษตร ได้มากขึ้น

ผลการเปลี่ยนแปลง เกิดการการรวมตัวกันทำประโยชน์ให้กับส่วนรวม ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน สร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน   เกิดการบริหารจัดการ ให้ชุมชนได้รับการช่วยเหลือในเรื่องต่าง ๆ

สุภาภรณ์ ดำรงค์พันธ์ สำนักงานภาคกลางและตะวันตก พอช.