นครราชสีมา/ ระหว่างวันที่ 17-19 กุมภาพันธุ์ 2560 อนุกรรมการการท่องเที่ยวโดยชุมชน สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) ร่วมกับองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) การท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัด กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา บริษัทประชารัฐรักษามัคคีแห่งประเทศไทย (จำกัด) จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการแบบประชารัฐว่าด้วยการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้ ณ ศูนย์เรียนรู้ชุมชนต้นแบบเศรษฐกิจพอเพียง บ้านบุไทร ตำบลไทยสามัคคี อำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา โดยมีองค์กรชุมชนจากพื้นที่อีสานตอนใต้ 7 จังหวัด 49 ตำบล รวมทั้งหน่วยงานภาคีเข้าร่วม

เพื่อเชื่อมโยงกลุ่มคลัสเตอร์ท่องเที่ยวชุมชน องค์กรชุมชน หน่วยงาน และภาคีที่เกี่ยวข้อง ในการกำหนดแนวทาง เป้าหมาย ภารกิจร่วมในการขับเคลื่อนงานการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่การเชื่อมโยงเครือข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้ ให้เกิดคุณค่าและมูลค่าเพิ่มให้กับพื้นที่การท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างมีทิศทางและระบบการบริหารจัดการโดยชุมชน

นายกานต์ ธงศรี พัฒนาการจังหวัดนครราชสีมา ผู้แทนรองผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมา กล่าวว่า ตำบลไทยสามัคคี ชุมชนจะจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนได้อย่างไร ขณะนี้รัฐบาลให้ความสำคัญกับการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก ทำให้ประชาชนมีความเป็นอยู่ที่ดี มีรายได้ มีความสุขในชุมชน จึงมุ่งเน้นให้ประชาชนมีรายได้เพิ่มขึ้น และคนในชุมชนมีความสุขในการอยู่ในชุมชน โดยการสานพลังประชารัฐ มุ่ง 3 เรื่อง เกษตร การทำการเกษตรอย่างไรให้มีรายได้และมีความสุข 2) การแปรรูปสินค้าและบริการ 3) การจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน คนในชุมชนมีความสามารถในการจัดการท่องเที่ยวโดยคนในชุมชนมีความสุข

ด้านการเกษตร การแปรรูป ด้านการท่องเที่ยวชุมชน ในพื้นที่อีสานใต้ นักท่องเที่ยวที่มาเส้นทางนี้ มาด้วยความมุ่งหวัง มี 3 กลุ่ม คือมาท่องเที่ยวทางธรรมชาติ ท่องเที่ยววิถีเกษตร สองสายธรรมะ แหล่งสำคัญทางศาสนา เกจิอาจารย์ เป็นเส้นทางสายธรรมะ และอีกกลุ่มหนึ่ง คือ สายวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชุมชน เพื่อมาสัมผัสวิถีชีวิตชุมชนและการประกอบอาชีพ การท่องเที่ยวโดยชุมชน นักท่องเที่ยวนั้นต้องการธรรมชาติ จิตใจ ธรรมะ วิถีชีวิตความเป็นอยู่ หาจุดเด่นของแต่ละที่สร้างเป็นเครือข่าย ใช้ประชารัฐเชื่อมโยง จุดท่องเที่ยวต่างๆในอีสานใต้

จุดแข็งที่มีความหลากหลายทางธรรมชาติ วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์บุคคล อย่าง ย่าโม หรือสิ่งก่อสร้าง ปราสาทหินพิมาย หรือธรณีวิทยา ที่หลอมรวมเป็นวิถีของคนอีสานที่นักท่องเที่ยวอยากเข้ามาเยือน  ซึ่งเราต้องหลอมรวมเป็นสินค้าและบริการ อย่างมาโคราชต้องกิน หมี่โคราช หรือไปสุรินทร์อยากได้ผ้าไหม เป็นความต้องการของนักท่องเที่ยว แต่เราต้องร้อยเรียงเส้นทางท่องเที่ยว เริ่มจากไหน ไปต่อที่ไหนภายใน 2 วัน มีโปรแกรมอย่างไร เรามีวิธีจัดการนักท่องเที่ยวให้มาต่อเนื่องได้อย่างไร นักจัดการการท่องเที่ยว คนที่สำคัญคือ คนในชุมชน

ขอฝากประเด็นไว้ว่าคนมาเที่ยวอีสานใต้จะมาท่องเที่ยวแบบไหน ไปชมความงามอะไรที่ไหน กินอาหารร้านอะไร สร้างเครือข่าย ทำแต่และจุดให้เข้มแข็ง รวมถึงเรื่องความปลอดภัย มาตรฐานสินค้า และบริการ การสร้างมูลค่าเพิ่มสินค้าบริการ อาศัยจุดต่างของสินค้าให้พื้นที่อีสานใต้ และจะสร้างบุคลากรเพื่อการท่องเที่ยวอย่างไร เอาสิ่งดีๆ มาแลกเปลี่ยน สร้างเครือข่ายนักจัดการท่องเที่ยวชุมชน สร้างรายได้ สร้างความสุขให้กับคนในชุมชน พัฒนาการจังหวัดนครราชสีมา กล่าวในตอนท้าย  

กรอบแนวคิดยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวโดยชุมชน

นายสุเทพ เกื้อสังข์ รองผู้อำนวยการองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) กล่าวว่า องค์การมหาชน เป็นองค์กรภาครัฐอีกรูปแบบหนึ่ง ที่มีการทำงานที่คล่องตัวมากขึ้น การท่องเที่ยวคือเครื่องมือในการพัฒนาเศรษฐกิจ ประเทศไทยทำการท่องเที่ยวมากว่า 50 ปี จุดเปลี่ยนที่สำคัญ คือเมื่อปี 2530 ปีแห่งการท่องเที่ยวไทย หลังจากนั้นจึงเกิดการท่องเที่ยวในประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคตามมา   

กระแสการท่องเที่ยวโดยชุมชน ที่หวังดีอาจเป็นยาพิษหากคนทำไม่เข้าใจ การท่องเที่ยวโดยชุมชนเป็นจิตวิญญาณของผู้คน ต้องทำอย่างเข้าใจ เข้าถึงทำคุณค่าให้เกิดมูลค่า บทบาท อพท. มีหน้าที่ประสาน ส่งเสริม สนับสนุน ทั้งองค์ความรู้ งบประมาณ ให้เกิดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน พื้นที่ดำเนินการในปัจจุบัน 6 พื้นที่ เกาะช้าง ตราด ฯลฯ ทำให้เป็นต้นแบบ ระเบิดจากข้างใน ทำจากเล็กไปหาใหญ่

รอง ผอ.อพท. กล่าวต่อว่า กลยุทธ์การพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนของ อพท.  Co-Creation การประสานเชื่อมโยงเครือข่าย การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ การท่องเที่ยวโดยชุมชน การท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม แต่การท่องเที่ยวด้านหนึ่งก็สร้างความเสียหายให้กับชุมชน สร้างความเดือดร้อนจากปัญหาขยะ และอื่นๆ เราเอาวัฒนธรรมมารับใช้การท่องเที่ยว ซึ่งกลับหัวกลับหาง ต้องปรับโครงสร้างการพัฒนาการท่องเที่ยวเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจท่องเที่ยวชุมชนยั่งยืน ต้องเริ่มจากชุมชน แทนที่เขาจะถูกเที่ยว แต่เป็นคนจัดการการท่องเที่ยวเอง โดยต้องเริ่มจากคนข้างล่าง ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม ร่วมคิด ร่วมวางแผน ร่วมปฏิบัติ ร่วมรับประโยชน์

โดย อพท.มีเครื่องมือการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน อพท. มีคณะทำงานรับรองแหล่งท่องเที่ยวชุมชน มีเกณฑ์บริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน และเครื่องมือสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการวางแผนการท่องเที่ยวโดยชุมชน เริ่มจากสิ่งที่เขามีอยู่ ให้เกิดความสุข คุณภาพชีวิตที่ดี ท่านต้องมีกลไกในการบริหารจัดการ ตั้งกลุ่มขึ้นมาเป็นชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยว ไปคุยกับหน่วยงานในท้องถิ่น  มีภาควิชาการ หน่วยงานภาครัฐ ภาคการตลาด ภาคชุมชน ให้เยาวชนเข้ามามีส่วนร่วม

รองผู้อำนวยการ อพท. แนะชุมชน ใช้กล่องเครื่องมือ DASTA 9+1 Building Blocks เป็นเครื่องมือในการที่ชุมชนจะทำการท่องเที่ยว ต้องคำนึงถึงเรื่องต่างๆ เหล่านี้ การหาเพื่อนร่วมทาง สร้างกิจกรรม นำเสนอสิ่งที่มี ทำให้ดีทำให้เด่นทำให้ดัง สานและผูกสัมพันธ์ หากันให้เจอ เขาและเธอคือใครที่ใจตรงกัน ฉันให้ไป ฉันจึงได้มา และสานเสวนาอย่างต่อเนื่อง การท่องเที่ยวชุมชนจะเป็นจุดคานงัด ต่อการเปลี่ยนแปลงพื้นที่

รองผู้อำนวยการองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) กล่าวต่อถึง กรอบเกณฑ์การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน 5 ด้าน โดยระบุว่า ต้องมีกลไกจัดการอย่างมีส่วนร่วมโดยชุมชน นี่เป็นหัวใจสำคัญของการท่องเที่ยวโดยชุมชน แนวทางนี้ เป็นเครื่องมือในการดำเนินงาน ที่มีการใช้ทั่วโลก การท่องเที่ยวชุมชนทำคนเดียวไม่ได้ เกณฑ์มาตรฐานการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน (ฉบับปรับปรุง) ปี 2558 ด้านที่ 1. ชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนมีการจัดการอย่างยั่งยืน  เป็นการจัดการภายในชุมชน ควรมีการรวมกลุ่ม มีข้อตกลงในการทำงาน ข้อควรปฏิบัติของนักท่องเที่ยว การพัฒนาบุคคลากร การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเยาชน การตลาดที่เหมาะสม ระบการเงินบัญชีโปร่งใส

ด้านที่ 2. ด้านการจัดการเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตที่ดี การจัดสรรรายได้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน การส่งเสริมสิทธิมนุษยชน ด้านที่ 3. ด้านการอนุรักษ์และส่งเสริมมรดกทางวัฒนธรรม ฐานข้อมูลวัฒนธรรมชุมชน เผยแพร่วิถีชีวิต อนุรักษ์และฟื้นฟูวัฒนธรรมท้องถิ่น ด้านที่ 4. ด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบและยั่งยืน การจัดการพื้นที่เพื่อการท่องเที่ยว การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ การเผยแพร่ภูมิปัญญาด้านสิ่งแวดล้อม การสร้างความตระหนักรู้ด้านการอนุรักษ์ และ ด้านที่ 5. ด้านบริการและความปลอดภัย ความพึงพอใจของนักท่องเที่ยว นักสื่อความหมาย ความปลอดภัยของเส้นทางและกิจกรรม คุณภาพจุดบริการ นักท่องเที่ยว การบริหารจัดการกรณีฉุกเฉิน

การนำเกณฑ์ 5 ด้านไปสู่การพัฒนานั้น ต้องมีการประเมินตนเอง ต่อยอดเพิ่มมูลค่าสิ่งที่ดี พัฒนาสิ่งที่ยังขาด เชิญคนนอกมาร่วมให้ข้อเสนอแนะ และถอดบทเรียนเพื่อพัฒนาต่อ รองผอ. อพท. กล่าว

ประสบการณ์การจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน

การท่องเที่ยวโดยชุมชน ต.ปลาบ่า อ.ภูเรือ จ.เลย

นายเชิด สิงห์คำป้อง ประธานชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน ต.ปลาบ่า อ.ภูเรือ จ.เลย เล่าให้ฟังว่า จ.เลย 9 อำเภอประกาศเป็นพื้นที่พิเศษการท่องเที่ยว อ.ภูเรือ ก็เป็นหนึ่งในนั้น และที่ตำบลปลาบ่าก็มีสภาองค์กรชุมชนที่รวมกลุ่มคนได้แล้ว สอดรับกับการที่อพท.ได้เข้าไปค้นหาศักยภาพของพื้นที่ ทรัพยากรคน ซึ่งมีเป้าหมายตรงกันกับสำนักท่องเที่ยวโดยชุมชน อพท. ที่เข้ามาชักชวน อ.ภูเรือ จัดระบบการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่ตำบลปลาบ่า การท่องเที่ยวโดยชุมชน เป็นสิ่งที่เราต้องบริหารจัดการเองโดยชุมชน ชุมชนมีสิทธิที่จะบริหารจัดการทรัพยากรท่องเที่ยว ช่วงนั้นได้มีการนำเสนอกับ อพท. และได้รับคัดเลือก 2 ตำบล ที่ภูลมโล กับ ภูเรือ

ต้นทุนของเราคืออากาศ เราขายอากาศบริสุทธิ์ที่ภูเรือ มีทุนทรัพยากรในพื้นที่เราจะแปลงมาเป็นสินทรัพย์ได้อย่างไร จุดขายของภูเรือ คือ เราเป็นนักต่อสู้มาก่อน มีอิทธิพลทางความคิด ที่เราสามารถบริหารจัดการ เอาปัญหาของพี่น้องมาแก้ไข ยกพี่น้องเป็นใหญ่ ทำเรื่องที่ดิน มองเห็นฐานทรัพยากร และคืนพื้นที่กว่า 10,000 ไร่ และที่ตำบลปลาบ่า เป็นแหล่งต้นแม่น้ำ 4 สาย เป็นคนต้นน้ำที่ดูแลฐานทรัพยากร เราช่วยกันปลูกป่า 5 พันไร่ และคืนผืนป่าให้กับรัฐ ปลูกเสร็จเมื่อปี 2542 อาหารตรงแหล่งป่าที่ปลูกก็ฟื้นคืน

ประธานชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน ต.ปลาบ่า เล่าให้ฟังต่อว่า ต่อมาได้รับการสนับสนุนงบประมาณจาก ปตท. เพื่อมาปลูกป่าเพิ่มเติมกว่า 18 ล้านบาท ระยะที่ 2 ได้งบประมาณมาปลูกป่าต่ออีก 12 ล้านบาท ถ้าจะทำเรื่องการท่องเที่ยว จะทำอย่างไร พาพี่น้องแต่งตัวอยู่ 3 ปี จึงเริ่มเปิดเรื่องการท่องเที่ยว ภูบักได มีการจัดระบบโครงสร้างกลไก หลังจากนั้นจึงเปิดเส้นทางท่องเที่ยว ในเขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าที่มีการหารือร่วมกับเจ้าหน้าที่ โดยมีการจัดกลุ่มรถนำเที่ยว กลุ่มทำอาหาร กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มดูแลรักษาความปลอดภัยเชื่อมกับ อปพร.  

พอได้เจอกับ อพท. พื้นที่มีฐานทุนในการฟื้นป่า ล้อมวงคุยค้นหาของดีในชุมชน จัดกระบวนการ ไปดูพื้นที่ต้นแบบจากคีรีวง จึงได้นำแนวคิดกลับมาปรับใช้ในพื้นที่ สร้างมูลค่าให้กับสินค้าและวัตถุดิบในพื้นที่ สิ่งไหนที่เราทำได้ทำเลย สิ่งไหนทำเองไม่ได้ก็ประสานหน่วยงานที่รับผิดชอบ พอเปิดการท่องเที่ยว ตั้งเป้าจำนวนนักท่องเที่ยว ตั้งเป้ารายได้ที่ชุมชนควรจะได้ ใช้ฐานทรัพยากรเป็นหลัก มีกลุ่มเป้าหมายจากการศึกษาดูงาน

การท่องเที่ยวทำให้กุ่มต่างๆ กลุ่มไม้กวาด กลุ่มรถอีแต๊ก กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มโฮมสเตย์มีรายได้ อาหารบางอย่างส้มตำใส่แม็คคามีเดีย ขายได้จานละ 100 บาท ปีนี้ตั้งเป้านักท่องเที่ยว 5 พันคน รายได้หมุนเวียน 3 ล้านบาท 3 เดือนที่ผ่านมา นักท่องเที่ยวเกิน 5 พันบาท รายได้มากกว่า 3 ล้านบาทแล้ว ที่ปลาบ่าการท่องเที่ยวมีการทำประกันชีวิตนักท่องเที่ยวและชาวบ้านด้วย โดยขายประกันนักท่องเที่ยว หัวละ 20 บาท ตาย 5 แสน บาดเจ็บ 2 แสนบาท สร้างความมั่นใจให้กับนักท่องเที่ยว และคนขับรถอีแต็ก  แถมยังได้ฐานข้อมูลจากการเก็บรายชื่อ เลขบัตรประชาชน ในการทำประกัน และมีการออกกฏระเบียบในการขึ้นภู โดยเก็บมัดจำค่าขยะ หากนำลงมาคืนเงิน

ปัจจุบันมีรถอีแต็กนำเที่ยว 64 คัน มิติทางสังคม ชาวบ้านคุยกันมากขึ้น มีรายได้เพิ่มขึ้น มีความสุขกับการดูแลป่า คนชุมชนไม่มีการทะเลาะกัน ตำบลปลาบ่า 1,015 ครัวเรือน รายได้หักเข้ากองกลาง 10 เปอร์เซ็น วันนี้มีเงินกองทุนกว่า 5 แสนบาท การรวมตัวของชุมชนในการแก้ปัญหาด้วยตนเอง เป็นพลังที่ทำให้สำเร็จ และมีภาคีเข้ามามีส่วนร่วม ใช้สภาองค์กรชุมชนเป็นแกนหลักในการผลักดันงาน ประธานชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน ต.ปลาบ่า กล่าว

ชมรมส่งเสริมท่องเที่ยวโดยชุมชน เมืองเก่าสุโขทัย

นายปองเลิศ เฉลิมสิริโรจน์ ชมรมส่งเสริมท่องเที่ยวโดยชุมชน เมืองเก่าสุโขทัย เล่าให้ฟังว่า สุโขทัยมีฐานจากเมืองมรดกโลก เมืองวิถีวัฒนธรรม แรกๆ ที่เริ่มต้นทำก็ยังไม่ค่อยเข้าใจ ตอนนนั้นมีการเชิญทุกภาคส่วนมาประชาคม อพท.มาชี้แจง ชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนเริ่มต้นจากการพัฒนาความรู้ ต่อด้วยการทำแผนยุทธศาสตร์การท่องเที่ยว และการมองหาเพื่อนร่วมทาง จาก 12 ชุมชน ในเขตอุทยานฯ การทำงานค่อนข้างยาก แต่คณะกรรมการฯ มีความมุ่งมั่น ที่มาจากหลายอาชีพ มีเป้าหมายเดียวกัน ทำงานแบบจิตอาสา

เมืองมรดกโลก มีขุมทอง อุทยานประวัติศาสตร์ มีของดี 12 ชุมชน ต่อยอดด้วยการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยว  และต้องมีเพื่อนร่วมงานในท้องถิ่น ให้เทศบาลรับรองชมรมส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน ทำให้สามารถทำโครงการของบประมาณโดยตรงได้ แต่ชมรมฯ ต้องสร้างความมั่นใจให้กับหน่วยงานเป็นเบื้องต้น ก่อนที่จะก้าวไปหาเขา แต่งตัวให้เสร็จ ไม่ใช่เรื่องง่ายแต่ก็ไม่ยาก เมื่อเป็นกลุ่มอยู่แล้วก็สามารถดำเนินการได้เลย

สุโขทัยเน้น การท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ การทำเครื่องสังคโลก จากที่นักท่องเที่ยวเห็นว่าแพง แต่พอได้เรียนรู้ และลงมือทำ จึงทำให้รู้ว่าถ้วยชามเครื่องสังคโลกนั้นราคาไม่แพง งานชมรมเมืองเก่า ได้รับเกียรติได้รับรางวัลหลายรางวัล เราพัฒนาตนเองจากต้นทุนที่มีอยู่มาพัฒนาเป็นการท่องเที่ยว อย่างสุโขทัย มีรถคอกหมูเป็นอัตตลักษณ์สุขโขทัย เมื่อก่อนคณะกรรมการไม่ค่อยคุยกัน แต่พอเริ่มมีการดำเนินโครงการก็ทำให้คณะกรรมการมาร่วมกันรับผิดชอบ ร่วมกันทำ ปัจจุบันนี้ชุมชนเริ่มเข้มแข็งขึ้นเป็นลำดับ ตำนานเรื่องเล่าของสุโขทัย มีการถ่ายทอดให้เยาวชนมาเรียนรู้ มาร่วมศึกษาประวัติศาสตร์ในท้องถิ่น และเด็กก็มีส่วนร่วมในกิจกรรมการท่องเที่ยว ปัจจัยความสำเร็จ จากคนรักสามัคคี ใช้การท่องเที่ยวโดยชุมชนในการพัฒนาพื้นที่

บทบาทของหน่วยงานภาคีในการร่วมพัฒนาและขับเคลื่อนการท่องเที่ยวชุมชน

นายมนตรี ปิยากูล ผู้อำนวยการสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬา จังหวัดนครราชสีมา กล่าวว่า การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือสร้างเศรษฐกิจประเทศไทย รัฐบาลมีเป้าหมายการท่องเที่ยว 2.2 แสนล้านบาท เซคเตอร์นี้ไม่ได้ตอบโจทย์การกระจายรายได้ นครชัยบุรินทร์ กลุ่มจังหวัดอีสานใต้ ในอนาคตจะมีการเชื่อมโยงชุมชน การเชื่อมโยงการท่องเที่ยวชุมชน ยึดเส้นทางแผนการท่องเที่ยวนครชัยบุรินทร์ อารยธรรมอีสานใต้ เชื่อมโยงเวียตนาม เป้าหมายการพัฒนาในอนาคตเป็นโอกาสเชื่อมโยงเส้นทางการท่องเที่ยวที่เป็นหลัก

ท่องเที่ยวชุมชนเกิดจากการพัฒนามาอย่างต่อเนื่อง บ้างเป็นการท่องเที่ยวเชิงเกษตร การพัฒนาหมู่บ้านไหม การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เราจะพัฒนาเชื่อมโยงมาร้อยรัดเส้นทางการท่องเที่ยวในภาพรวมอย่างไร ต้นน้ำ เป็นของหน่วยงานต่างๆ กลางน้ำ จะดูแลการพัฒนามาตรฐาน ส่งให้ ททท.ประชาสัมพันธ์ และประชารัฐรักสามัคคีรับลูกไปสู่ตลาด พัฒนาผลิตภัณฑ์ท่องเที่ยวในกลุ่มนครชัยบุรินทร์

นายสุรพล เศวตเศรนี กรรมการปริษัทประชารัฐรักสามัคคีประเทศไทย (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด บุรีรัมย์ อดีตผู้ว่าการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย กล่าว่า วันนี้ไม่เหมือนเดิม เรื่องท่องเที่ยวโดยชุมชนไม่ใช่เรื่องใหม่ วันนี้มีความสำคัญมากขึ้น นักท่องเที่ยวมีความต้องการสัมผัสวิถีชุมชน ถอดรหัส ต้นน้ำกลางน้ำปลายน้ำ มีใครเกี่ยวข้องบ้าง ต้องถอดรหัสให้ออก ผู้เล่นชุมชนที่อยากเล่นต้องมาร้อยเรียงระบบให้ชัดเจน เมื่อก่อนทำงานมี 3 ภาคส่วน มีรัฐ ตั้งเจดีย์จากข้างบน มีชุมชน และมีภาควิชาการ ภายหลังมีภาคเอกชนเข้ามา เมื่อก่อนเอกชนยังถูกระแวดระวังว่าจะมาหาผลประโยชน์

ประชารัฐ เศรษฐกิจฐานราก ประชารัฐคือกลไกการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก วิสาหกิจชุมชน เป้าหมายชุมชนมีรายได้ ประชาชนมีความสุข ทำใน 3 ด้าน เรื่องเกษตร การแปรรูป และการท่องเที่ยวชุมชน และเลือกพื้นที่ที่มีเอกลักษณ์และชุมชนมีความต้องการ โดยเป็นผู้ให้คำปรึกษาหารือ ทำ 5 กระบวนการ เข้าถึงปัจจัยการผลิต การศึกษาวิจัย ให้คำปรึกษาหารือเรื่องการตลาด การสื่อสารสร้างการรับรู้ และการบริหารจัดการกลไกวิสาหกิจชุมชนที่พี่น้องเป็นผู้ดำเนินการ

การพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก ชุมชนเป็นเจ้าของทรัพยากรและต้นทุน ชุมชนเป็นผู้ผลิต สร้างงานสร้างอาชีพ เป็นการขยายโอกาสของสินค้าและบริการ ที่เชื่อมโยงจากเรื่องเกษตร แปรรูป และการบริการ ไม่มีการขนส่ง ไม่มีคนกลาง เป็นเรื่องที่ตัดออกจากวงจร ยกระดับคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อม มีโอกาสเรียนรู้จากพฤติกรรมผู้บริโภคโดยตรง สร้างความภูมิใจในตัวตน เป็นการท่องเที่ยววิถีไทยสไตล์ลึกซึ้ง

พรหมเมธ นาถมทอง รองผู้อำนวยการฝ่ายส่งเสริมสินค้าท่องเที่ยว การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย กล่าว่า ททท.มีบทบาทส่งเสริมให้คนที่สนใจท่องเที่ยว มีสำนักงานกระจายอยู่ 30 แห่ง แหล่งท่องเที่ยวชุมชน มีเอกลักษณ์แตกต่างกันไป หลายอย่างต่อยอดจากสิ่งที่หน่วยงานริเริ่มไว้ อย่างเรื่องหัตถกรรม และ ททท.เข้าไปช่วยทำตลาด ประชาสัมพันธ์สู่สังคม โดยไปร่วมคิด สะท้อนความต้องการของตลาด อยู่ในกระแสแบบไหน

ตลาดในประเทศ มองหาสิ่งสวยงาม แชร์ผ่านโซเชียลแล้วมีความสุข ททท.ก็จะสะท้อนพฤติกรรมของนักท่องเที่ยว ไปเชื่อมโยงหน่วยงาน และส่งเสริมการเชื่อมต่อเส้นทางท่องเที่ยว อย่างการท่องเที่ยวในชนบท วัดวาอาราม วิเคราะห์ตลาดคนไทย นำเสนอสินค้าท่องเที่ยวในช่องทางตลาดที่เหมาะสมกับนักท่องเที่ยวชาวไทยและต่างประเทศ ไม่ใช่แค่บอกแหล่ง แต่เป็นการสร้างเนื้อหา และภูมิใจในเรื่องที่นำเสนอ อย่างวิถีอาหารไทย วิธีการกินดีต่อสุขภาพ เชื่อมโยงตลาด ผูกโยงเส้นทาง สร้างเรื่องราวสู่สังคม การท่องเที่ยวก่อให้เกิดปฏิสัมพันธ์ทั้งนักท่องเที่ยวและชุมชนที่จัดการท่องเที่ยว การส่งเสริมการท่องเที่ยวอาจก่อให้เกิดผลทั้งด้านบวกและลบ ด้านบวกก็สร้างรายได้ ด้านลบก็เรื่องปริมาณขยะที่ล้นขึ้นมา

ททท.เป็นเซลส์แมนขายสินค้าท่องเที่ยว สร้างมูลค่าเพิ่มจากสิ่งที่คนไม่สนใจ คนเที่ยวต้องตระหนัก ต้องมองอย่างระวัง เรียนรู้ร่วมกัน ในวิถีการเที่ยวแบบไทยบางครั้งก็ต้องมีการเตือนนักท่องเที่ยว

นายสุพัฒน์ จันทนา ผู้อำนวยการภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) กล่าวว่า การท่องเที่ยวชุมชนทำให้เห็นโอกาสของชุมชน หน่วยงานที่มาค่อนข้างสำคัญมากที่จะหนุนเสริมการจัดระบบของชุมชน พอช. ทำงานพัฒนาความเข้มแข็งของชุมชน มุ่งชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง ให้ชุมชนทำการพัฒนาได้ เมื่อโยงกับระบบการท่องเที่ยวชุมชน ที่จะมาสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ซึ่งมีระบบการจัดการโดยชุมชน ครอบครัว กลุ่ม องค์กร เครือข่าย จะเชื่อมโยงกันไปสู่การแก้ปัญหาในด้านต่างๆ 

โดยใช้พื้นที่ตำบล เป็นหน่วยในการพัฒนา มีเครื่องมือหลายเรื่องรวมถึงการท่องเที่ยวโดยชุมชน เป็นการท่องเที่ยวที่จะไปก่อให้เกิดระบบการแก้ปัญหาในทุกด้านของชุมชน ใช้ฐานงานประเด็นเป็นตัวเคลื่อน ที่ พอช.เข้าไปเสริมและมีกลไกสภาองค์กรชุมชนตำบล ที่มี พ.ร.บ.และสถานะทางกฏหมายรองรับ โดยสามารถชักชวนพี่น้องมาพูดคุยกันเป็นพื้นที่กลางในการหารือ และกองทุนสวัสดิการชุมชน

พื้นที่ อปท. 2,900 กว่าแห่ง พอช.ดำเนินการจัดตั้งสภาฯ 1,800 กว่าตำบล สวัสดิการชุมชนประมาณ 2,000 กว่าแห่ง เป็นฐานในการทำงาน และในพื้นที่เหล่านี้มีหลายตำบลที่ทำเรื่องการท่องเที่ยวชุมชน ปีนี้ พอช.ทำในพื้นที่ 200 ตำบล เรื่องเศรษฐกิจฐานราก ตำบลจะมีแผนเศรษฐกิจของตำบลในการผลักดันการพัฒนาพื้นที่ แก้ปัญหาในชุมชน

สิ่งที่ พอช.หนุนนเสริมนอกจาหพื้นที่ตำบลแล้ว ก็มีการสนับสนุนในระดับจังหวัด ที่จะไปเชื่อมโยงกับบริษัทประชารัฐรักสามัคคี  หลายจังหวัดเตรียมตัวทัน แต่หลายพื้นที่ก็ยังตามไม่ทัน พอช.จะเตรียมความพร้อมแล้วไปเชื่อมกับประชารัฐรักสามัคคี เข้าไปหนุนเสริมพัฒนา แต่เราจะโยงให้เป็นเครือข่ายที่ใหญ่ขึ้นเป็นคัสเตอร์ อย่างท่องเที่ยวชุมชนอีสานใต้ และจะมีการขยับในพื้นที่เขตอีสานกลางต่อ

ชุมชนสร้างรูปธรรมขึ้นมา สานพลังเป็นเครือข่ายเดินหน้า ระบบงบประมาณของรัฐจะลงมาสู่ที่จังหวัด กลุ่มจังหวัด ชุมชนสามารถต่อเชื่อมโยงเสนอแผนในกลุ่มจังหวัด เพื่อขอรับงบประมาณมาดำเนินการได้อีกช่องทางหนึ่ง ผอ.พอช.กล่าว

อย่างไรก็ดี การสัมมนาเชิงปฏิบัติการในครั้งนี้ได้มีการลงพื้นที่รูปธรรมที่บ้านบุไทร และบ้านสุขสมบูรณ์ เพื่อเรียนรู้การจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน และได้มีการแบ่งกลุ่มวางแผนการจัดการท่องเที่ยวชุมชนในพื้นที่กลุ่มจังหวัดอีสานใต้ โดยที่แต่ละตำบลจะนำแนวคิดที่ได้กลับไปแลกเปลี่ยนพูดคุยเพื่อกำหนดแผนการทำงานท่องเที่ยวโดยชุมชนต่อไป