เมื่อวันที่ ๒๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐ ชาวทุ่งกุลาเปิดใจ การประชุมรับฟังความคิดเห็นต่อร่างข้อเสนอ โครงการและขอบเขตการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม โครงการโรงงานน้ำตาล และโครงการโรงไฟฟ้าชีวมวล ของบริษัทน้ำตาลบ้านโป่ง จำกัด เช้าวันนี้ชาวทุ่งกุลาพร้อมใจเดินทางมารวมตัวกันที่ วัดบ้านป่าน้ำคำ ตำบลโนนสวรรค์ อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อรับฟังแสดงความคิดเห็น EIA การศึกษาผลกระทบที่จะเกิดขึ้นต่อสภาพสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ซึ่งโดยที่รับทราบกันทั่วไปพื้นที่แอ่งผลิตข้าวหอมะลิชั้นดี ท้องทุ่งกว้างใหญ่  ๒ ล้านกว่าไร่ ชื่อทุ่งกุลาร้องไห้เป็นพื้นที่ผลิตอาหารสู่ครัวโลก ที่มีชื่อเสียงการผลิตข้าวส่งขายส่งออกต่างประเทศ อันดับหนึ่งสร้างเศรษฐกิจ สร้างรายได้ให้แก่ชาวนาเกษตรกร และประเทศชาติ

ทุ่งกุลาร้องไห้ แบ่งไปตามสภาพภูมิเวศน์ สภาพพื้นผิวชั้นของดินเป็นที่ราบขนาดใหญ่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีพื้นที่ประมาณ ๒ ล้านกว่าไร่ ครอบคลุมพื้นที่ ๑๗ อำเภอ ๖ จังหวัด ได้แก่ จังหวัดมหาสารคาม อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย และอำเภอนาดูน;จังหวัดบุรีรัมย์ อำเภอสตึก และอำเภอพุทธไทสง : จังหวัดสุรินทร์ อำเภอชุมพลบุรีและอำเภอท่าตูม ; จังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอปทุมรัตต์ อำเภอเกษตรวิสัย อำเภอสุวรรณภูมิ อำเภอเมืองสรวง อำเภอโพนทราย และอำเภอหนองฮี ; จังหวัดศรีสะเกษ อำเภอศิลาลาด อำเภอราษีไศล และอำเภอยางชุมน้อย ; จังหวัดยโสธร อำเภอค้อวังและอำเภอมหาชนะชัย

จากแรงผลักดันของประชาชนในพื้นที่ และทางภาครัฐ รัฐบาลนายกรัฐมนตรี หลายยุคสมัยที่พยายามให้ความสำคัญพื้นที่แหล่งทางภูมิศาสตร์ท้องทุ่งกุลาร้องไห้สู่แผนพัฒนาระดับประเทศ ที่ผ่านมาก่อเกิดจากทางแนวคิดของกลุ่มนายทุน กลุ่มบุคคลภายนอก ออกแบบให้เสนอ เช่น คิดจะสร้างบ่อคาสิโน คิดจะสร้างสถานที่โรงกำจัดขยะขนาดใหญ่ระดับประเทศ คิดสร้างสวนสนุก ดิสนีย์แลนด์ คิดสร้างเขตพัฒนาพิเศษ คิดให้เป็นเขตนิคมอุตสหกรรมการเกษตรพิเศษ หรือคิดแม้กระทั้งจะสร้างสนามบินนานาชาติ ฯลฯ

มาถึงวันนี้ ทุ่งกุลาร้องไห้ ได้รับการขึ้นทะเบียน เครื่องหมาย จีไอ สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications: GI) สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications หรือ GI) เป็นทรัพย์สินทางปัญญาประเภทหนึ่ง ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีความเชื่อมโยง (Links) ระหว่างปัจจัยสำคัญสองประการ คือ ธรรมชาติและมนุษย์ กล่าวคือ ชุมชนได้อาศัยลักษณะเฉพาะที่มีอยู่ในแหล่งภูมิศาสตร์ตามธรรมชาติ เช่น สภาพ ดิน น้ำ ฟ้า อากาศ หรือวัตถุดิบเฉพาะในพื้นที่ มาใช้ประโยชน์ในการผลิตสินค้าในท้องถิ่นของตนขึ้นมา ทำให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณลักษณะพิเศษที่มาจากพื้นที่ดังกล่าว  คุณลักษณะพิเศษนี้อาจหมายถึง คุณภาพ ชื่อเสียงหรือคุณลักษณะเฉพาะอื่นๆที่มาจากแหล่งภูมิศาสตร์นั้นๆ

ดังนั้น แหล่งเพาะปลูกข้าวหอมมะลิ สินค้าสำคัญของชาวนาชาวทุ่งกุลา หากจะกล่าวถึงข้าวที่อร่อยที่สุดในโลก คงต้องยกย่อง “ข้าวหอมมะลิ” ของไทย สายพันธุ์ข้าวที่เป็นหนึ่งในโลกแบบไม่มีใครสามารถ ปฏิเสธได้ หากจะถามถึงเหตุผลว่า ทำไม ข้าวหอมมะลิถึงอร่อยและอยู่ในใจคนทั่วโลก คุณสมบัติ สองประการ คือ ลักษณะความนุ่มของข้าวและ ประการสำคัญ คือ กลิ่นหอมอันเป็นเอกลักษณ์ คงจะเป็นคำตอบที่ชัดเจนและสมบูรณ์ที่สุด

แต่วันนี้ กลุ่มนายทุนใหญ่ บริษัทน้ำตาลบ้านโป่ง จำกัด ได้ย้ายฐานผลิต ขยายกิจการโรงงานผลิตมายังพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้  โรงงานน้ำตาล ที่มีกำลังผลิต ๒,๔๐๐ ต้น ต่อวัน วัตถุดิบจากอ้อย หรือ ผู้ปลูกอ้อยโดยตรง พร้อมแถมสร้าง โรงงานผลิตไฟฟ้าชีวมวล ในพื้นที่ดินแปลงเดียวกันที่มีกำลังผลิต ขนาด ๗๐ เมกะวัตต์ ซึ่งมีการเตรียมการวางแปลดำเนินโครงการ ในพื้นที่ดินแปลงเดียวกัน แปลงใหญ่ ขนาด ๒,๐๐๐ กว่าไร่ ตั้งอยู่ที่ ตำบลโนนสวรรค์ อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด มีบริษัทที่ปรึกษา ด้านสิ่งแวดล้อม บริษัทเทคนิคสิ้งแวดล้อมไทย จำกัด ทำหน้าที่รับฟังความคิดเห็นการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมในพื้นที่รอบรัสมีการก่อตั้งโรงงาน ทั้ง ๒ โรงงาน ในรัสมีทางอากาศ ๗ กิโลเมตร ตามกฏหมายกำหนด

ประเด็น ๑.ปัญหามลพิษทางอากาศ ๒.ปัญหามลพิษทางน้ำ ๓.ปัญหาของเสีย (ขยะจากโรงงานและน้ำเสีย) ๔.สภาพเศรษฐกิจ และสังคม  และ ๕.อื่นๆ ที่ทางพี่น้องชาวบ้านเขตทุ่งกุลา เสนอแนะนำ และต้องการ

บริษัท น้ำตาลบ้านโป่ง จำกัด ได้รับสิทธิ์ตั้งโรงงานน้ำตาล จากคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย(สอน.) ซึ่งตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่องกำหนดประเภทและขนาดของโครงการ หรือกิจการ จะต้องทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม ตามหลักเกณฑ์ระเบียบ วิธีการปฏิบัติและแนวทางการจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม พ.ศ.๒๕๕๕ ด้านสิ่งแวดล้อม (EIA) เสนอต่อ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม(สผ.) เพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบก่อนประกอบกิจการ ตามที่กำหนดในพระราชบัญญัติส่วเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.๒๕๓๕ ต่อไป

ส่วนทางโรงผลิต โรงงานไฟฟ้าชีวมวล กำลังผลิตกระแสไฟฟ้าส่งขายจำหนายให้กับการไฟฟ้าส่วนภูมิภาพ หรือ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตนั้น ซึ่งมีโรงงานน้ำตาลจะมีกากซานอ้อย ซึ่งเป็นผลพลอยได้จากการหีบอ้อย สามารถใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้าและไอน้ำได้ ขนาด ๑๖๐ ตัน ต่อชั่วโมง จำนวน ๓ จุด และเครื่องกำเนินไฟฟ้าแบบกังหันไอน้ำ ขนาด ๒๗ เมกะวัตต์ จำนวน ๓ ชุด รวมกันเพื่อผลิตไฟฟ้าและไอน้ำ ๗๐ เมกะวัตต์

ฉะนั้น ครอบคุมพื้นเป็นบริเวณกว้างในรัสมีขอบเขตโรงงานทั้ง ๒ โรงงานผลิตน้ำตาล และโรงงานผลิตไฟฟ้าชีวมวล ในการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม EIA และชุมชนไกล้เคียงรัสมี ๗ กิโลเมตร ตามกฏหมายกำหนด คือ ในส่วนพื้นที่ของจังหวัดมหาสารคาม อำเภอพยัคภูมิพิสัย ตำบลเมืองเตา ในพื้นที่ของจังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอเกษตรวิสัย ตำบลกำแพง ตำบลน้ำอ้อม ตำบลทุ่งทอง และที่สำคัญพื้นที่ตั้งของโรงงาน อำเภอปทุมรัตต์ ตำบลโนนสวรรค์ ตำบลสระบัว ตำบลโนนสง่า ตำบลบัวแดง ตำบลโพนสูง และตำบลขี้เหล็ก  อย่างไรก็ตามทั้งนี้จะขึ้นอยู่กับพี่น้องในชุมชนทั้งหมดที่กล่าวมาจะเอา หรือไม่เอา อนาคตจะเป็นอย่างไรบ้าง ด้วยเหตุผลอันนำมาสู่การก่อสร้างานโรงงาน และความเจริญมั่งคั่งให้แก่ประชาตินั้น  หรือว่าสร้างเศรษฐกิจทุนชุมชนแก่ชาวนา ชาวทุ่งกุลาร้องไห้ หรือจะมาเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตความเป็นอยู่ทางสังคม แน่นอนว่าอีกด้านหนึ่ง คือ ส่งผลกระทบที่จะตามมา ทั้งทรัพยากร สิ่งแวดล้อม  และสุขภาวะมลพิษของผู้คน ชุมชนที่จะได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

นายประจักร อาษาธง ศูนย์ประสานงานเครือข่ายสภาองค์กรชุมชนภูมินิเวศน์ทุ่งกุลาร้องไห้ ได้ยื่นหนังสือ ขอให้ทบทวนการก่อสร้างโรงงานผลิตน้ำตาล และโรงงานผลิตไฟฟ้าชีวมวล ในเขตพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ต่อคณะกรรมการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม EIA โดยอ้างถึง พ.ร.บ.สภาองค์กรชุมชน พ.ศ.๒๕๕๑ ตามที่เครือข่ายสภาองค์กรชุมชนยกระดับการพัฒนาเขตพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ได้ขับเคลื่อนวาระเกษตรอินทรีย์ทั้งระบบ เพื่อฟืนฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการรักษาวัฒนธรรมชุมชน และรักษาความมั่นคงทางอาหารของชุมชน ตามแผนยุทธศาสตร์ และให้สนับสนุนสภาองค์กรชุมชนให้มีการจัดทำประชาวิจารณ์ผลกระทบ ด้านสิ่งแวดล้อมคู่ขนานกับโรงงาน เพื่อให้มีข้อมูลรอบด้านแก่พี่น้องประชาชน

นายสว่าง สุขแสง นักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เสนอแนวคิดได้สะท้อนถึงระบบนิเวศน์สิ่งแวดล้อม สายน้ำ แม่น้ำ ป่าชุมชน แปลงนาการเกษตรเพาะปลูกข้าวหอมมะลิ และทางเครือข่ายสิ่งแวดล้อมยืนยันไม่เห็นด้วยกับการก่อสร้างโรงงานผลิตไฟฟ้าชีวมวล และโรงงานผลิตน้ำตาล

นางสาวปราณี พลหนองหลวง หัวหน้าสำนักงานปลัด เทศบาลโนนสวรรค์ ซึ่งได้รับมอบหมายจากนายกเทศมนตรี เทศบาลตำบลโนนสวรรค์ เข้าร่วมเวทีประชุมรับฟังความคิดเห็นครั้งนี้ ตามแผนพัฒนาของเทศบาลฯ งบประมาณท้องถิ่น ไม่สามารถจะรองรับขยะของโรงงานทั้ง ๒ แห่งได้ เนื่องจากการไม่มีงบประมาณ ซื้อรถขนขยะ และสถานที่ทิ้งกำจัดขยะของโรงงานชัดเจน ประกอบขยะชุมชนทุกวันนี้ พี่น้องชาวบ้านจัดการขยะในชุมชนตนเอง ประกอบบุคคลกร เจ้าหน้าที่ พนักงาน ลูกจ้าง ไม่เพียงพอที่จะมารับดำเนินเรื่องขยะจากโรงงาน ตำบลโนนสวรรค์ กลุ่มจังหวัดร้อยแก่นสารสินธุ์ มีนโยบาย สร้างแลนมาร์กทุ่งกุลา ในพื้นที่สาธารณะ ๒,๐๐๐ กว่าไร่  อนุมัติงบประมาณแล้ว ๔๐ ล้านบาท เพื่อเป็นศูนย์กลาง ตลาดกลาง แหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม บริการให้กับพี่น้องชาวทุ่งกุลา ก้าวสู่อาเซียน ประชาคมประชามติชุมชน ชาวบ้านไม่เคยเสนอขอพื้นที่ตั้งโรงงานใดๆ ประกอบผังเมืองตำบลโนนสวรรค์ก็ไม่ได้ให้มีพื้นที่ดินสำหรับเขตโรงงานอย่างไรเลย

นายมนตรี สวนงาม นักวิชาการสาสุข กล่าวถึง ผลกระทบทางด้านสิ่งแวดล้อมที่จะตามมาสู่ชุมชน การดำเนินวิถีชีวิต ทางอากาศ ทางน้ำ แหล่งน้ำอุปโภคบริโภคในชุมชน ระหว่างทางถนนสัญจร แล้วใครจะรับผิดชอบสิ่งที่จะเกิดขึ้นผลกระทบตามมา สร้างประกันคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้าน ชุมชนที่นี่ 

สจ.บุญเลิศ อุดหนุน  กล่าวถึง บทริบททั่วไปพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ กับความผูกพันมาตั้งแต่เล็กจนเติบโต ผลิตเพาะปลูกข้าวหอมมะลิขายสร้างรายได้มาถึงวันนี้ พื้นที่ดินชาวบ้านชุมชนจะเปลี่ยนไปปลูกอ้อยส่งโรงงานน้ำตาล พื้นที่เพาะปลูกข้าวแหล่งผลิตส่งออกขายข้าวหอมมะลิที่ดีที่สุดของโลกจะหายลดลงทันที จากครัวโลก นำข้าวส่งออกต่างประเทศ ข้าวเป็นอาหารหลักทุกๆคนจะต้องกินข้าว อยากให้ทางคณะไปทบทวนโครงการที่จะก่อสร้างโรงงาน เพราะว่า เราได้รับเครื่องหมายสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ GI  ผลิตส่งข้าวชั้นดีที่สุดของโลก

นายวันชัย  เสนอให้ทางคณะ ลงพื้นสำรวจเก็บข้อมูล สภาพปัญหาที่เกิดขึ้นในตำบลเหนือเมือง จังหวัดร้อยเอ็ด เก็บตัวอย่างน้ำเสีย น้ำกินน้ำดื่ม น้ำใช้ที่ชาวบ้านใช้ในปัจจุบัน สภาพภูมิอากาศ รวมถึงคนงานในโรงงานสุขภาพร่างกาย ข้อมูลจากชุมชนชาวบ้านในตำบลเหนือเมือง

นายดิเรก สุทยาประภา กล่าวถึง การก่อสร้างโรงงานที่จเกิดขึ้นนั้นจะะเอาน้ำมาจากไหน ทุกวันนี้ปัจจุบัน แม่น้ำแต่ล่ะสายน้ำก็ไม่เพียงพอตามความต้องการชุมชน ลำน้ำเตา ลำน้ำเสียวใหญ่ หนองน้ำในชุมชนก็ไม่มีพอใช้ในรอบปี ระดับน้ำใต้ดินพื้นที่ทุ่งกุลาลดลงทุกปี

นางหนูจีน หอมอิน กล่าวถึงสภาพโรงงานเป็นห่วงในอนาคตพื้นที่ข้างเคียงบริเวณรอบๆของโรงงาน การเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อม ป่าชุมชน แปลงนาเพาะปลุกข้าวหอมมะลิ ไม่ไช่แค่ ๗ กิโลเมตร ความเป็นอยู่วิถีชุมชนชาวนา ชาวบ้านหาเช้ากินค่ำ ปู ปลา หอย กุ้ง หนองน้ำในหมู่บ้าน ตนเองไม่เห็นด้วยที่จะก่อสร้างโรงงาน

อย่างไรก็ยังไม่ได้ข้อสรุปเวทีประชุมรับฟังความเห็นต่อร่างข้อเสนอโครงการและขอบเขตการศึกษา ในโครงการโรงงานผลิตไฟฟ้าชีวมวล และโครงการโรงงานผลิตน้ำตาล จากบริษัท น้ำตาลบ้านโป่ง จำกัด แต่ทางคณะการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม บริษัทที่ปรึกษาด้านสิ่งแวล้อม เจ้าหน้าที่ของบริษัทเทคนิคสิ่งแวดล้อมไทย ได้แจ้งนัดหมาย จะจัดประชุมรับฟังความคิดเห็นจากพี่น้องประชาชนอีกครั้ง ในเดือน กรกฏาคม นี้ต่อไป


มานะ เหนือโท ศูนย์ข่าวทุ่งกุลา รายงาน