ระหว่างวันที่ 3-4 พฤษภาคม 2560 ที่ผ่านมา  สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน สำนักงานภาคใต้ หรือพอช. ร่วมกับคณะทำงานกลุ่มจังหวัด 4  กลุ่ม   ได้จัดสัมมนา “ผลการดำเนินงานพัฒนา 6 เดือน ขบวนองค์กรชุมชนภาคใต้”   ณ ห้องประชุมศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนนครศรีธรรมราช อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช  เพื่อสรุปผลการดำเนินงาน  และวางแผนพัฒนาในช่วงต่อไป (พฤษภาคม- กันยายน 2560 )  โดยมีผู้เข้าร่วมระชุม 68 คน  ประกอบด้วยผู้นำจากขบวนองค์กรชุมชน 14 จังหวัด  คณะติดตามผลงาน จัดการความรู้และสื่อสารงานพัฒนาของขบวนองค์กรชุมชนภาคใต้ พร้อมผู้บริหารและเจ้าหน้าที่พอช.สำนักงานภาคใต้

การพัฒนากลไก/โครงสร้างและการจัดขบวนของขบวนองค์กรชุมชน

        ในรอบ 6 เดือนที่ผ่านมาหลายจังหวัดมีการปรับโครงสร้างและปรับขบวนการทำงานของขบวนองค์กรชุนจังหวัด  ได้แก่  จ.ชุมพร  จ.พัทลุง จ.ตรัง จ.สงขลา  จ.นราธิวาส  จ.สุราษฎร์ธานี  โดยจ.ชุมพร จ.นราธิวาส ได้ส่งเสริมให้มีกลไกและกระจายการทำงานไปที่ระดับอำเภอ จ.ตรัง จ.กระบี่  และจ.สุราษฎร์ธานีจัดให้มีกลไกการทำงานระดับโซน  เป็นต้น

ผลการดำเนินงาน 6 เดือน ที่ได้รับการสนับสนุนจากพอช.และความร่วมมือกับหน่วยงานอื่นๆ

     ด้านความร่วมมือและบูรณาแผนกับหน่วยงานในจังหวัด  จ.พังงา องค์การบริหารส่วนจังหวัดพังงา  ได้สนับสนุนยุทธศาสตร์พังงาแห่งความสุข ปี 2560   ด้วยงบประมาณ  600,000 บาท  เพื่อจัดทำและพัฒนาแผนของชุมชนใน 8 อำเภอ 51 ท้องถิ่น  ซึ่งดำเนินการเรียบร้อยแล้วใน 3 อำเภอ  สามารถบูรณาการแผนร่วมกับ อบจ.ได้ใน  4 ด้าน  ( สังคม,เศรษฐกิจ, อบายมุข ,วัฒนธรรม)  จ.ภูเก็ต   มีการบูรณาการแผนงานของขบวนองค์กรชุมชนกับแผนยุทธศาสตร์ของจังหวัด ในแผนงานด้านการท่องเที่ยวชุมชน และแผนการจัดการเรื่องสิ่งแวดล้อม (จัดการขยะ) นอกจากนี้มีแผนงานที่ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานพัฒนาอื่นๆ เช่นสสส. พัฒนาชุมชน  และงบยุทธศาสตร์ของจังหวัดภูเก็ต  ในโครงการชุมชนน่าอยู่ 2 ตำบล การพัฒนาครอบครัวอบอุ่นใน 5 พื้นที่ และการท่องเที่ยวชุมชนใน 7 ตำบล จ.ตรัง ร่วมกับภาคีพัฒนา  5 หน่วยงานในจังหวัดคือ  1)สภาเกษตร  2)สภาอุตสาหกรรม  3)กองทุนฟื้นฟู 4)สภาองค์กรชุมชน   5)สาธารณสุข   เพื่อสนับสนุนการวางแผนยุทธศาสตร์ตำบลของสภา เป้าหมาย 24 ตำบล  โดยมีการจัดอบรมให้สภาองค์กรชุมชนตำบลในจังหวัดตรังให้จัดทำแผนของสภาเองได้  และพัฒนายกระดับเป็นแผนงานยุทธศาสตร์ของขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดตรังต่อไป  การจัดทำข้อเสนอเพื่อแก้ปัญหาที่ดินอย่างยั่งยืนโดยสภาองค์กรชุมชน เพื่อแก้ปัญหาที่ดินในแนวทางป่าอยู่ได้ คนอยู่ดี ท่ามกลางผลกระทบจากนโยบายทวงคืนป่าและการแก้ปัญหาที่ดินของรัฐบาล  จ.นครศรีธรรมราช มีความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยราชภัฎนครศรีธรรมราช ในการยกระดับและพัฒนาระบบการเงิน-บัญชีของกองทุนสวัสดิการชุมชน (เป็นงานต่อเนื่องจากปี 2559) 

     ด้านผลการดำเนินงานที่เกิดขึ้นจากการสนับสนุนของพอช.  ที่สำคัญได้แก่ การดำเนินการแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยในชนบท ภายใต้โครงการบ้านพอเพียง ในพื้นที่เป้าหมาย 65 ตำบล ผู้รับประโยชน์  2,077 ครัวเรือน มีบ้านที่สร้างซ่อมแล้วเสร็จ 687 หลัง  ซึ่งสภาองค์ชุมชนมีบทบาทในการเชื่อมโยงและประสานความร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  ราชการ เครือข่ายชุมชนและภาคเอกชนเพื่อสนับสนุนบ้านพอเพียง ซึ่งหลายตำบลได้รับการสมทบและความร่วมมือจากอบต.ภาคเอกชน วิทยาลัยอาชีวะ กองทุนสวัสดิการชุมชน   การแก้ปัญหาที่อยู่ในชุมชนเมือง ภายใต้โครงการบ้านมั่นคง  มีโครงการพัฒนาที่ได้รับการอนุมัติใหม่จำนวน 436 ครัวเรือน คือบ้านมั่นคงเมืองดอนสัก จ.สุราษฎร์ธานี 330 ครัวเรือน บ้านมั่นคงดารุลบารอกัต อ.ยะหริ่ง จ.ปัตตานี 70 ครัวเรือน  และการต่อยอดบ้านผู้ประสบภัยน้ำท่วมที่ตำบลถ้ำใหญ่ อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช  จำนวน 36 หลังคาเรือน  การสนับสนุนและช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมช่วงปลายเดือนธันวาคม 2559 -มกราคม 2560  ในศูนย์ประสบภัย 15 แห่ง  พื้นที่ 35 ตำบล ช่วยผู้ประสบภัยกว่า 15,000 ครัวเรือน  การส่งเสริมจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลใหม่ 7 สภา  การสนับสนุนและพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากในพื้นที่ 100 ตำบล ปัจจุบันมีการดำเนินการตามแผนงานแล้วกว่า 50 ตำบล  และพื้นที่คลัสเตอร์การท่องเที่ยวชุมชน ประมงพื้นบ้าน ไม้ผล ยางพารา ข้าว เกษตรอินทรีย์ รวม 35 ตำบล  การพัฒนาและสมทบกองทุนสวัสดิการชุมชน 95 กองทุน  ในพื้นที่ 10 จังหวัด (ยกเว้นชุมพร พัทลุง สงขลา และภูเก็ต) รวมสมาชิกทั้งหมด 71,723 ราย สมาชิกครบรอบปี 63,437 ราย เงินสมทบรวม 15.81 ล้าน บาท เป็นต้น

การขับเคลื่อนประเด็นสาธารณะระดับโซนและแผนงานในช่วงต่อไป (พฤษภาคม-กันยายน 2560)

        กลุ่มจังหวัดอันดามันมีประเด็นร่วมในเรื่องการพัฒนาและจัดการทรัพยากรชายฝั่ง  การแก้ปัญหาที่ดิน  และเรียนรู้เรื่องรัฐธรรมนูญรวมทั้งยุทธศาสตร์ชาติเพื่อการเท่าทันกฎหมายและใช้ประโยชน์ในการขับเคลื่อนงานพัฒนา โดยจะมีการประมวลมูลข้อความเดือดร้อนจากพื้นที่ๆได้รับผลกระทบทั้งหมดพร้อมแนวทางการแก้ไขในเรื่องการจัดการทรัพยากรชายฝั่ง การแก้ปัญหาที่ดิน  และเสนอเชิงนโยบายในช่วงปลายปี 2560  กลุ่มจังหวัดทะเลสาป มีประเด็นร่วมในการจัดการภัยพิบัติโดยชุมชน  การสื่อสารสาธารณะ  การพัฒนาศักยภาพแกนนำ  และการสรุปบทเรียนของกลุ่มจังหวัด  กลุ่มจังหวัดศรีวิชัยมีประเด็นร่วมในเรื่องการท่องเที่ยวชุมชน  กลุ่มสามจังหวัดชายชายแดนภาคใต้จะขับเคลื่อนสันติภาพกินได้ในงานพัฒนาที่ดำเนินการ เช่นงานท่องเที่ยวชุมชน เศรษฐกิจชุมชน ครอบครัวเข้มแข็ง

     ในด้านแผนงานที่ได้รับการสนับสนุนจากพอช.ในภาพรวมของ 14 จังหวัด ที่สำคัญได้แก่การส่งเสริมจัดตั้งสภาใหม่จำนวน  58 สภา จากเป้าหมายทั้งหมด 65 ตำบล   การพัฒนาแผนงานระดับตำบลรวม 200  ตำบล  การพัฒนาแผนของขบวนองค์กรชุมชนระดับจังหวัดที่มีการบูณาการการแผนกับจังหวัดและหน่วยงาน 14  จังหวัด  การแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยในชุมชนเมือง ภายใต้โครงการบ้านมั่นคงซึ่งมีเป้าหมายใหม่ในปี 2560 จำนวน 2,077 ครัวเรือน  การพัฒนาขบวนเมืองและส่งเสริมเมืองคุณภาพร่วมกับสถาบันการศึกษาและครือข่ายชุมชนในพื้นที่ 6 เมือง  การพัฒนาและจัดการความรู้เศรษฐกิจและทุนชุมชน 100 ตำบล   การดำเนินโครงการบ้านพอเพียงปี 2560 ให้แล้วเสร็จตามเป้าหมายใน 65 ตำบล และนำไปสู่การปิดโครงการ  เป็นต้น

จะขับเคลื่อนอย่างไรให้งานพัฒนาของขบวนองค์กรชุมชนสำเร็จ

      อ.สอรัฐ มากบุญ (ประธานคณะติดตามผลงาน การจัดการความรู้และสื่อสารฯ)  มีความเห็นในการขับเคลื่อนงานพัฒนาของขบวนองค์กรชุมชนต่อ ยุทธศาสตร์ความสำเร็จของงานพัฒนาว่า 1.ต้องส่งเสริมศักยภาพสภาฯระดับตำบล ให้สามารถเป็น”นักปฏิบัติการ/นักรบทัพหน้า”ที่เข้มแข็ง โครงการบ้านพอเพียงชนบท เป็นตัวอย่างที่ดีของสภาองค์กรชุมชนตำบล ที่ช่วยเชื่อมโยงและประสานความร่วมมือ  2.มีการเชื่อมโยงภาคีอื่นๆในการจัดงาน”สมัชชา”ได้หลายๆครั้ง เพื่อเป็นเวทีพูดคุยตามสถานการณ์ ให้มีการแก้ปัญหาระดับอำเภอ จังหวัด   3.ใช้ประโยชน์จาก”งานประเด็นของ พอช.” ซึ่งเป็นงานนโยบายของรัฐ ในการสร้างจิตสำนึกพลเมือง การร่วมรับผิดชอบ การเสริมสิทธิชุมชน การกระจายอำนาจในการจัดการของชุมชนมากกว่าการได้รับบริการสาธารณะทั่วไป  และมีความเห็นที่เป็น ความท้าทายของขบวนองค์กรชุมชนที่สำคัญเช่น   การทำหน้าที่ให้เป็นที่ยอมรับ เป็นกลาง น่าเชื่อถือ  การทำงานข้อมูล ความรู้ ปัญญา นโยบาย หนุนงานเคลื่อนไหว การทำงานที่เป็นกลางท่ามกลางความขัดแย้งโดยไม่เป็นเครื่องมือของฝ่ายใด  การมีข้อเสนอจากการประชุมทั้งระดับตำบล และจังหวัดที่มีคุณภาพ  การปรับจิตสำนึก สร้างวิถีการพึ่งตนเอง  เกื้อกูล ดูแลกันเองของชุมชน ท้องถิ่น  การสร้างทีมภาคีภาคประชาชน การใช้โอกาสและศักยภาพของภาคียุทธศาสตร์อื่นๆในพื้นที่ตำบล และระดับที่สูงขึ้น การทำงานภายใต้ทรัพยากรที่จำกัด   การทำงานในสถานการณ์ที่รัฐบาลเป็นศูนย์กลาง ไม่ชอบความเห็นต่าง  เป็นต้น

งานพัฒนาสู่การเปลี่ยนนโยบายและบริหารงานอย่างมีธรรมาภิบาล

       นายอัมพร  แก้วหนู  ผอ.ภาคใต้ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน  ได้นำเสนอตัวอย่างการขับเคลื่อนงานพัฒนาที่ส่งผลต่อความเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย ในระดับต่างๆ  เช่นระดับของการสร้างความเข้าใจ ความร่วมมือในการทำงานกับหน่วยงาน การปรับกิจกรรมและแผนของหน่วยงาน  การแก้ไขกฎระเบียบ การแก้ไขกฎหมาย การแก้ไขรัฐธรรมนูญ เป็นต้น  นอกจากนี้ในเวทีสัมมนา  ได้มีการนำเสนอและรับฟังความเห็นเพิ่มเติมต่อ “แนวทางและมาตรการการบริหารจัดการที่ดี ของขบวนองค์กรชุมชนภาคใต้ ปี  2560 “  ตามหลักธรรมาภิบาล   ในเรื่องการมีส่วนร่วม ความรับผิดชอบ ฉันทามติ การตอบสนองแก้ไขปัญหาอย่างทันการณ์ การกระจายอำนาจ ความเป็นธรรม การมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล  ความโปร่งใส การทำตามกติกาและกฎระเบียบ  เป็นต้น พร้อมแนวปฏิบัติและมาตรการเพื่อใช้ในบริหารงานพัฒนาของขบวนองค์กรชุมชนต่อไป

อุดมศรี ศิริลักษณาพร : รายงาน