ขอนแก่น/ 25 กรกฎาคม 2560 คณะอนุกรรมการภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประชุมครั้งที่ 7/2560 ณ สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น พิจารณาโครงการบ้านมั่นคงชนบท ปี 2560 รวมทั้งติดตามผลการปฏิบัติงานไตรมาส 1-3 ตามตัวชี้วัด 10 ด้าน ของสำนักงานภาคฯ, ความร่วมมือระหว่างสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย กับพอช. ความคืบหน้ากองทุนสวัสดิการผู้นำภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเรื่องอื่นๆ

สืบเนื่องจากรัฐบาลมีนโยบายในการแก้ปัญหาการครอบครองที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมโดยมิชอบด้วยกฏหมาย ซึ่งสำนักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ได้ดำเนินการยึดคืนพื้นที่ในเขตปฏิรูปที่ดิน ทั้งสิ้น 28 พื้นที่ ใน 8 จังหวัด เนื้อที่รวม 28,512 ไร่ เพื่อนำมาพัฒนาแปลงที่ดินโดยการจัดโซนที่ดินทำกิน และโซนที่อยู่อาศัย จัดสรรให้กับประชาชนผู้มีรายได้น้อย ยากจน ด้อยโอกาส เพื่อให้มีที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกินที่มั่นคง โดยได้ประสานการทำงานกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนในการดำเนินการพัฒนาที่อยู่อาศัยให้กับเกษตรกร

โดยยึดหลักการ พัฒนาความเข้มแข็งของชุมชนให้มีระบบการทำงานที่เป็นระบบบริหารจัดการร่วมของชุมชน ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมบริหาร โดยใช้โครงการเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคน จัดระบบชุมชน รวมถึงการเชื่อมโยงการทำงานและงบประมาณจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดพื้นที่ต้นแบบในการทำงานร่วมกับ ส.ป.ก. ในระบบการจัดการร่วมของชุมชน ทั้งมิติการจัดการด้านกายภาพ มิติด้านเศรษฐกิจ และมิติเชิงสังคม เพื่อขยายผลสู่พื้นที่อื่นๆ

นายอิทธิพล สีขาว เจ้าหน้าที่ปฏิบัติการที่อยู่อาศัย พอช. นำเสนอโครงการโดยระบุว่า โครงการบ้านมั่นคงชนบททั้ง 2  โครงการ อยู่ในพื้นที่ ตำบลปากช่อง อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา เป็นโครงการของกลุ่มออมทรัพย์เกษตรกรรุ่นใหม่ และสหกรณ์การเกษตรในเขตปฏิรูปที่ดินปากช่อง (คทช.) จำกัด ที่เป็นความร่วมมือกับหน่วยงาน สปก. จากการยึดคืนพื้นที่ 28 พื้นที่ ใน 8 จังหวัด เนื้อที่รวม 28,512 ไร่ เพื่อนำมาจัดสรร และสนับสนุนที่ดินทำกิน ที่อยู่อาศัย และคิดหาแนวทางในการจัดการพื้นที่ ซึ่งพัฒนามาตามกระบวนการ และขั้นตอนต่างๆ

ภายหลังจากที่คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 22 ธันวาคม 2558 อนุมัตหลักการการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน ตามนโยบายรัฐบาลในลักษณะแปลงรวม โดยไม่ให้กรรมสิทธิ์ แต่ให้ทำประโยชน์ในเชิงกลุ่ม หรือชุมชน ตามนโยบายที่ดินแห่งชาติกำหนดในรูปแบบสหกรณ์ หรือรูปแบบอื่นที่เหมาะสม ภายใต้ความเห็นชอบของคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.)

โดย คทช. ได้จัดตั้งคณะทำงานขึ้นมา 3 ชุด ประกอบด้วย 1) คณะอนุกรรมการจัดหาที่ดิน ซึ่งมีกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นหลักในการจัดหาที่ดินที่นำเพื่อมาจัดสรร 2) คณะอนุกรรมการจัดสรรที่ดิน มีกระทรวงมหาดไทยเป็นเจ้าภาพ ซึ่งจะทำหน้าที่กำหนดว่าใครจะอยู่ในที่ดินที่จัดสรร และ 3) คณะอนุกรรมการส่งเสริมการพัฒนาอาชีพและระบบที่อยู่อาศัย ซึ่งทาง พอช.เองได้ร่วมอยู่ในคณะทำงานชุดนี้

ที่นำเสนอในวันนี้โครงการแรก โครงการบ้านมั่นคงชนบทสหกรณ์การเกษตรในเขตปฏิรูปที่ดินปากช่อง (คทช.) จำกัด ตำบลปากช่อง อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา งบประมาณ 6,120,000 บาท เพื่อให้เกิดการแก้ปัญหาและเป็นการพัฒนาพื้นที่นำร่อง ในการพัฒนาที่อยู่อาศัย จำนวน 85 หลังคาเรือน แบ่งเป็นงบอุดหนุนการพัฒนาที่อยู่อาศัย 85 ครัวเรือน ๆ ละ 40,000 บาท งบอุดหนุนระบบสาธารณูปโภค ครัวเรือนละ 24,800 บาท และงบอุดหนุนพัฒนากระบวนการกลุ่ม ครัวเรือนละ 7,200 บาท

โดยกลุ่มเป้าหมายที่สนับสนุน แบ่งเป็น 3 ส่วน 1) ชาวบ้านที่ถูกผลักดันออกเขตป่าสวงนหวงห้าม 2) กลุ่มรับผลกระทบในเขตพื้นที่ยึดคืน 3) กลุ่มที่ไม่มีที่ดิน ที่ขึ้นทะเบียนไว้กับทาง ส.ป.ก. ซึ่งที่จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งที่ดินที่นำมาจัดสรรเป็นแปลงที่ยึดคืนจากนายชูเกียรติ ตังพงศ์ปราชญ์ เนื้อที่ 1,027 ไร่ นำมาจัดสรรให้ประชาชนจำนวน 85 ครัวเรือน ซึ่งเป็นเกษตรกรที่ผ่านการคัดสรรมาจาก คทช.จังหวัด ซึ่งเป็นคนที่ทำประโยชน์เดิมจำนวน 10 ครัวเรือน มี 3 ครัวเรือนที่ถูกผลักดันออกจากพื้นที่ และนอกนั้นเป็นชาวบ้านที่ขึ้นทะเบียนไว้กับทาง ส.ป.ก.

ซึ่งได้ลงพื้นที่ทำกระบวนการเก็บข้อมูล จนรวมกลุ่มก่อตั้งสหกรณ์ ขึ้นมาในการบริหารจัดการ โดยจัดแบ่งที่ทำกินให้ครัวเรือนละ 5 ไร่ มีการจัดทำข้อมูล การออกแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินในด้านต่างๆ ร่วมกับชุมชนและหน่วยงาน ซึ่งมีการประเมินร่วมกันว่าที่ดินแปลงนี้ไม่เหมาะสมกับการปลูกไม้ยืนต้น แต่เหมาะกับการทำปศุสัตว์ ทำฟาร์มโคนม ทางปศุสัตว์ จึงอนุมัติสนับสนุนโคนมให้ครัวเรือนละ 5 ตัว โดยปลอดดอกเบี้ย รวมถึงมีการแบ่งเป็นแปลงที่ดินร่วมเพื่อปลูกหญ้าเลี้ยงโค ซึ่งที่ดินบางส่วนชาวบ้านจะปลูกแก้วมังกร น้อยหน่า เป็นต้น

ส่วนการจัดโซนที่อยู่อาศัย จะออกแบบตามลักษณะให้เหมาะสมกับการทำเกษตร เลี้ยงสัตว์ ทำไร่ วางแผนระบบที่อยู่อาศัย เน้นที่อยู่อาศัยในแปลงเกษตร เป็นบ้านขนาดเล็กมีพื้นที่ทำการเกษตรมากหน่อย มีทั้งแบบบ้านชั้นเดียว แบบบ้านใต้ถุนสูง ซึ่งทาง ส.ป.ก.ได้พัฒนาทำระบบน้ำ เข้าครัวเรือน เข้าถึงแปลงเกษตร มีถนนเข้าถึงทุกแปลง ยังรอการไฟฟ้าที่จะต่อไฟเข้าแปลงที่ดิน

สำหรับโครงการที่สอง โครงการบ้านมั่นคงชนบทกลุ่มออมทรัพย์เกษตรกรรุ่นใหม่ ตำบลปากช่อง อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา งบประมาณ 2,880,000 บาท เพื่อสร้างกระบวนการพัฒนาชุมชนเข้มแข็ง ผ่านกิจกรรมการพัฒนาที่อยู่อาศัย แบ่งเป็นงบประมาณอุดหนุนการพัฒนาที่อยู่อาศัย 40 ครัวเรือน ๆ ละ 40,000 บาท งบอุดหนุนระบบสาธารณูปโภค ครัวเรือนละ 24,800 บาท และงบอุดหนุนพัฒนากระบวนการกลุ่ม ครัวเรือนละ 7,200 บาท

โครงการที่ 2 เป็นโครงการของเกษตรกรรุ่นใหม่ บนที่ดินที่ยึดคืนจาก พล.ต.ต.ชาลี เภกะนันท์ เนื้อที่ 536 ไร่ ซึ่งกลุ่มเป้าหมายจะต่างออกไป เป็นกลุ่มเกษตรกรรุ่นใหม่ ที่ผ่านการขึ้นทะเบียนและเข้ารับการอบรม จากส.ป.ก.ร่วมกับกระทรวงเกษตรฯ ที่นี่ระบบสาธารณูปโภคใช้ได้ จะแบ่งที่อยู่อาศัยเป็น 40 แปลงๆ ละ 2 งาน และจัดสรรที่ดินทำกินให้ครัวเรือนละ 2 ไร่ และมีการจัดแบ่งเป็นแปลงรวมอีกด้วย แต่เงื่อนไขสำคัญคือ ผู้ที่จะได้รับการจัดสรรที่ดินต้องลาออกจากงาน ผ่านการฝึกอบรม และเข้ามาทำกินอย่างจริงจัง  

ในกระบวนการพัฒนาโครงการ มีการชวนทำข้อมูล วิเคราะห์ระบบการใช้ประโยชน์ที่ดิน ซึ่งตอนนี้มีคนเข้าไปอยู่อาศัย ทำประโยชน์แล้ว โดยใช้ไฟฟ้าจากฟาร์มม้าเดิม และทาง ส.ป.ก ได้ตัดถนนขึ้นมา

ทั้งนี้ที่ประชุมคณะอนุกรรมการภาคฯ มีมติเห็นชอบ สอดคล้องกับมติคณะทำงานงานสหพันธ์พัฒนาองค์กรชุมชนคนจนเมืองแห่งชาติ (สอช.) และมติคณะทำงานบ้านมั่นคง ที่พิจารณาให้ความเห็นเมื่อช่วงกลางเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา

อย่างไรก็ตาม ที่ประชุมคณะอนุกรรมการภาคฯ ได้ยกวาระการติดตามความคืบหน้าผลการดำเนินงานของคณะทำงาน 4 ชุด 1) คณะทำงานบ้านมั่นคง 2) คณะทำงานพัฒนาศักยภาพขบวนองค์กรชุมชนและผู้นำการเปลี่ยนแปลง 3) คณะทำงานติดตามประเมินผลแบบเสริมพลัง จัดการความรู้ และการสื่อสารงานพัฒนาขบวนองค์กรชุมชน และ 4) คณะทำงานส่งเสริมธรรมาภิบาล และการพิจารณารับรองสถานภาพองค์กรชุมชน ไปพิจารณาในการสัมมนาบทเรียนการขับเคลื่อนขบวนองค์กรชุมชนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ วันที่ 31 กรกฎาคม – 1 สิงหาคม 2560 ที่จังหวัดมหาสารคามต่อไป