เมื่อวันที่ 14 ส.ค. 2560 ที่สหกรณ์เคหสถานล้านนา จำกัด อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ขบวนองค์กรชุมชนบ้านมั่นคงจังหวัดเชียงรายร่วมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. จัดเวทีทำความเข้าใจและร่วมกันวิเคราะห์พื้นที่ พร้อมกำหนดวิสัยทัศน์ และกำหนดยุทธศาสตร์การจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยจังหวัดเชียงราย
จากการวิเคราะห์พื้นที่ของขบวนชุมชนพบว่าในจังหวัดมีจุดแข็ง คือ มีแกนนำที่เข้มแข็ง มีกลุ่มองค์กรที่หลากหลายและมีการรวมตัวแก้ไขปัญหาที่ชัดเจน รวมถึงมีรูปธรรมการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยผ่านโครงารบ้านมั่นคง ส่วนจุดอ่อน พบว่าไม่สามารถประสานคนจากกลุ่มต่างๆ มาทำงานร่วมกันได้ ผู้เดืดร้อน ผู้นำชุมชนยังให้ความสนใจและให้ความร่วมมือต่อการแก้ไขปัญหาน้อย เนื่องจากไม่เข้าใจการทำงานของ พอช. และขบวนภาคประชาชนในจังหวัด ด้านความเสี่ยง พบว่าท้องถิ่นไม่ให้ความสำคัญกับภูมิปัญญาและการแก้ไขปัญหาของชาวบ้าน ทำให้มีความร่วมมือน้อย และมีอิทธิพลการเมืองในพื้นที่ เป็นต้น แต่ในขณะเดียวกันจังหวัดมีโอกาสจากแผนพัฒนาที่อยู่อาศัย 10 ปี และ 20 ปีของรัฐบาล และขบวนชุมชนมีความพร้อมที่จะขับเคลื่อนงาน
สำหรับการกำหนดวิสัยทัศน์ขอจังหวัด ผ่านการร่วมกันแลกเปลี่ยนสิ่งที่อยากเห็นหรืออยากให้เชียงรายเป็นในอีก 5 ปีข้างหน้า นำมาสู่วิสัยทัศน์ “5 ปี คนเจียงฮายมีที่อยู่อาศัย ที่ดินมั่นคง มีคุณภาพชีวิตที่ดี ภายใต้ความหลากหลายของชาติพันธุ์” โดยมียุทธศาสตร์การดำเนินงาน ดังนี้
1. ประสานหน่วยงานภาคีในการสร้างความเข้าใจการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามนโยบายประชารัฐ โดยการมีส่วนร่วมจากรัฐและประชาชน เช่น โครงการบ้านมั่นคง บ้านพอเพียงชนบท และบ้านมั่นคงชนบท
2. การสำรวจและจัดทำข้อมูลทุกพื้นที่ตำบล/ เมืองในจังหวัดเชียงราย
3. สร้างและพัฒนาคนทำงานทุกระดับ (เมือง/ตำบล อำเภอ จังหวัด) ให้สามารถสื่อสารและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
4. จัดทำโครงการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยตามความเดือดร้อนในรูปแบบที่หลากหลาย
5. ยกระดับพื้นที่รูปธรรม เพื่อให้เกิดการขยายผลและสร้างความเข้มแข็งให้กับองค์กรชุมชน
6. พัฒนาระบบการสื่อสาร ประชาสัมพันธ์ การพัฒนาที่อยู่อาศัยของประชาชน
7. กำหนดพื้นที่ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยตามแผนยุทธศาสตร์
ด้านจังหวัดลำปาง วันนี้ (15 ส.ค. 2560) ขบวนบ้านมั่นคง สภาองค์กรชุมชน และสวัสดิการชุมชน ร่วมกับหน่วยงานในพื้นที่ ประกอบด้วย ผู้แทนจากสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สำนักงานเคหะชุมชน และ สำนักงานปฏิรูปที่ดิน จังหวัดลำปาง และ พอช. สำนักงานภาคเหนือและส่วนกลาง (สำนักบ้านมั่นคง) ร่วมกันจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยจังหวัดลำปาง
จากการร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูลจังหวัดลำปาง พบว่ามีจุดแข็งที่สำคัญ ได้แก่ 1) มีผู้นำที่ดี มีภูมิปัญญาจากผู้สูงอายุที่มีความรู้ เชื่อมประสานการทำงานของคนในพื้นที่ 2) คนในชุมชนรู้ข้อมูล/ปัญหาของแต่ละครอบครัว 3) ชุมชนมีความร่วมมือสามัคคีกันอย่างเข้มแข็ง
ด้านจุดอ่อน พบว่ามีหลายเรื่อง โดยเรื่องที่สำคัญ 3 ลำดับแรก ได้แก่ 1) ที่อยู่อาศัยไม่มั่นคง ไม่มีที่ดินทำกิน และคุณภาพชีวิตไม่ดี 2) ฐานะยากจนและอาชีพไม่มั่นคง และ 3) คนวัยทำงานออกไปทำงานนอกพื้นที่
ส่วนโอกาสรัฐบาลมีการสนับสนุนผู้มีรายได้น้อยให้มีที่อยู่อาศัยที่มั่นคงและมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น มีกลุ่มองค์กรเข้ามาพัฒนาและให้ความรู้มากขึ้นนโยบายการกระตุ้นเศรษฐกิจในชุมชนของภาครัฐ ตลอดจนได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากภาครัฐ เช่น พมจ. อปท. พอช. เป็นต้น
ด้านอุปสรรค พบว่าไม่สามารถใช้ที่ดินของหน่วยงานรัฐในการนำมาแก้ไขปัญหาได้ งบประมาณล่าช้า มีการดำเนินการหลายขั้นตอน ขาดการบูรณาการร่วมของหน่วยงานต่างๆ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องขาดความเข้าใจที่ชัดเจนในนโยบายที่รับมา รวมทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องขาดการจัดการข้อมูลที่ดี
ผลจากการวิเคราะห์ดังกล่าวนำมาสู่การกำหนดวิสัยทัศน์หรือภาพฝันที่ที่ชาวลำปางอยากเห็นในอีก 5 ปี (2561 – 2565) ข้างหน้าว่า “ลำปางเมืองน่าอยู่ ที่อยู่อาศัยมั่นคง ปลอดภัย ชุมชนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น สังคมไม่ทอดทิ้งกัน” โดยมียุทธศาสตร์ที่จะนำไปสู่การบรรลุวิสัยทัศน์นี้ได้ ประกอบด้วย
1. การจัดทำและพัฒนาระบบข้อมูลผู้เดือดร้อนด้านที่อยู่อาศัยในระดับจังหวัด โดยภาคประชาชนร่วมกับหน่วยงาน
2. การสร้างความเข้าใจแนวทางการพัฒนาที่อยู่อาศัยกับผู้เกี่ยวข้องในทุกระดับ (เมือง/ตำบล จังหวัด)
3. บูรณาการการทำงานร่วมกับท้องที่ ท้องถิ่น ภาคี และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
4. การพัฒนาที่อยู่อาศัยให้กับผู้มีรายได้น้อยให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี
5. สร้างและพัฒนาศักยภาพคนทำงานในพื้นที่
นายชัยวิชญ์ภณ ตังกิจ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ ปฏิบัติการบ้านมั่นคง สำนักงานภาคเหนือ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน กล่าวว่า การทำงานของ พอช. เน้นองค์กรชุมชนเป็นหลัก โดยมีบทบาทในการสนับสนุนส่งเสริมให้ขบวนองค์กรชุมชนจัดทำแผนงานการพัฒนาและเชื่อมโยงกับแผนงานระดับนโยบายของหน่วยงานต่างๆ เพื่อให้งานของภาคประชาชนและราชการเป็นเนื้อเดียวกัน โดยเป้าหมายตามที่รัฐบาลได้ประกาศไว้ว่าภายใน 20 ปีข้างหน้าคนไทยต้องมีบ้าน ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญว่าจะทำอย่างให้คนไทยทุกคนมีบ้านอาศัยที่มั่นคง โดยหน่วยงานรัฐเองมีการสนับสนุนการจัดที่อยู่อาศัยให้กับผู้มีรายได้น้อยหลากหลายรูปแบบ เช่น บ้านเอื้ออาทร ของการเคหะแห่งชาติ บ้านมั่นคง บ้านพอเพียง บ้านมั่นคงชนบท ที่ดำเนินการโดย พอช.ร่วมกับหน่วยงานรัฐอื่นๆ เช่น กรมธนารักษ์ สปก. เป็นต้น ซึ่งแต่ละหน่วยงานมีรูปแบบและวิธีการในการดำเนินงานที่แตกต่างกัน ดังนั้น จึงต้องมาบูรณาการการจัดทำข้อมูล และออกแบบวางแผนการทำงานร่วมกัน เพื่อนำไปสู่การบรรลุผลตามยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี
“การเชิญการเคหะฯ เข้าร่วม เนื่องจากการสำรวจข้อมูลพบว่าผู้เดือดร้อนบางคนเป็นกลุ่มเป้าหมายของการเคหะแห่งชาติ แต่ยังไม่มีการส่งต่อข้อมูล ต่อไปนี้การทำข้อมูลต้องทำร่วมกันแล้วจัดกลุ่มเป้าหมายว่าเหมาะสมกับโครงการแบบใด เช่น คนจนที่อยู่กระจัดกระจาย คนชั้นกลางสามารถเข้าร่วมโครงการบ้านเอื้ออาทรได้ หากทำข้อมูลและบริหารทิศทางการทำงานร่วมกัน การทำเรื่องที่อยู่อาศัยอาจจะเสร็จเร็วขึ้นจากแผนที่กำหนด 20 ปีก็อาจะเป็นได้ โดยเป้าหมายหรือวิธีการที่รัฐบาลให้มาเป็นสาระสำคัญที่เรามาทำร่วมกัน พี่น้องจังหวัดลำปางเป็นผู้เสนอเองว่าต้องการทำแผนยุทธศาสตร์เรื่องการพัฒนาที่อยู่อาศัย เบื้องต้น พอช. เป็นหน่วยงานเจ้าภาพในการประสานเชื่อมโยงทั้งขบวนชุมชนและหน่วยงานต่างๆ ในจังหวัด มาออกแบบวางแผนวางการทำงานร่วมกัน แต่ระยะต่อไปอาจจะต้องมีหน่วยงานจังหวัดเป็นเจ้าภาพ แล้วนำข้อมูลไปเสนอต่อผู้ว่าราชการจังหวัด เพื่อประกาศเป็นวาระจังหวัดต่อไป” ผู้ช่วยผู้อำนวยการ ปฏิบัติการบ้านมั่นคง ภาคเหนือกล่าว
อย่างไรก็ตาม การจัดเวทีครั้งนี้ถือว่าเป็นครั้งแรกที่ให้ขบวนภาคประชาชนและหน่วยงานภาครัฐ ได้มีโอกาสมาร่วมกันออกแบบวางแผนการพัฒนาที่อยู่อาศัยทั้งจังหวัด ผลที่เกิดจากวงการพูดคุยครั้งนี้เป็นเพียงแนวทางเบื้องต้น ซึ่งต่อจากนี้ขบวนชุมชนต้องกลับไปจัดทำข้อมูล และจะต้องมีการจัดวงพูดคุยอีกอย่างน้อย 2 ครั้ง โดยเป็นการจัดทำแผนฉบับร่างจากมีผู้เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและประชาชนหลากหลายฝ่าย และเวทีการนำเสนอข้อมูลต่อผู้ว่าราชการจังหวัด
การจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยระดับจังหวัดครั้งนี้ เป็นหนึ่งในการดำเนินการตามแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาที่อยู่อาศัย 10 ปี (2559 – 2568) ซึ่งต่อมาได้ยกระดับเป็นแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาที่อยู่อาศัย 20 ปี เพื่อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (2560 – 2579) ซึ่งจากการสำรวจข้อมูลพบว่ามีผู้ที่เดือดร้อนด้านที่อยู่อาศัยประมาณ 5 ล้านคนเศษ โดยมีหน่วยงานรับผิดชอบในการดำเนินการหลัก 2 หน่วยงาน ได้แก่ การเคหะแห่งชาติ รับผิดชอบแก้ไขปัญหากลุ่มผู้มีรายได้น้อย – ปานกลาง และ พอช. รับผิดชอบแก้ไขปัญหาผู้มีรายได้น้อยในชุมชนแออัด และในพื้นที่ชนบท
สำหรับในปีนี้ พอช. มีแผนในการจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยระดับจังหวัดในพื้นที่นำร่อง 5 ภาค รวม 12 จังหวัด ประกอบด้วย ภาคเหนือ จังหวัดเชียงราย ลำปาง อุตรดิตถ์ ภาคกลางและตะวันตก จังหวัดชัยนาท ราชบุรี ภาคกรุงเทพฯ ปริมณฑล และตะวันออก จังหวัดปทุมธานี ฉะเชิงเทรา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดขอนแก่น กาฬสินธ์ และภาคใต้ จังหวัดสุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช และพัทลุง
เรวดี อุลิต สำนักงานบ้านมั่นคง รายงาน
